II CZ 14/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 14/08

POSTANOWIENIE

Dnia 7 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Gerard Bieniek

SSN Barbara Myszka

w sprawie ze skargi K. K.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu

Rejonowego z dnia 15 listopada 2005 r. sygn. akt IV Ns I (…)

wydanym w sprawie z wniosku A. W. i A. W.

przy uczestnictwie K. K., B. S., E. S., H. S. i "B.(...)" Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w Ł.

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 maja 2008 r.,

zażalenia uczestnika postępowania K. K.

na postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt III Cz

(…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Ł.

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Dnia 3 października 2006 r. przewodniczący w Sądzie Rejonowym w Ł. zarządził

zwrot wniesionej przez uczestnika K. K. skargi o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym postanowieniem tego Sądu z dnia 15 listopada 2005 r.,

wydanym w sprawie z wniosku A. W. i A. W. przy uczestnictwie K. K., B. S., E. S., H. S. i

„B.(...)” spółki z o.o. w Ł. o zniesienie współwłasności. Zażalenie skarżącego na to

zarządzenie zostało postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 13 października

2006 r. odrzucone z tej przyczyny, że adwokat reprezentujący skarżącego, wnosząc

zażalenie, nie uiścił opłaty stałej w kwocie 200 zł przewidzianej w art. 19 ust. 3 pkt 2 w

związku z art. 18 ust. 2 i art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.”).

Skarżący zaskarżył to postanowienie zażaleniem, podnosząc, że postanowieniem Sądu

Rejonowego z dnia 30 maja 2006 r. został zwolniony od kosztów sądowych w całości.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 26 października 2006 r. odrzucił zażalenie

skarżącego, stwierdzając ponownie, że reprezentujący go adwokat przy wniesieniu

zażalenia nie uiścił opłaty stałej przewidzianej w art. 19 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 18

ust. 2 oraz art. 41 ust. 1 u.k.s.c. Skarżący złożył na to postanowienie zażalenie,

zarzucając naruszenie przepisów art. 14, art. 96 ust. 1 pkt 10, art. 99 i art. 100 u.k.s.c.

oraz art. 1302 § 3 k.p.c. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2007 r. Sąd Okręgowy w Ł.

oddalił zażalenie, stwierdzając, że zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji

pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Skarżący nie miał wprawdzie

obowiązku wniesienia opłaty stałej w kwocie 200 zł, jednak – korzystając z przyznanego

przez Sąd pierwszej instancji zwolnienia od kosztów sądowych – obowiązany był uiścić

opłatę podstawową w kwocie 30 zł, która również jest opłatą stałą i powinna być

uiszczona przez adwokata bez uprzedniego wezwania.

W dniu 12 lutego 2007 r. uczestnik K. K. złożył wniosek o przywrócenie terminu

do wniesienia zażalenia na zarządzenie przewodniczącego z dnia 3 października 2006

r. o zwrocie skargi o wznowienie postępowania. Podniósł, że od 2005 r. choruje i nie

radzi sobie z załatwianiem podstawowych spraw życiowych, nie otrzymuje ani

emerytury, ani renty, mimo że ze względu na zły stan zdrowia jest niezdolny do pracy,

nie ma żadnych oszczędności, gdyż te, które posiadał, wydał w 2005 r. na zaspokojenie

podstawowych potrzeb życiowych. Wywodził, że uchybił terminowi do uiszczenia opłaty

od zażalenia na zarządzenie o zwrocie skargi o wznowienie bez swojej winy, nie miał

bowiem kwoty 30 zł na poniesienie wymaganej opłaty podstawowej. Dopiero, kiedy

znajomy podarował mu kwotę 50 zł, mógł wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu

do wniesienia zażalenia i równocześnie opłacić dołączone do wniosku zażalenie kwotą

30 zł.

Postanowieniem z dnia 23 marca 2007 r. Sąd Rejonowy odrzucił wniosek

skarżącego, uznając go za spóźniony na tej podstawie, że odpis postanowienia

odrzucającego

zażalenie

na

zarządzenie

o

zwrocie

skargi

został

doręczony

pełnomocnikowi skarżącego w dniu 17 października 2006 r., a wniosek o przywrócenie

terminu został wniesiony dopiero w dniu 12 października 2007 r. Na skutek zażalenia

skarżącego, Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 21 maja 2007 r. uchylił

postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu, stwierdzając, że skoro

przyczyną uchybienia terminowi do wniesienia opłaty podstawowej był brak środków

finansowych, termin tygodniowy wynikający z art. 169 § 1 k.p.c. należy liczyć od czasu

ustania przyczyny, czyli od czasu pozyskania przez skarżącego niezbędnych środków

finansowych.

Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy przywrócił skarżącemu

termin do wniesienia zażalenia na zarządzenie przewodniczącego z dnia 3 października

2006 r., po czym przedstawił akta sprawy wraz z zażaleniem Sądowi Okręgowemu.

Postanowieniem z dnia 26 września 2007 r. Sąd Okręgowy odrzucił zażalenie na

zarządzenie o zwrocie skargi o wznowienie postępowania, stwierdzając, że w granicach

kontroli zachowania wymagań formalnych zażalenia, przeprowadzanej na podstawie art.

373 w związku z art. 397 § 2 k.p.c., mieści się również sprawdzenie zasadności

postanowienia sądu pierwszej instancji przywracającego stronie termin do wniesienia

zażalenia. Dokonując tej kontroli Sąd Okręgowy uznał, że nie było podstaw do

uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Podkreślił, że stroną w rozumieniu

przepisów o przywróceniu uchybionego terminu jest także pełnomocnik procesowy

strony oraz że uchybienie terminowi przez pełnomocnika nie oznacza, że dana

czynność nie została dokonana bez winy strony. Konkludując stwierdził, że „zażalenie

wniesione w dniu 13 lutego 2007 r. przez K. K. zostało złożone z uchybieniem

tygodniowego terminu określonego przez przepis art. 394 § 2 k.p.c. Termin ten, liczony

od daty doręczenia odpisu zarządzenia pełnomocnikowi skarżącego, minął z dniem

12.X.2006 r.”.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił, że nie było podstaw

do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji w kwestii przywrócenia

terminu do wniesienia zażalenia na zarządzenie przewodniczącego o zwrocie skargi o

wznowienie postępowania, skoro wyłączną przyczyną uchybienia terminowi nie był brak

profesjonalizmu pełnomocnika „z urzędu”, lecz brak środków finansowych na pokrycie

opłaty podstawowej. Zdaniem żalącego, termin tygodniowy do złożenia wniosku o

przywrócenie uchybionego terminu należy liczyć dopiero od chwili pozyskania przez

niego środków finansowych umożliwiających uiszczenie tej opłaty. W konkluzji żalący

wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy ma rację stwierdzając, że w ramach kontroli zachowania

wymagań formalnych, przeprowadzanej przez sąd drugiej instancji na podstawie art.

373 w związku z art. 397 § 2 k.p.c., mieści się również sprawdzenie zasadności

przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia zażalenia. Trzeba jednak podkreślić,

że podważenie przez sąd drugiej instancji prawidłowości postanowienia sądu pierwszej

instancji o przywróceniu terminu do wniesienia środka odwoławczego w drodze

podejmowanej w ramach art. 373 k.p.c. kontroli zachowania ustawowych wymagań co

do tego środka powinno sprowadzać się do sytuacji, gdy w okolicznościach sprawy

zachodzi pewna ku temu podstawa. Istota tej kontroli wiąże się bowiem ze szczególnymi

uprawnieniami sądu drugiej instancji, która wkracza w niezaskarżalne orzeczenie sądu

meriti, powołanego do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1999 r., III CKN 695/99, OSNC 2000, nr 3,

poz. 51).

Z argumentacji przeprowadzonej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia

nie wynika, by w sprawie zachodziła pewna podstawa do stwierdzenia wadliwości

postanowienia

Sądu pierwszej instancji o

przywróceniu

uchybionego

terminu.

Argumentacja ta bowiem obejmuje jedynie ogólnikowe stwierdzenia, że stroną w

rozumieniu przepisów o przywróceniu uchybionego terminu jest także pełnomocnik

procesowy strony oraz że uchybienie terminowi przez pełnomocnika nie oznacza, że

dana czynność nie została dokonana bez winy strony. Stwierdzenia te Sąd Okręgowy

uznał za wystarczające dla oceny, że – wbrew odmiennemu stanowisku Sądu pierwszej

instancji – uchybienie terminowi nie nastąpiło z przyczyn niezawinionych. Nie

ustosunkował się natomiast do wskazanej przez żalącego w uzasadnieniu wniosku o

przywrócenie terminu przyczyny uchybienia terminowi. Żalący powoływał się bowiem na

brak środków finansowych pozwalających mu na uiszczenie opłaty podstawowej

należnej od zażalenia na zarządzenie przewodniczącego z dnia 3 października 2006 r.

o zwrocie skargi o wznowienie postępowania i ta przyczyna wymagała rozważenia w

świetle art. 168 § 1 k.p.c.

Zachodzą zatem podstawy, by stwierdzić, że Sąd Okręgowy zakwestionował

prawidłowość przywrócenia terminu, ale uczynił to bez rozważenia wskazanych przez

żalącego okoliczności mających uprawdopodobnić wniosek.

Trzeba również zauważyć, że wywód dotyczący zażalenia z dnia 13 lutego 2007

r. jest niejasny, w aktach sprawy bowiem nie ma zażalenia wniesionego w dniu 13

lutego 2007 r. Jest natomiast wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na

zarządzenie przewodniczącego o zwrocie skargi o wznowienie postępowania wniesiony

w dniu 12 lutego 2007 r. (art. 165 § 2 k.p.c.), do którego – zgodnie z art. 169 § 3 k.p.c. –

dołączone zostało zażalenie na wspomniane zarządzenie.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 zdanie

pierwsze w związku z art. 3941 § 3 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 398 21 i art. 3941 § 3

k.p.c. k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.