II CZ 121/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 121/05

POSTANOWIENIE

Dnia 11 stycznia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Marek Sychowicz

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi J.L.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 3 lutego 2004 r. syg. akt [...]

z powództwa "E." Spółki Akcyjnej

przeciwko J.L. i J.L.

o zapłatę 2.063.046,64 zł,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 11 stycznia 2006 r.,

zażalenia skarżącego J.L.

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 września 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

W skardze z dnia 23 marca 2005 r. J.L. domagał się wznowienia

postępowania w sprawie z powództwa „E.” Spółki Akcyjnej przeciwko J. i J.

małżonkom L. o zapłatę 2.063.046,64 zł, zakończonej prawomocnym wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 3 lutego 2004 r. Jako podstawę wznowienia powołał

przepis art. 403 § 2 k.p.c. W uzasadnieniu podał, że po prawomocnym zakończeniu

postępowania wykrył nowe środki dowodowe, które mogły mieć wpływ na wynik

sprawy, a z których nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu. Tymi

środkami dowodowymi skarżący chciał wykazać, że powód w chwili wypełniania

weksla gwarancyjnego wystawionego przez pozwanego, a poręczonego przez

pozwaną, tj. w dniu 16 lipca 2001 r., nie był właścicielem 200 terminali

komputerowych, których odkupienia żądał od pozwanych, a więc nie był

uprawniony do takiego żądania, a co za tym idzie nie był czynnie legitymowany

w poprzednim procesie. Jego zdaniem tę okoliczność pozwany mógł udowodnić

dopiero po tym, gdy pełnomocnik pozwanej T.L. w toku sprawy [...] przed Sądem

Okręgowym w K. w dniu 25 lutego 2005 r. otrzymał odpis pisma powoda z dnia 14

lutego 2005 r., do którego były załączone dwa dokumenty, mianowicie: protokół z

oględzin terminali komputerowych w liczbie 400 sztuk z dnia 19 lipca 2001 r., w

którym jest zaznaczone, że terminale noszą oznaczenie „przewłaszczone na Bank

[…] SA i Towarzystwo P. SA”, oraz notatka sporządzona ze spotkania

przedstawicieli EE. SA, Banku oraz E. SA i M. spółki z o.o., w której również

zaznaczono, że terminale stanowią własność powoda i są przechowywane w stanie

nienaruszonym wraz z oznaczeniem przewłaszczenia na Bank […] SA oraz „P.”

SA - obecnie „E.H.” SA. Ponadto w tamtej sprawie powód ujawnił dokument w

postaci swojego pisma do Towarzystwa z 11 października 2001 r., w którym

informuje, że przewłaszczone terminale komputerowe znajdują się w siedzibie

powoda i są ubezpieczone od szkód majątkowych zgodnie z wymaganiami umowy

kredytowej i umów przewłaszczenia przedmiotu leasingu. Z faktu przewłaszczenia

terminali komputerowych skarżący wywodzi brak uprawnienia powoda do

wypełnienia weksla wystawionego przez skarżącego i braku legitymacji procesowej

w procesie o zapłatę należności z weksla. Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu

z powyższych dokumentów oraz dokumentu w postaci sprawozdania finansowego wykazu kredytów na dzień 31 grudnia 2001 r. Z tego ostatniego dokumentu ma

wynikać, że powód zaciągnął kredyt w Banku w kwocie 2.000.000 zł. w dniu 20

września 2000 r. na sfinansowanie umowy leasingu terminali komputerowych dla

firmy M. sp. z o.o., a na zabezpieczenie tegoż kredytu została zawarta umowa

przewłaszczenia

terminali

na

rzecz

banku

wraz

z

cesją

praw

ubezpieczeniowych terminali oraz cesją wierzytelności z umowy zobowiązania do

skorzystania z odkupu 200 terminali zawartej pomiędzy powodem a skarżącym

J.L., jako ich dostawcą. Wniósł również o zobowiązanie powoda do przedłożenia

umowy kredytowej zawartej z Bankiem ,włącznie z dokumentami potwierdzającymi

istnienie zabezpieczeń. W skardze J.L. zawarł również wniosek o wstrzymanie

wykonania zaskarżonego wyroku z uwagi na to, że powodowi grozi proces

likwidacji, gdyż od dłuższego czasu ponosi bardzo duże straty, a więc dochodzenie

od powoda w przyszłości zwrotu wyegzekwowanego roszczenia może okazać się

niemożliwe.

Powód w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie z uwagi na to, że nie

opiera się ona na ustawowej podstawie wznowienia oraz o oddalenie wniosku

o wstrzymanie

wykonania

wyroku

do

czasu

prawomocnego

zakończenia

postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że brak legitymacji procesowej powoda

był badany przez sąd w poprzednim postępowaniu w obu instancjach. Skarżącemu

była znana okoliczność zawarcia przez powoda umów przewłaszczenia na

zabezpieczenie terminali, bowiem na tę okoliczność zeznawał Prezes powoda Z.Ż.

Ponadto na wniosek strony pozwanej załączono do akt umowę przeniesienia

własności rzeczy na zabezpieczenie udzielonego kredytu z zastrzeżeniem warunku

zawartą w dniu 19 września 2001 r. pomiędzy Bankiem a powodem i w tym

przedmiocie zeznawali również pracownicy powoda, Banku oraz Towarzystwa E.

Pozwany był w postępowaniu reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika

i na każdym etapie postępowania mógł zgłaszać wnioski na wykazanie braku

legitymacji czynnej powoda. Bank wiedział o postępowaniu w tej sprawie i nie

zgłosił interwencji ubocznej po stronie powoda. W trakcie postępowania kredyt

został spłacony, a umowa przewłaszczenia wygasła i powód uzyskał pełne prawo

własności przedmiotowych terminali. Natomiast umowa przewłaszczenia z

Towarzystwem

została

zawarta

pod

warunkiem

zawieszającym,

że

przewłaszczenie nastąpi z chwilą wypłaty odszkodowania z umowy ubezpieczenia.

Warunek nigdy się nie ziścił, a więc nie doszło do przewłaszczenia własności

terminali. Powód zaprzeczył rozważaniu przez Walne Zgromadzenie możliwości

likwidacji spółki. Spółka posiada płynność finansową i środki wystarczające do

prowadzenia działalności gospodarczej. Podniósł, że skarżący i jego żona

wyzbywają się składników majątku i dlatego powód musi toczyć procesy o uznanie

czynności prawnych za bezskuteczne wobec niego.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 16 września 2005 r., odrzucił skargę

i zasądził od J.L. na rzecz „E.” S.A. kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny stwierdził, że skarga J.L. o

wznowienie postępowania w sprawie [...], zakończonej prawomocnym wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 3 lutego 2004 r., podlega odrzuceniu na podstawie art.

410 k.p.c. Wskazane przez powoda podstawy do wznowienia postępowania nie

wyczerpują wskazanej przez J.L. ustawowej przesłanki wznowienia określonej w

art. 403 § 2 k.p.c. J.L. powołuje się na to, że po wydaniu orzeczenia przez Sąd

Apelacyjny wykrył nowe okoliczności i środki dowodowe w postaci ustalenia, że w

chwili wypełniania weksla powód nie był właścicielem terminali komputerowych,

gdyż wskutek zabezpieczenia kredytu udzielonego mu przez bank terminale

komputerowe uległy przewłaszczeniu na rzecz Banku i Towarzystwa E. SA. O tym

fakcie dowiedział się dopiero z dokumentów, do których uzyskał dostęp po wydaniu

orzeczenia Sądu Apelacyjnego. Tymczasem z akt sprawy [...] wynika, że skarżący

doskonale wiedział, iż powód zawarł umowy przewłaszczenia terminali na rzecz

banku i ubezpieczyciela. Fakt ten wynikał z oświadczenia i zeznań Prezesa

Zarządu powoda Z.Ż. Pozwany i jego ówczesny pełnomocnik oraz pełnomocnik

pozwanej byli obecni przy składaniu tych informacji. Ponadto na wniosek

pełnomocnika pozwanej sąd zażądał od powoda złożenia umowy przewłaszczenia i

umowa została złożona. Również świadkowie zgłoszeni przez stronę powodową:

A.B., M.L., W.P., A.G., J.S., zeznawali o dokonaniu przez powoda przewłaszczenia

terminali na rzecz banku i ubezpieczyciela oraz o zaciągniętym kredycie na zakup

terminali. Powód w toku procesu nie krył również, iż spłaca zaciągnięty przez siebie

kredyt. Nie jest to zatem nowa okoliczność nie podnoszona w toku procesu. To, że

wówczas pozwany nie dysponował załączonymi do akt dokumentami, nie stanowi

podstawy do wznowienia postępowania określonej w art. 403 § 2 k.p.c., gdyż

okoliczność, jaką te nowe dokumenty miałyby wykazać, była udowodniona innymi

środkami (wyrok NSA w Warszawie z 19 maja 2004 r., GSK 5/04, Monitor

Prawniczy 2004, nr 12; postanowienie SN z dnia 12 marca 1999 r., I PKN 66/99,

OSNP 2000, nr 10, poz. 392; postanowienie SN z dnia 10 lutego 1999 r., II CKN

807/99, niepubl.). Ponadto powód w toku postępowania spłacił kredyt, a zatem

prawo własności terminali wróciło do niego i umowa przewłaszczenia na rzecz

banku, jako warunkowa, uległa rozwiązaniu. Nastąpiła zatem konwalidacja

legitymacji czynnej powoda. Natomiast przewłaszczenia na rzecz ubezpieczyciela

nie było, bowiem ubezpieczyciel nie wypłacił powodowi odszkodowania, co

stanowiło warunek sine qua non przewłaszczenia. W tej sytuacji nie można uznać,

że pozwany wskazał ustawowe podstawy do wznowienia postępowania, co

powoduje na podstawie art. 410 k.p.c. odrzucenie skargi. O kosztach postępowania

apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 w zw. z art. 108 § 1 i art. 391 § 1

k.p.c.

J.L. w zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego zarzucił naruszenie

prawa procesowego, mianowicie art. 410 § 1 k.p.c. przez odrzucenie skargi, mimo

że była ona oparta na ustawowej podstawie, oraz art. 403 § 2 k.p.c. przez przyjęcie,

że w świetle powyższego przepisu jest wykluczona możliwość powoływania się na

nowe dowody z tej tylko przyczyny, że okoliczność, na jaką powołano nowe dowody

z dokumentów, została uznana wtoku postępowania za udowodnioną na podstawie

innych dowodów, w kierunku sprzecznym z wnioskami strony żądającej

wznowienia. Na tej podstawie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i

wznowienie

postępowania

zakończonego

prawomocnym

wyrokiem

Sądu

Apelacyjnego z dnia 3 lutego 2004 r., zgodnie ze skargą z dnia 23 marca 2005 r., o

zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów

zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W

uzasadnieniu zażalenia podkreślił, że rozstrzygnięcie w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 lutego 2004 r., mogło zapaść wyłącznie jako konsekwencja ustalenia, że

powód w dniu powstania obowiązku odkupu (a dalej uzupełnienia weksla), był

właścicielem spornych terminali. Żądanie zapłaty ceny sprzedaży mogło być

uzasadnione tylko przy przyjęciu, że pomiędzy powodem a pozwanym doszło do

zawarcia ważnej i skutecznej umowy. Ponadto - do czego Sąd w postanowieniu

w ogóle się nie odnosi - powód zbył wierzytelność odkupu terminali komputerowych

i w chwili orzekania wierzytelność ta powodowi nie przysługiwała. Sąd nie odniósł

się w ogóle do tego, jaki nowy środek dowodowy w postaci umowy przelewu

wierzytelności na zabezpieczenie spłaty kredytu mógł mieć dla rozstrzygnięcia

sprawy. Sąd sam przyznał, że dowody z dokumentów przedstawionych przez

pozwanego nie były przedstawione w toku postępowania rozpoznawczego, a zatem

były to niewątpliwie „nowe środki dowodowe” w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c.

Przedstawione dokumenty były w wyłącznej dyspozycji powoda, i gdyby nie

konieczność dowodowa w innej sprawie, z pewnością nigdy nie ujrzałyby światła

dziennego. Rozstrzygnięcie Sądu w niniejszym postępowaniu jest w istocie

rezultatem co prawda błędnej, lecz merytorycznej oceny, tego czy i w jakim

zakresie zaoferowane dowody mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Jeżeli

tak, to skarga nie powinna zostać odrzucona, ale (ewentualnie) po ponownym

rozpoznaniu sprawy (art. 412 § 2 k.p.c.) oddalona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 410 § 1 zd. 1 k.p.c. sąd odrzuca skargę o wznowienie

postępowania wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub

nieopartą na ustawowej podstawie. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny odrzucił

skargę J.L. wyjaśniając, że wskazane przez niego podstawy do wznowienia

postępowania nie wyczerpują ustawowej przesłanki wznowienia określonej w art.

403 § 2 k.p.c. Należy w związku z tym podkreślić, że postanowieniu z dnia 24

marca 1998 r., I PKN 97/98 (OSNP 1999, nr 9, poz. 308) Sąd Najwyższy wyjaśnił,

iż w zakresie badania podstaw wznowienia na posiedzeniu niejawnym mieści się

jedynie stwierdzenie czy skarżący wskazuje podstawę wznowienia i czy odpowiada

ona

jednej

z

podanych

w

kodeksie

postępowania

cywilnego

przyczyn

uzasadniających żądanie wznowienia, nie zaś, czy podstawa ta rzeczywiście

istnieje. W postanowieniu z dnia 14 stycznia 1999 r., II UKN 417/98 (OSNP 2000,

nr 6, poz. 254), Sąd Najwyższy stwierdził, że odrzucenie skargi o wznowienie

postępowania w trybie art. 410 § 1 może nastąpić tylko wtedy, gdy skarga nie

opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, nie zaś gdy podstawa ta nie jest

merytorycznie

uzasadniona.

Tymczasem

w

uzasadnieniu

zaskarżonego

postanowienia Sąd Apelacyjny, w istocie, odniósł się merytorycznie do okoliczności

powołanych w skardze o wznowienie postępowania. Odniesienie to jest zresztą

niepełne, skoro Sąd w ogóle nie rozważył konsekwencji tego, że zgodnie z

zarzutem podniesionym w skardze powód zbył wierzytelność odkupu terminali

komputerowych i w chwili orzekania wierzytelność ta powodowi nie przysługiwała.

W tej sytuacji podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art.

410 § 1 w zw. z art. 403 § 2 k.p.c. należy uznać za uzasadniony.

Zaskarżone postanowienie należało więc uchylić na podstawie art. 394 1 § 2

i 3 k.p.c. w zw. z art. 39815 k.p.c.