II CZ 128/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 128/12

POSTANOWIENIE

Dnia 7 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. H. i K. H.

przeciwko Skarbowi Państwa - Szefowi Wojskowego Zarządu Infrastruktury

w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 7 grudnia 2012 r.,

zażalenia strony pozwanej

na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 maja 2012 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok;

2) pozostawia

Sądowi

Apelacyjnemu

kosztach postępowania zażaleniowego.

rozstrzygnięcie

o

Uzasadnienie

Wyrokiem z 17 maja 2012 r. w sprawie z powództwa D. H. i K. H. przeciwko

Skarbowi Państwa – Szefowi Wojskowego Zarządu Infrastruktury Sąd Apelacyjny

uchylił oddalający powództwo wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę temu

Sądowi do ponownego rozpoznania.

W zażaleniu na wyrok z 17 maja 2012 r. pozwany zarzucił, że zapadł on

z naruszeniem art. 386 § 4 k.p.c., gdyż Sąd Okręgowy niewątpliwie rozpoznał istotę

sprawy, Sąd Apelacyjny w motywach swojego rozstrzygnięcia stwierdził wręcz, że

okoliczności faktyczne sprawy zasadniczo nie były sporne między stronami, a dla

jej rozstrzygnięcia z uwzględnieniem oceny prawnej przedstawionej przez Sąd

Apelacyjny

konieczne

jest

jedynie

częściowe

uzupełnienie

postępowania

dowodowego.

Pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku.

Powodowie wnieśli o oddalenie zażalenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. – w brzmieniu nadanym ustawą z 16 września

2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem 3 maja 2012 r. –

zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd

drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu projektu tej nowelizacji wskazano, że instytucja uchylenia

wyroku sądu pierwszej instancji wraz z przekazaniem sprawy do ponownego

rozpoznania jest nadużywana zaś obecny model postępowania cywilnego zakłada,

że druga instancja stanowi instancję merytoryczną, w ramach której rozstrzygnięcie

sprawy powinno nastąpić ex novo i zakończyć spór pomiędzy stronami.

Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c. poza wypadkami określonymi w § 2 i 3, sąd

drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego

rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty

sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że do

nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu

pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy

zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych

zarzutów

strony,

bezpodstawnie

przyjmując,

że

istnieje

przesłanka

materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315;

postanowienie Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC

1999 nr 1, poz. 22; z 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97, LEX nr 50750; z 3 lutego 1999

r., III CKN 151/98, LEX nr 519260; wyrok Sądu Najwyższego z 12 lutego 2002 r.,

I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36; z 21 października 2005 r., III CK 161/05,

LEX nr 178635.; z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2).

Oceny, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się na

podstawie analizy żądań pozwu i przepisów prawa materialnego stanowiących

podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś na podstawie ewentualnych wad postępowania

wyjaśniającego. W przedmiotowej sprawie powodowie dochodzili odszkodowania

za obniżenie wartości ich nieruchomości w związku z wprowadzeniem zakazu jej

zabudowy i o takim żądaniu niewątpliwie orzekł Sąd Okręgowy. Sąd ten rozpoznał

istotę sprawy.

Okoliczności faktyczne sprawy, w pierwszym zdaniu własnych rozważań,

Sąd Apelacyjny uznał za niebudzące wątpliwości i bezsporne pomiędzy stronami.

Sąd Apelacyjny wyraził także pogląd na temat prawnej kwalifikacji ustalonych

okoliczności,

za

nieprzydatną

dla

rozstrzygnięcia

uznał

opinię

biegłego

sporządzoną na zlecenie Sądu Okręgowego i wskazał, że dalsze postępowanie

dowodowe będzie wymagało uzyskania opinii pozwalającej na ustalenie, w jakim

stopniu nieruchomość powodów o charakterze budowlanym straciła na wartości po

wprowadzeniu wobec niej zakazu zabudowy. Tego rodzaju braki w postępowaniu

dowodowym nie są równoznaczne z potrzebą przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości przez Sąd pierwszej instancji i muszą być uzupełnione

w postępowaniu apelacyjnym.

Skoro trafne okazały się zarzuty zażalenia, to – na podstawie art. 39415 § 1

zdanie pierwsze k.p.c. w zw. z 3941 § 3 i art. 108 § 2 oraz art. 39821 k.p.c. – Sąd

Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, pozostawiając Sądowi drugiej instancji

rozstrzygnięcie o kosztach postepowania zażaleniowego. Oznacza to, że Sąd

drugiej instancji obowiązany jest rozpoznać apelację raz jeszcze z pominięciem

przyjętej

poprzednio

oceny

postępowania

rozstrzygnięcia wydanego przez ten Sąd.

db

Sądu

pierwszej

instancji

oraz