II CZ 12/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 12/11

POSTANOWIENIE

Dnia 6 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski

(przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa "G B Poland" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko " Towarzystwu Leasingowemu" Spółce

Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 6 maja 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 listopada 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 3 listopada 2010 r. odrzucił skargę

kasacyjną pozwanej od wyroku tego Sądu z dnia 9 października 2009 r. Podkreślił,

że Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 26 stycznia zwolnił pozwaną od

uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej w połowie. Pełnomocnik pozwanej otrzymał

w związku z tym wezwanie do uiszczenia kwoty 50 000 zł tytułem połowy opłaty od

skargi kasacyjnej, jednakże kwoty tej w zakreślonym terminie nie uiścił. Sąd

Apelacyjny wyjaśnił, dlaczego zwolnił pozwaną jedynie częściowo od opłaty od

skargi kasacyjnej. Podkreślił, że pozwana jest przedsiębiorcą, a w odniesieniu do

przedsiębiorców zwolnienie od kosztów sądowych powinno być czymś zupełnie

wyjątkowym. Ponadto pozwana była już wielokrotnie zwalniana od kosztów,

postępowanie toczy się już długo, więc mogła przewidzieć, że pojawi się

konieczność złożenia skargi kasacyjnej i zebrać środki na jej opłacenie. Sąd

Apelacyjny uznał, że przy takiej postawie pozwanej nie można zaakceptować, żeby

cały czas prowadziła postępowania sądowe na koszt Skarbu Państwa.

Pozwana wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia

3 listopada 2010 r. o odrzuceniu skargi, podnosząc brak konsekwencji sądów przy

zwalnianiu z kosztów sądowych, mimo że sytuacja faktyczna i majątkowa pozwanej

nie ulegała zmianie (wcześniej była zwalniana w całości od opłaty, a teraz nie).

Pozwana spełnia przesłanki do zwolnienia jej od kosztów, bowiem od 2008 r. toczy

się przeciwko niej postępowanie egzekucyjne i w zasadzie nie ma ona żadnego

majątku na bieżącą działalność gospodarczą. Powódka złożyła odpowiedź na

zażalenie, które jednak została jej zwrócone.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W okolicznościach niniejszej sprawy pozwana w toku dotychczasowego

postępowania była zwalniana w całości z obowiązku ponoszenia kosztów.

Dopiero w postanowieniu Sądu Apelacyjnego z dnia 26 stycznia 2010 r. zwolniono

pozwaną od kosztów wynikających z wniesienia skargi kasacyjnej jedynie powyżej

50 000 zł. Postanowienie to nie zawiera uzasadnienia. Pozwana nie wniosła,

mimo wezwania, 50 000 zł opłaty od skargi (całość należnej opłaty wynosiła

100 000 zł) i w rezultacie tego skarga kasacyjna postanowieniem Sądu

Apelacyjnego została odrzucona. Na to postanowienie pozwany wniósł zażalenie

do Sądu Najwyższego i został zwolniony z konieczności w całości ponoszenia

opłaty od zażalenia. Sąd Najwyższy uwzględnił to zażalenie z tego powodu, że brak

było uzasadnienia dla tylko częściowego zwolnienia powoda od skargi kasacyjnej

zarówno w postanowieniu o częściowym zwolnieniu z dnia 26 stycznia 2010 r., jak

i w postanowieniu o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Sąd Apelacyjny ponownie skargę

kasacyjną odrzucił, tym razem jednak w uzasadnieniu postanowienia wskazał,

że przyczyną odrzucenia jest niewniesienie opłaty od skargi w zakresie, w jakim

pozwana nie została zwolniona z obowiązku jej wniesienia.

Chociaż na postanowienie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych

nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego (art. 3941 k.p.c.), to pośrednio

takie postanowienie może zostać skontrolowane, jeżeli skutkiem braku zwolnienia

z kosztów sądowych i niewniesienia opłaty od skargi kasacyjnej skarga taka

zostanie odrzucona, o ile tylko w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi

kasacyjnej skarżący wniesie o kontrolę zażalenia o kosztach (art. 380 w związku

z art. 39821 k.p.c.). Z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 października

2005 r., III CZ 77/05 (niepubl.) wynika, że jeżeli ten sam podmiot był już wcześniej

zwalniany od kosztów sądowych w związku z jego sytuacją majątkową, to bez

wykazania zmiany tej sytuacji nie jest zasadna odmowa dalszego zwolnienia od

kosztów. W postanowieniu o odmowie zwolnienia sąd powinien wykazać,

że w zmienionej sytuacji majątkowej wnioskodawcy jest on w stanie ponieść koszty

postępowania. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela to stanowisko.

Tymczasem Sąd Apelacyjny, ponownie odrzucając skargę kasacyjną, nie podjął

badania stanu majątkowego pozwanej, obszernie zamiast tego wyjaśniając motywy

odstąpienia od praktyki wcześniejszego zwalniania pozwanej od kosztów.

Nie wynika z nich jednak, że powziął wiedzę o tym, że sytuacja pozwanej się

poprawiła, ani o tym, że ma ona majątek wystarczający do wniesienia należnej

opłaty. Ocena stanu faktycznego sprawy dowodzi raczej czegoś odmiennego –

wraz z prowadzoną egzekucją sytuacja pozwanej się pogarsza.

Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 394 1 § 1 i 3

w związku z art. 39815 § 1 k.p.c.).

jz