II CZ 117/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 117/09

POSTANOWIENIE

Dnia 15 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa A. T.

przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 kwietnia 2010 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I ACo (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego

rozpoznania

i rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny w, po uprzednim oddaleniu

wniosku powoda o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie

uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 5 czerwca 2008 r., odrzucił ten wniosek.

Orzeczenie to oparł na następujących ustaleniach i wnioskach:

Rozpoznanie apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 14

czerwca 2007 r., oddalającego jego powództwo skierowane przeciwko Skarbowi

Państwa Sądowi Rejonowemu w S. miało miejsce na rozprawie w dniu 5 czerwca 2008

r., po przeprowadzeniu której został ogłoszony wyrok oddalający apelację. O terminie i

miejscu rozprawy powód został prawidłowo zawiadomiony, ale nie wziął w niej udziału,

nie był reprezentowany przez pełnomocnika. Złożony przez niego w skardze z dnia 10

marca 2009 r. wniosek o przywrócenie terminu celem wniesienia kasacji i ustanowienie

pełnomocnika został następnie skorygowany i uzupełniony przez ustanowionego

pełnomocnika przez zgłoszenie żądania przywrócenia terminu do złożenia wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego oraz podanie okoliczności

usprawiedliwiających przekroczenie terminu. Powołane przyczyny braku wiedzy

o konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, dalszym postępowaniu

zmierzającym do zaskarżenia wyroku, ogłoszonego pod jego nieobecność oraz

nieporadności uniemożliwiającej prawidłowe sformułowanie żądania, a także potrzeby

pomocy ze strony pełnomocnika, z uwagi na stwierdzenie u niego w 2003 r. choroby

psychicznej pod postacią schizofrenii uznał Sąd Apelacyjny za nieusprawiedliwiające

niedopełnienia czynności w przepisanym terminie. Wobec powoda orzeczono znaczny

stopień niepełnosprawności w okresie od 2002 r. do listopada 2007 r., a w późniejszym

czasie utrzymywał on, że leczył się sporadycznie w szpitalach. W 2003 r. stwierdzono u

niego chorobę psychiczną pod postacią schizofrenii. Nie jest ubezwłasnowolniony,

finansowego wsparcia udziela mu miejscowy ośrodek pomocy społecznej oraz matka.

Przed Sądem Okręgowym i Sądem Apelacyjnym toczyły się i toczą się sprawy z jego

udziałem, także kilka karnych, a z jedną z nich związane jest roszczenie dochodzone

w rozpoznawanej sprawie. Sporządzane przez powoda w tych sprawach pisma dają

podstawę

do

przyjęcia,

że

potrafi

formułować

żądania,

oczekiwania,

ocenić

postępowanie Sądu i przeciwnika procesowego, dbać o swoje interesy oraz stanowczo

dochodzić roszczeń, które uznaje za uzasadnione. Nie można uznać, że jest osobą

nieporadną. Nie podjął żadnych działań zmierzających do uzyskania informacji o treści

wyroku i dalszego postępowania. Uzasadnienie wniosku nie przedstawia niezależnych

od niego przyczyn opóźnienia, nie powołuje pogorszenia stanu zdrowia, pobytu w

szpitalu, nie można również za taką przyczynę uznać podnoszonej nieznajomości

przepisów prawa. W ocenie Sądu powód nie wykazał, że opóźnienie nie zostało przez

niego zawinione. Brak przesłanek do zastosowania art. 168 § 1 k.p.c. oznacza, że

wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest spóźniony i podlegał odrzuceniu w

oparciu o art. 387 § 1 w związku z art. 391 § 1 i art. 328 § 1 k.p.c.

Powód w zażaleniu wniósł o rozpoznanie, jako niezaskarżalnego, postanowienia

oddalającego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie

uzasadnienia wyroku z dnia 5 czerwca 2008 r. Zarzucił naruszenie art. 229 w związku z

art. 227 i art. 217 § 2 k.p.c. przez nieprzeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania dla

ustalenia przyczyn uchybienia terminowi do złożenia wniosku o doręczenie wyroku z

uzasadnieniem. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla

rozpoznania wniosku było konsekwencją naruszenia art. 168 k.p.c. w związku z art. 233

§ 1 k.p.c., ponieważ uniemożliwiło stwierdzenie, czy postępowanie powoda było

zawinione, skoro nie wiadomo, czy miał dostateczną wiedzę o możliwości i sposobie

zaskarżenia wyroku, a nadto czy ze względu na ustalone schorzenie mógł wymagane

czynności podejmować z właściwym rozeznaniem, zwłaszcza będąc w tym okresie

często hospitalizowany. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i dokonanie

zmiany postanowienia oddalającego wniosek przez przywrócenie terminu do złożenia

wniosku o sporządzenie i doręczenie wyroku z uzasadnieniem, ewentualnie uchylenie

obu postanowień i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w obu przypadkach

z przyznaniem kosztów postępowania zażaleniowego.

Pozwany wniósł o oddalenie zażalenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uznanie żądania sporządzenia uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia

24 czerwca 2009 r. za spóźnione związane było z przyczynami oddalenia wniosku o

przywrócenie terminu do dopełnienia tej czynności. Objęcie ich zakresem rozpoznania

było następstwem wniosku żalącego, stosownie do art. 380 k.p.c. Strona dochodząca

przywrócenia

terminu

do

dokonania

czynności

procesowej

zobowiązana

jest

uprawdopodobnić (art. 169 § 2 k.p.c.), że uchybienie terminowi wywołane było

okolicznościami przez nią niezawinionymi (art. 168 § 1 k.p.c.). O braku winy można

mówić tylko wtedy, gdy istniała jakaś przyczyna, która spowodowała uchybienie

terminowi. Zachodzi ona zarówno wówczas, gdy dopełnienie czynności było wykluczone

w sensie obiektywnym, jak również w takich przypadkach, w których w określonych

okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, by zachowała wyznaczony termin

procesowy. W każdym przypadku ocena braku winy, jako przesłanki przywrócenia

terminu uwzględniać powinna wymaganie należytej staranności w prowadzeniu przez

stronę własnych, ważnych życiowo spraw (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

5 maja 2009 r. I UO 3/08, niepubl.). Należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności

konkretnej sprawy, nie wyłączając dotychczas podejmowanych czynności procesowych,

stopnia zrozumienia reguł procesowych i dokonywanych pouczeń. Branie udziału

w postępowaniach sądowych, inicjowanie ich, formułowanie oczekiwań oraz oceny

czynności sądu lub uczestników postępowania nie jest równoznaczne z podejmowaniem

racjonalnych, skutecznych i zgodnych z wymogami procesowymi działań. Sporządzanie

pism kierowanych do sądu nie w każdym przypadku może być ocenione, jako

adekwatne do przedmiotu sporu i stanu sprawy. Wysuwanie żądań nie mających

usprawiedliwionych podstaw trudno uznać za stanowcze dochodzenie roszczeń.

Rację ma skarżący, że wyjaśnienie przyczyn niedopełnienia powołanej czynności

procesowej należało poprzedzić przesłuchaniem powoda, co powinno być regułą w tego

typu sprawach. Wątpliwości budzi przyjęcie jego właściwego postępowania w

rozpoznawanej sprawie, na co nie wskazuje dochodzenie uzyskania uzasadnienia

wyroku. Nie było podstaw do przyjęcia, że stan zdrowia powoda, wobec upływu okresu,

na który orzeczono u niego niepełnosprawność znacznego stopnia, uległ poprawie,

zwłaszcza że od 2003 r. cierpi na schizofrenię. Wymagało to rozważenia, czy i w jakim

stopniu niewłaściwe działanie stanowi następstwo jego sytuacji życiowej, w tym głównie

zdrowotnej, na co zdaje się wskazywać dołączona do zażalenia dokumentacja lekarska.

Zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego przez oddalenie wniosku o

przesłuchanie powoda (chodziło zapewne o art. 299 k.p.c., a nie 229 k.p.c.) uznać

należało za zasadny, przy uwzględnieniu dopuszczalnego na gruncie wymaganego

uprawdopodobnienia odstępstwa od przepisów regulujących postępowanie dowodowe.

Ocena niewykazania przesłanki braku winy wskazanej w art. 168 §1 k.p.c. była zatem

przedwczesna.

Z powyższych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu,

a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania na podstawie art. 394 1 § 2 i 3 w

związku z art. 39815 § 1 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego

pozostawione zostało końcowemu rozstrzygnięciu w oparciu o art. 394 1 § 3 w związku z

art. 39821, art. 391 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.