II CZ 12/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 12/10

POSTANOWIENIE

Dnia 22 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "T. – I." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z

siedzibą w O.

przeciwko M. S. i Skarbowi Państwa - Sądowi

Okręgowemu w K.

z udziałem interwenienta ubocznego Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń

Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 22 kwietnia 2010 r.,

zażalenia interwenienta ubocznego

na postanowienia o kosztach zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 17 listopada 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienia objęte punktami I (jeden)

podpunkt 2 (dwa) i II (dwa) wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 17

listopada 2009 r. i sprawę w tym zakresie przekazuje temu

Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Zaskarżonymi postanowieniami zawartymi w punkcie I podpunkcie 2

i punkcie II wyroku z dnia 17 listopada 2009 r. Sąd Apelacyjny nie obciążył

powódki „T.-I.” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w O. obowiązkiem zwrotu

kosztów postępowania za obie instancje pozwanemu M. S. i interwenientowi

ubocznemu - Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w

Warszawie. Na uzasadnienie zastosowania art. 102 k.p.c. podał, że wziął pod

uwagę zachowanie pozwanego komornika, który nie respektował art. 29 § 2 prawa

o

postępowaniu

układowym

i kontynuował

egzekucję,

mimo

otwarcia

postępowania układowego w stosunku do powódki. Istotne znaczenie miał fakt

odpowiedzialności cywilnej za jego działania interwenienta ubocznego w związku z

zawartą umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, a także sytuacja

powódki, która ostatnią, wysoką ratę zobowiązań objętych układem wpłaciła w toku

postępowania odwoławczego i przez okres pięciu lat majątek jej był obciążony

spłatami.

W zażaleniu interwenient uboczny zarzucił naruszenie art. 384 k.p.c. przez

orzeczenie na niekorzyść wnoszącego apelację, art. 378 § 1 k.p.c. przez

przekroczenie granic zaskarżenia przy rozpoznawaniu apelacji oraz art. 102 k.p.c.

przez zastosowanie tej zasady mimo braku szczególnych okoliczności do

nieobciążania powódki kosztami procesu. Wniósł o dokonanie zmiany postanowień

i zasądzenie na jego rzecz od powódki 72 791 zł tytułem zwrotu kosztów procesu

za

obie

instancje

oraz

6128

zł

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania

zażaleniowego, ewentualnie uchylenie ich i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania

Sądowi

Apelacyjnemu.

Powołał

się

także

na

konieczność

rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego, sugerując ewentualną potrzebę

przedstawienia go powiększonemu składowi Sądu Najwyższego. Sprowadza się

ono do żądania odpowiedzi na pytanie, czy przysługuje zażalenie na postanowienie

sądu drugiej instancji, który zmieniając wyrok sądu pierwszej instancji, wydał

odmienne orzeczenie w przedmiocie obowiązku ponoszenia kosztów procesu i czy

postanowieniem takim może być postanowienie o odstąpieniu od obciążenia strony

przegrywającej sprawę obowiązkiem zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zakresem zastosowania art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. objęte są wszelkie postanowienia

sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które zostały wydane „po raz

pierwszy” przez ten sąd. Końcowa część tego przepisu „które nie były przedmiotem

rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji” wyłącza dopuszczalność zażalenia

na postanowienia sądu drugiej instancji wydane w następstwie rozpoznania

zażalenia na postanowienia w tej kwestii sądu pierwszej instancji. Nie dotyczy

natomiast odmiennego orzeczenia o kosztach procesu będącego wynikiem zmiany

wyroku w następstwie uwzględnienia apelacji. Podlegają zatem zaskarżeniu

wszelkie postanowienia sądu drugiej instancji zawierające orzeczenie tego sądu

w przedmiocie kosztów procesu bez względu na to, czy stanowią kwotowe ich

rozliczenie, czy też wskazują przyjętą zasadę orzeczenia o nich, jak na przykład

wzajemne

zniesienie

kosztów,

czy

też

nieobciążenie

kosztami

strony

przegrywającej sprawę.

Nie zasługuje na podzielenie zarzut naruszenia art. 384 i art. 378 k.p.c.

Rozpoznanie sprawy przez Sąd Apelacyjny dotyczyło zaskarżenia wyroku Sądu

pierwszej instancji przez pozwanego i interwenienta ubocznego w odniesieniu

do rozstrzygnięć zawartych w punktach I i III, co wyznaczało zakres kognicji Sądu

Apelacyjnego. Na rozszerzenie go także co do rozstrzygnięcia objętego punktem

IV nie wskazuje ani treść kwestionowanego wyroku ani jego uzasadnienie.

Doszło natomiast do naruszenia art. 102 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.) na

rzecz zasady słuszności (art. 102 k.p.c.) wymaga rozważenia wszystkich

okoliczności sprawy i wskazania wypadku szczególnie uzasadnionego, ponieważ

wyłączona została możliwość wszelkich uogólnień. Z uwagi na szczególny,

wyjątkowy charakter tego unormowania nie dopuszcza się wykładni rozszerzającej

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1974 r. II CZ 223/73,

niepubl.). Istotne znaczenie dla możliwości zastosowania zasady słuszności ma

zachowanie stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Sposób

zastosowania art. 102 k.p.c. i ocena czy wystąpił szczególnie uzasadniony

wypadek

należy

do

uprawnień

jurysdykcyjnych

sądu

(por.

wyrok

Sądu

Najwyższego z dnia 19 maja 2006 r. III CK 221/05, niepubl.), nie wymaga wniosku

strony, ale konieczne jest powołanie okoliczności, które stanowiły jego podstawę

i pozwolą na dokonanie kontroli rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasadności

i legalności. Wymogów tych nie spełnia rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego,

ponieważ przytoczone okoliczności nie przemawiają za przyjęciem, że wystąpił

szczególnie uzasadniony wypadek, który usprawiedliwiał nieobciążenie powódki

w ogóle kosztami procesu. Nie zostało wyjaśnione dlaczego i w jakim zakresie

ocena charakteru sprawy miałaby wskazywać na zastosowanie zasady słuszności.

Objęte powództwem roszczenie odszkodowawcze nie należy do kategorii

precedensowych, związanych z koniecznością uzyskania orzeczenia sądu, czy też

odnoszących się do ważnych życiowo świadczeń (wynagrodzenie za pracę, renta).

Pozostające w sprzeczności z treścią art. 29 § 2 prawa o postępowaniu

układowym zachowanie komornika stanowiło jedną z wymaganych art. 415 k.c.

przesłanek odpowiedzialności, a brak pozostałych był przyczyną oddalenia

powództwa. Zainicjowanie postępowania sądowego nie było

poprzedzone,

wymaganym od podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, rozważeniem

podstaw żądania i dowodów na jego poparcie, bo nie było wystarczające

subiektywne przekonanie o jego zasadności, które również uwzględniać powinno

ryzyko ponoszenia kosztów procesu. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej

pozwanego komornika stanowi wykonanie ustawowo przewidzianego obowiązku

(art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych

i egzekucji - Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) i dokonywane jest na jego koszt.

Obowiązek płacenia przez powódkę wysokich kwot w ramach ustalonych układem

rat był związany ze spłatą, na korzystnych dla niej warunkach, zobowiązań

względem wierzycieli. Stanowił element prowadzonej działalności, której wyniki

zezwoliły na pokonanie trudności. Motywy rozstrzygnięcia nie zawierają wypowiedzi

łączącej spłatę zobowiązań względem wierzycieli ze szczególnym wypadkiem,

który miałby usprawiedliwiać zwolnienie

powódki w całości z obowiązku

ponoszenia kosztów procesu.

Z

powyższych

względów

zaskarżone

postanowienia

należało

uchylić

w oparciu o art. 3941 § 3 w związku z art. 39815 § 1 k.p.c. i sprawę przekazać

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39821 i art. 391 § 1 oraz art. 108

§ 2 k.p.c. orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawiono

końcowemu rozstrzygnięciu.

db