II CZ 126/01 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 8 listopada 2001 r., II CZ 126/01

Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za

granicę sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr

108, poz. 528 i Dz.U. z 1999 r. Nr 93, poz. 1085) nie wyłącza jurysdykcji sądów

polskich w sprawach o wydanie dziecka za granicę. W tych sprawach kasacja

nie przysługuje.

Sędzia SN Helena Ciepła (przewodniczący)

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Paolo P. przy uczestnictwie Karoliny P.P. i Prokuratora Prokuratury Rejonowej Poznań Nowe Miasto o wydanie małoletnich

Valentiny i Federiki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 listopada 2001 r., zażalenia uczestniczki Karoliny P.-P. na postanowienie

Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 21 sierpnia 2001 r.

oddalił zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2001 r. Sąd Rejonowy w Poznaniu nakazał

uczestniczce Karolinie P.-P., urodzonej dnia 12 sierpnia 1969 r. w P., obywatelce

polskiej i włoskiej, pozostającej w związku małżeńskim z Paolo P., aby wydała

wnioskodawcy Paolo P., urodzonemu dnia 11 stycznia 1960 r. w V., obywatelowi

włoskiemu, bezprawnie zatrzymane małoletnie dzieci Valentinę P., córkę Paolo

i Karoliny, urodzoną dnia 31 lipca 1992 r. w V. we Włoszech, obywatelkę włoską

i polską oraz Federikę P., córkę Paolo i Karoliny, urodzoną dnia 31 grudnia 1996 r.

w V. we Włoszech, obywatelkę włoską i polską do Włoch.

Postanowienie to zaskarżyli uczestniczka Karolina P.-P. oraz prokurator.

Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2001 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił

obie apelacje.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżyła uczestniczka, wnosząc dwa

pisma procesowe – każde nazwane kasacją, przy czym pismem z dnia 30 lipca

2001 r. cofnęła pierwszą w kolejności wniesioną „kasację” (z dnia 15 lipca 2001 r.)

oświadczając jednocześnie, że aktualna jest druga z nich (z dnia 23 lipca 2001 r.).

Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2001 r. Sąd Okręgowy umorzył

postępowanie kasacyjne w zakresie objętym kasacją cofniętą i odrzucił drugą

kasację, uznając ją za niedopuszczalną.

W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu kasacji uczestniczka wniosła

o uchylenie go, zarzucając, że „niedopuszczalność kasacji nie może być traktowana

jako zasada, lecz jako wyjątek”. Skarżąca wyraziła ponadto wątpliwość „czy sprawa

jest sprawą z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli” skoro „podlega

przepisom konwencji haskiej jako prawa materialnego”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest uzasadnione. Art. 5191 k.p.c. w brzmieniu nadanym ustawą

z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawę

o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych oraz o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 48, poz.

554) samodzielnie reguluje dopuszczalność kasacji w sprawach rozpoznawanych

w postępowaniu nieprocesowym. Przepis ten w § 1 określa ogólną regułę, w myśl

której kasacja jest dopuszczalna od wydanych przez sąd drugiej instancji

postanowień orzekających co do istoty sprawy oraz postanowień w przedmiocie

odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania w sprawie – w sprawach z zakresu

prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego, o ile przepis szczególny nie stanowi

inaczej. Takim przepisem szczególnym jest przepis § 2, który w sprawach z zakresu

prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli dopuszcza kasację tylko od tych

postanowień sądu drugiej instancji, które zapadły w sprawach o przysposobienie

oraz o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między

małżonkami, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest niższa niż pięćdziesiąt

tysięcy złotych. Wyłączeniu podlegają zatem m.in. sprawy z zakresu stosunków

między rodzicami a dziećmi, do których, stosownie do treści art. 579 k.p.c., należą

sprawy o odebranie dziecka i taki też charakter ma sprawa rozpoznawana.

Okoliczność, że rozpoznanie sprawy nastąpiło z uwzględnieniem postanowień

Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę

sporządzonej w Hadze dnia 25 października 1980 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 108, poz.

528 i Dz.U. z 1999 r. Nr 93, poz. 1085) niczego w tej ocenie nie zmienia.

Cele wymienionej Konwencji zostały wyraźnie określone w jej preambule jako

wyraz dążenia do ochrony dziecka przed szkodliwymi skutkami, wynikającymi

z bezprawnego uprowadzenia go lub zatrzymania, któremu to dążeniu mają służyć

ustalone zasady postępowania realnie umożliwiające powrót dziecka do państwa

jego stałego pobytu. Konwencja nie zawiera norm o charakterze jurysdykcyjnym.

Jeżeli zaś mieć na względzie leżące u jej podstaw względy celowościowe, a nade

wszystko środki służące osiągnięciu założonych celów, to za uzasadnione należy

uznać prezentowane w literaturze przedmiotu stanowisko, że preferuje ona

jurysdykcję organów państwa, w którym dziecko przebywa. Wystarczy wskazać

choćby na brzmienie art. 10, nakładającego na organ centralny państwa, w którym

znajduje się dziecko, obowiązek podjęcia lub powodowania podjęcia wszelkich

stosownych środków zapewniających dobrowolne wydanie dziecka. Podobny

wniosek płynie z uregulowania zawartego w art. 12, adresowanego do władzy

sądowej lub administracyjnej tego umawiającego się państwa, w którym dziecko

przebywa.

W podsumowaniu uwag wyżej przedstawionych należy przyjąć, że wyłączenie

tej zasady może być tylko następstwem umowy międzynarodowej zastrzegającej

właściwość organów innego państwa (strony). W rozpoznawanych przez sądy

polskie sprawach o wydanie dziecka za granicę jurysdykcja krajowa nie jest

wyłączona. Wyłączenia takiego nie przewiduje bowiem powołana wyżej Konwencja

haska, której Polska jest stroną.

Z tych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39318 § 1 i 3, art. 39319,

397 i 385 k.p.c.).