II CZ 132/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 132/12

POSTANOWIENIE

Dnia 29 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

ze skargi R. P.

o wznowienie postępowania w sprawie XIII C …/02 Sądu Okręgowego

oraz I ACa …/08 Sądu Apelacyjnego

z powództwa R. P.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez:

Zakład Karny w Ł., /…/

o odszkodowanie i zadośćuczynienie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 listopada 2012 r.,

zażalenia powoda (skarżącego)

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 listopada 2011 r.,

1) oddala zażalenie;

2) przyznaje radcy prawnemu R. S. od Skarbu Państwa - Sądu

Apelacyjnego kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta), która

podlega podwyższeniu o podatek od towarów i usług

(VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z

urzędu;

3) nie

obciąża

powoda

kosztami

postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę powoda o

wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia 16 lipca 2008

r., ponieważ nie została ona oparta na ustawowych podstawach wznowienia.

Powołanie się przez skarżącego na podstawę przewidzianą w art. 403 § 2 k.p.c. nie

zostało jednak połączone ze wskazaniem konkretnych okoliczności i dowodów,

których nie mógł powołać przed zakończeniem wymienionej sprawy. Nie spełnia

tego wymagania oświadczenie, że są to dokumenty sporządzone

przez

Prokuratora Prokuratury Rejonowej w R. oraz bliżej nieoznaczona dokumentacja

medyczna. Nie było również przyczyn do uznania, że skazany został pozbawiony

możności działania. W toku postępowania odwoławczego zarzut nieważności w

postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji był podniesiony i uznany przez Sąd

Apelacyjny za bezzasadny. Natomiast w rozprawie apelacyjnej powód brał udział

osobiście, a zatem nie może być mowy o pozbawieniu go możności działania.

W

zażaleniu

powód

domagał

się

uchylenia

zaskarżonego

postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając

naruszenie art. 410 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na

merytorycznej ocenie skargi o wznowienie postępowania na etapie badania,

czy została oparta na ustawowej podstawie. Doprowadziło to do jej odrzucenia, a

ponadto Sąd zaniechał wezwania powoda do uprawdopodobnienia okoliczności

wskazanych przez niego w skardze.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga

zaskarżenia,

podlega

o

wznowienie

umożliwiającym

szczególnym

postępowania

wzruszenie

rygorom

odnośnie

jest

nadzwyczajnym

prawomocnych

formy i

środkiem

orzeczeń,

treści, które

dlatego

określone

zostały w art. 409 k.p.c. Wnoszący zatem skargę powinien spełnić łącznie

wszystkie objęte nim wymagania, do których należą: oznaczenie zaskarżonego

orzeczenia,

dochowanie

warunków

przewidzianych

dla

pozwu,

wskazanie

podstawy wznowienia i jej uzasadnienia, przytoczenie okoliczności stwierdzających

zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz wniosek o uchylenie lub zmianę

zaskarżonego orzeczenia. Niedochowanie warunków przewidzianych dla pozwu

(wniosku) powoduje zwrot pisma, a wniesienie skargi po upływie terminu

określonego w art. 407 k.p.c., niedopuszczalnej lub nieopartej na ustawowej

podstawie, jej odrzucenie. Wskazanie podstawy wznowienia, które wyczerpująco

wymienione zostały w art. 401, 4011, 403 k.p.c., powinno być dokonane poprzez

określenie

okoliczności

uzasadniających

złożenie

skargi

o

wznowienie

postępowania, co wraz z uzasadnieniem podstawy wznowienia jest niezbędne przy

badaniu

dopuszczalności

wznowienia.

Dominujący

jest

w

orzecznictwie

pogląd, podzielany w rozpoznawanej sprawie, który przyjmuje, że badanie

przesłanki oparcia skargi o wznowienie postępowania na ustawowej podstawie nie

ogranicza się do kontroli, czy wskazane w skardze okoliczności odpowiadają

ustawowym podstawom wznowienia, ale obejmuje również ustalenie, czy podstawa

wznowienia rzeczywiście istnieje (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

29 stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNC 1968 nr 8-9, poz. 154; z dnia 15 czerwca

2005 r., IV CZ 50/05, niepubl.; z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, Biul. Sądu

Najwyższego z 2005 r. nr 9 poz. 14; z dnia 10 lutego 2006 r., I PZ 33/05, OSNP

2007 nr 3-4, poz. 48; z dnia 14 maja 2009 r., I CZ 20/09, niepubl.; z dnia 3 lutego

2011 r., II UZ 47/10, niepubl.; z dnia 14 kwietnia 2011 r., II UZ 10/11, niepubl.

z dnia 18 kwietnia 2011 r., III UZ 6/11, niepubl.). Samo powołanie się na

odpowiedni przepis kodeksu postępowania cywilnego, dopuszczający możliwość

wznowienia postępowania - na przewidzianej nim podstawie - nie czyni zadość

wymaganiu w postaci oparcia skargi o ustawową podstawę.

Wskazanie

pozbawienia

wznowienia postępowania,

nakładało

na skarżącego

będącej

możności

działania

jako

skutkiem

naruszenia

przepisów prawa,

obowiązek

określenia

sytuacji,

podstawy

w

której

z przyczyny leżącej poza jego osobą nie mógł on brać udziału w sprawie.

Chodzi zatem o takie pozbawienie możności działania, które utożsamiane jest

z podstawą nieważności postępowania, określoną w art. 379 pkt 5 k.p.c.

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2009 r., II PZ 38/08;

wyroki z dnia 10 lipca 1974 r., II CR 331/74, OSNCP 1975 r., nr 5, poz. 84

i z dnia 20 stycznia 1966 r., II PR 371/65, OSNCP 1966 r., nr 10, poz. 172).

Nie zachodzi natomiast nieważność postępowania, a tylko jego wadliwość, jeżeli

na skutek uchybień sądu doszło do naruszenia praw procesowych strony,

niepozbawiających jej jednak możności działania (por. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 7 lipca 2005 r., II UK 271/04, OSNP 2006 r., nr 5-6, poz. 95; z dnia

7 listopada 2007 r., II CSK 286/07, niepubl.). Przytoczone przez skarżącego

okoliczności nie spełniają tych wymagań, nie wskazują na istnienie podstawy

przewidzianej art. 401 pkt 2 k.p.c. Podkreślenia wymaga, że w apelacji skarżący

podniósł zarzut nieważności postępowania z art. 379 pkt 5 k.p.c., brał udział

w postępowaniu apelacyjnym, a Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 7 maja

2009 r. odmówił przyjęcia złożonej przez niego skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Te fakty przeczą stanowisku skarżącego o istnieniu wymienionej podstawy.

Możliwość wznowienia postępowania na podstawie przewidzianej art. 403

§ 2 k.p.c. jest uzależniona od łącznego zaistnienia przesłanek wykrycia po

uprawomocnieniu

się

orzeczenia

nowych

faktów,

które

istniały

w

toku

postępowania, ale nie zostały w nim powołane, możliwości ich wpływu na wynik

sprawy oraz niemożności skorzystania

z nich przez strony w poprzednim

postępowaniu. Przedstawienie środków dowodowych lub okoliczności faktycznych,

które nie było możliwe w zakończonym postępowaniu, nie może odnosić się

do okresu po jego zakończeniu. Podstawą wznowienia z art. 403 § 2 k.p.c. mogą

być tylko okoliczności w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnione

i wówczas nieujawnialne. Jeżeli w poprzednim postępowaniu istniała obiektywna

możliwość powołania

się

na

okoliczności faktyczne

i środki dowodowe,

a zaniechanie strony w tym przedmiocie było następstwem jej opieszałości,

zaniedbań, zapomnienia, czy błędnej oceny potrzeby powołania, to nie zachodzi

podstawa przewidziana wymienionym przepisem (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK 601/09, niepubl.; postanowienia z dnia 15 maja

1968 r., I CO 1/68, OSNCP 1969 nr 2, poz. 36; z dnia 10 lutego 1999 r., II CKN

807/98, niepubl; z dnia 17 stycznia 2001 r. IV CKN 1515/00, niepubl.; z dnia

12 lutego 2004 r., V CZ 158/03, niepubl.; z dnia 4 marca 2005 r., III CZ 134/04,

niepubl.. Nie stanowi nowego dowodu w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. tego rodzaju

dowód, z którego strona mogła skorzystać przy dołożeniu należytej staranności

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2009 r., II CZ 16/09,

niepubl.). Środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się orzeczenia nie

stanowi podstawy wznowienia przewidzianej w art. 403 § 2 k.p.c. Chodzi bowiem

o to, że musiałby powstać przed rozstrzygnięciem sprawy - w trakcie postępowania

i przed jego zakończeniem, a jedynie nie był znany (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 3 lutego 2012 r., I CZ 132/11 niepubl.; z dnia 6 maja 2010 r.,

III PZ 3/10, niepubl.). Odnosząc wypracowane w orzecznictwie zapatrywania

związane z wykładnią art. 409, 410 § 1 i 403 § 2 k.p.c. na grunt rozpoznawanej

sprawy należy stwierdzić, że Sąd Apelacyjny dokonał właściwego badania

przesłanki oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, zgodnego

z przyjmowanym rozumieniem art. 410 § 1 k.p.c. Nie było podstaw do uznania,

że doszło do merytorycznej oceny podstawy wznowienia. Skarżący nie wykazał,

że bliżej nieokreślona dokumentacja zawarta w aktach sprawy karnej, czy też

dokumentacja medyczna zostały wykryte po prawomocnym zakończeniu sprawy,

a w jej toku nie mógł z nich skorzystać. Nie zasługiwał na podzielenie zarzut

niewezwania

skarżącego

do

uprawdopodobnienia

okoliczności

wskazanych

w skardze, ponieważ obowiązek taki nie został nałożony na sąd badający podstawy

skargi w zakresie przewidzianym art. 410 § 1 k.p.c.

Z powyższych względów bezzasadne zażalenie podlegało oddaleniu

na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. W oparciu o § 2 pkt 3, 15

i 16 oraz § 6 pkt 7 oraz § 12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej

przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) przyznane

zostały

pełnomocnikowi

powoda

koszty

nieopłaconej

pomocy

prawnej

w postępowaniu zażaleniowym. Na podstawie art. 102 w związku z art. 394 1 § 3

k.p.c. Sąd Najwyższy nie obciążył powoda kosztami postępowania zażaleniowego,

uznając że przemawia za tym jego trudna sytuacja majątkowa i życiowa.

jw