II CZ 13/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 13/05

POSTANOWIENIE

Dnia 16 marca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Tadeusz Domińczyk

w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowo - Usługowego "D.(...)"

Spółki Jawnej w G.

przeciwko "I.(…)" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. poprzednio "M.(…)"

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. o uchylenie wyroku sądu polubownego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 marca 2005 r.,

zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 2 grudnia

2004 r., sygn. akt I ACa (…), [WCK (…)],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił kasację powoda Przedsiębiorstwa Produkcyjno – Handlowo - Usługowego „D.(...)” Spółki Jawnej, od

której nie została uiszczona należna opłata (art. 16 ust. 3 uksc).

Postanowieniem z dnia 27 października 2004 r. powód został zwolniony od wpisu

od kasacji w połowie, tj. ponad kwotę 19.322,60 zł. W wyznaczonym terminie na poczet

należnej opłaty uiszczona została kwota 8.000 zł i wraz z dokonaniem wpłaty powód

wniósł o zmianę - w trybie art. 359 k.p.c. - wymienionego postanowienia przez

zwolnienie go od tej opłaty ponad kwotę 8.000 zł. Postanowieniem z dnia 10 listopada

2004 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek.

Odrzucając kasację, Sąd Apelacyjny przyjął, że złożenie ponownego wniosku o

zwolnienie od wpisu nie przerwało biegu terminu do opłacenia kasacji, która w tej

sytuacji jako nieopłacona należnym wpisem podlegała odrzuceniu.

W zażaleniu powód wnosił o rozpoznanie w trybie art. 380 k.p.c. postanowienia z

dnia 10 listopada 2004 r. o oddaleniu wniosku o zmianę postanowienia w sprawie

zwolnienia od wpisu oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia 27 października

2004 r. o częściowym zwolnieniu od wpisu, zmianę postanowienia z dnia 10 listopada

2004 r. przez uwzględnienie wniosku o dalsze zwolnienie, a w konsekwencji uchylenie

postanowienia o odrzuceniu kasacji. Zarzucał naruszenie art. 113 § 2 k.p.c. przez

przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki do udzielenia mu zwolnienia oraz art. 359

przez oddalenie ponownego wniosku w tym przedmiocie, mimo uzasadniającej go

zmiany okoliczności. Twierdził, że przez oddalenie jego wniosków o zwolnienie od wpisu

pozbawiony został prawa do sądu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postanowieniem z dnia 18 maja 2004 r. powód został zwolniony od wpisu od

apelacji. Nie uzyskał wówczas zwolnienia od kosztów sądowych w całości, o które się

ubiegał, wobec nieudokumentowania wysokości dochodów uzyskanych w 2004 r.

We wniosku o zwolnienie od wpisu od kasacji z dnia 28 września 2004 r.

podniósł, że w związku ze sprawą poniósł już koszty w kwocie 120 tys. zł, co znacznie

pogorszyło jego sytuację finansową. Podał, że obecnie majątek Spółki jest obciążony

zobowiązaniami z tytułu kredytów bankowych, a dochód Spółki nie pokrywa jej kosztów.

Na podstawie ugody bankowej powód stracił możliwość korzystania z kredytu

odnawialnego. Określił wysokość zadłużenie z tytułu kredytu na kwotę 587.084,07 zł.

Twierdzenia te wykazał przedłożonymi dokumentami. Odnośnie do sytuacji rodzinnej i

majątkowej wspólników przedłożone zostały zaświadczenia o wysokości zarobków ich

współmałżonek (w kwocie 1.640 zł D. K. oraz w kwocie 823 zł J. R.). Z oświadczeń

wspólników wynika, że zarówno oni jak i ich małżonki nie posiadają kont osobistych.

Majątek Spółki stanowi komputer, dwa samochody, dwie nieruchomości obciążone

wpisem hipoteki na rzecz banku w kwocie 124.000 USD. R. K. ma na utrzymaniu dwóch

synów, jego wydatki rodzinne wynoszą 2.500 zł miesięcznie, użytkuje samochód będący

własnością banku w G. R. R. utrzymuje troje dzieci, użytkuje samochód stanowiący

własność banku, zamieszkuje w domu jednorodzinnym na którym jest ustanowiona

hipoteka w kwocie 350.000 zł, koszt utrzymania jego rodziny wynosi 2.500 zł.

Dodatkowo na wezwanie Sądu wspólnicy przedłożyli oświadczenie odnośnie do

wysokości uzyskanych przez Spółkę do 30 września 2004 r. przychodów oraz podali, że

w tym okresie nie osiągnęli dochodu, w związku z tym nie płacą podatku dochodowego,

co udokumentowali. Przychód uzyskali w początkowych miesiącach roku, obecnie zaś

praktycznie przestali prowadzić działalność handlową.

Na tej podstawie Sąd Apelacyjny zwolnił powoda od opłaty od kasacji w połowie,

nie sporządzając uzasadnienia wydanego postanowienia. We wniosku o zmianę tego

postanowienia powód powołał się na pogorszenie sytuacji finansowej zarówno Spółki jak

i wspólników oraz ich rodzin w związku z zaciągnięciem dalszych prywatnych pożyczek

na opłacenie części wpisu. Wniosek ten oddalony został bez sporządzenia

uzasadnienia.

Oddalenie wniosku o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, które nie

zostało dostatecznie lub jak w tym przypadku w ogóle uzasadnione może rodzić u strony

przekonanie - któremu daje wyraz skarżący - o faktycznym pozbawieniu jej prawa do

sądu.

Podzielić też trzeba dalsze zarzuty zażalenia odnośnie do oddalenia przez Sąd

Apelacyjny bez uzasadnionej podstawy wniosku powoda o zmianę postanowienia z dnia

27 października 2004 r., w którym domagał się przyznania mu zwolnienia od wpisu od

kasacji, obejmującego całą jego dalszą cześć, tj. ponad kwotę 8.000 zł, w miejsce

zwolnienia ponad kwotę 19.322,60 zł.

Spółce jawnej może być przyznane zwolnienie od kosztów w razie wykazania, że

każdy ze wspólników nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania

koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 113 § 1 k.p.c.).

W

przytoczonych

okolicznościach

charakteryzujących

sytuację

finansową

powodowej Spółki, która nie osiąga dochodów, posiada wysoki stopień zadłużenia, nie

posiada zdolności kredytowej oraz przy uwzględnieniu sytuacji rodzinnej wspólników

powyższe przesłanki uznać należy za dostatecznie wykazane. Stan taki ukształtował się

definitywnie w następstwie okoliczności przytoczonych we wniosku o zmianę

postanowienia z dnia 27 października 2004 r., co uzasadniało uwzględnienie tego

wniosku i zwolnienie powoda od wpisu od kasacji ponad jego uiszczoną część.

Pozytywny dla skarżącego efekt rozpoznania w trybie art. 380 k.p.c.,

postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 10 listopada 2004 r. prowadzi do uchylenia

zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu jego kasacji (uchwała SN z dnia 16 listopada

2004 r., III CZP 62/04 dotychczas, nie publ.), o czym orzeczono na podstawie art. 3941 §

3 k.p.c. w zw. z art. 39816 k.p.c.