II CZ 11/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 11/07

POSTANOWIENIE

Dnia 15 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z wniosku U.L.

przy uczestnictwie R.M. i I.I.

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 marca 2007 r.,

zażalenia uczestnika postępowania R.M.

na postanowienie Sądu Okręgowego w P.

z dnia 22 września 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w L. postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2006 r., dokonał

częściowego zniesienia współwłasności nieruchomości położonej w L. przy ul. N.

[…], mapa 8, działka 56/1 o powierzchni 0,0380 ha zabudowanej budynkiem

mieszkalnym i gospodarczym, dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę

wieczystą Kw nr [...], o wartości 351,200 zł, stanowiącej współwłasność w ½ części

wnioskodawczyni U.L., a w częściach po ¼ uczestników postępowania R.M. i I.I. w

ten sposób, że udział w wysokości ½ części we własności tej nieruchomości

przysługujący wnioskodawczyni przyznał uczestnikowi postępowania R.M., zasądził

od niego na rzecz U.L. kwotę 175,600 zł tytułem spłaty równowartości jej udziału,

płatną w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia z

ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności, zasądził od wnioskodawczyni na

rzecz R.M. kwotę 238.860 zł tytułem spłaty równowartości ½ części nakładów

poniesionych przez tegoż uczestnika z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w

płatności, zasądził od R.M. na rzecz wnioskodawczyni kwotę 317.825 zł tytułem ½

części wartości uzyskanych przez niego dochodów z nieruchomości, płatną w

terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia z ustawowymi

odsetkami w razie zwłoki w płatności i orzekł o kosztach postępowania.

W apelacji od powyższego postanowienia uczestnik postępowania R.M.

wniósł o jego zmianę i stwierdzenie nabycia prawa własności udziału w ½ części

nieruchomości przez zasiedzenie oraz umorzenie postępowania w sprawie

zniesienia współwłasności nieruchomości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił

Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną

wykładnię art. 336 k.c. i art. 172 k.c. oraz wadliwą ocenę zebranego w sprawie

materiału dowodowego w zakresie zniesienia współwłasności nieruchomości,

zwłaszcza w sferze dokonanych rozliczeń.

Sąd Okręgowy w P. zaskarżonym postanowieniem odrzucił apelację

uczestnika postępowania R.M. i orzekł

o kosztach

zastępstwa procesowego

w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Okręgowy wskazał, że jakkolwiek apelujący już w dniu 21 sierpnia

1992 r. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia udziału w ½ części

nieruchomości objętej wnioskiem o zniesienie współwłasności i sprawa z tego

wniosku została przekazana do łącznego rozstrzygnięcia ze sprawą rozpoznawaną,

w sentencji zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji brak jest

orzeczenia w przedmiocie zasiedzenia. Do kwestii tej Sąd Rejonowy odniósł się

jedynie w uzasadnieniu postanowienia, traktując wniosek apelującego jako

„zarzut zasiedzenia". W związku z powyższym Sąd Okręgowy uznał apelację

uczestnika postępowania w części dotyczącej zasiedzenia, jako wniesioną

na orzeczenie nieistniejące, za niedopuszczalną i odrzucił ją na podstawie art. 373

k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c.

Sąd Okręgowy stwierdził również, że brak było podstaw do merytorycznego

rozstrzygania zarzutów apelacji odnośnie do rozstrzygnięcia Sądu l instancji w

kwestii zniesienia współwłasności. Skarżący, reprezentowany przez fachowego

pełnomocnika, nie sformułował bowiem w sposób jasny i precyzyjny zarzutów

apelacyjnych, ograniczając się jedynie - i to z ostrożności procesowej - do

ogólnikowego stwierdzenia, że Sąd Rejonowy dokonał błędnej oceny zebranego

w sprawie materiału dowodowego istotnego dla zniesienia współwłasności

i dokonania

wzajemnych

rozliczeń.

W

ocenie

Sądu

Okręgowego,

tak skonstruowana apelacja nie zawiera zwięzłego przedstawienia zarzutów

(art. 368 § 1 pkt 2 k.p.c.). Zgodnie z treścią art. 3701 w zw. z art. 368 § 1 pkt 2

k.p.c., Sąd Okręgowy nie był zobowiązany do wezwania uczestnika postępowania

do uzupełnienia powyższego braku formalnego apelacji na podstawie art. 373 zd. 2

k.p.c., gdyż wniesiona ona została przez adwokata. Nie było zatem możliwe

skuteczne uzupełnienie tego braku po upływie terminu przewidzianego dla

wniesienia apelacji. W konsekwencji apelacja również w tej części podlega

odrzuceniu (art. 3701 w zw. z art. 368 § 1 pkt. 2 k.p.c.).

W zażaleniu na powyższe postanowienie uczestnik postępowania R.M.

zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art. 368 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez błędne

uznanie, że zarzut apelacyjny dotyczący wadliwej oceny zebranego materiału

dowodowego w zakresie zniesienia współwłasności nieruchomości, zwłaszcza w

sferze dokonanych rozliczeń, nie jest zwięzły oraz że zarzut ten został

sformułowany w formie ewentualnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażaleniu nie można odmówić słuszności.

Apelacja

jest

podstawowym

środkiem

odwoławczym,

służącym

do

zaskarżania merytorycznych orzeczeń sądów pierwszej instancji. Jej istota

sprowadza się do ponowienia i uzupełnienia postępowania prowadzonego przed

sądem pierwszej instancji celem sprawdzenia - w granicach zaskarżenia

dokonanego

przez

uprawniony

podmiot

-

zasadności

i

legalności

kwestionowanego orzeczenia. Apelacja - co do zasady - jest środkiem

odwoławczym powszechnie dostępnym. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego

nie nakładają przymusu adwokacko - radcowskiego w postępowaniu przed sądem

drugiej

instancji.

Wymogi

formalne

apelacji

nie

są

tak

rygorystyczne,

jak w przypadku innych środków prawnych (np. skargi kasacyjnej). Poza

wymogami ogólnymi, stawianymi innym pismom procesowym, musi ona zwierać

elementy wskazane w art. 368 § 1 k.p.c., w tym między innymi zwięzłe

przedstawienie i uzasadnienie zarzutów. Zarzutem apelacji może być każda wada

orzeczenia, której istnienie - zdaniem skarżącego - uzasadnia zaskarżenie

orzeczenia sadu pierwszej instancji. Skarżący może podnieść naruszenie prawa

materialnego lub procesowego, jak też zarzucić sądowi ustalenie stanu faktycznego

sprawy niezgodnego ze stanem rzeczywistym.

Apelacja sporządzona i wniesiona przez stronę reprezentowaną przez

fachowego pełnomocnika winna spełniać powyższe kryteria. Przepisy kodeksu

postępowania cywilnego nie przewidują w stosunku do takiej apelacji żadnych

dodatkowych wymagań w zakresie jej elementów konstrukcyjnych. Nie dają też

podstaw do

dokonywania

oceny jej

wymogów formalnych

według bardziej

rygorystycznych kryteriów. Powyższy pogląd ma odzwierciedlenie w treści przepisu art.

3701 k.p.c., który apelacji sporządzonej przez fachowego pełnomocnika, tj. adwokata,

radcę prawnego lub rzecznika patentowego, stawia dokładnie takie same wymagania

formalne, jak apelacji wniesionej przez stronę działająca osobiście lub przez innego

pełnomocnika nie będącego profesjonalistą. Przepis ten przewiduje natomiast odmienny

skutek w przypadku, gdy apelacja wniesiona przez profesjonalistę nie spełnia wymagań

określonych w art. 368 § 1 pkt 1-3 i 5 k.p.c. W takiej sytuacji sąd pierwszej instancji

odrzuca apelację bez wzywania do usunięcia tych braków, zawiadamiając właściwy

organ samorządu zawodowego, do którego należy pełnomocnik.

Zarzuty apelacji winny być przedstawione w sposób na tyle konkretny

i szczegółowy,

aby

sąd

drugiej

instancji

mógł

przeprowadzić

postępowanie

w odpowiednim kierunku. Nie wystarczy oczywiście sformułowanie zarzutu w sposób

ogólnikowy, tj. bez wskazania istoty wytykanego błędu.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić,

że apelacja wniesiona przez uczestnika postępowania R.M. spełnia wymogi formalne

stawiane temu środkowi odwoławczemu. Nie można zgodzić się z oceną Sądu

Okręgowego wskazującą na brak w apelacji skarżącego zwięzłego przedstawienia

zarzutów. Skarżący wyraźnie wytknął sądowi pierwszej instancji - poza naruszeniem

prawa materialnego (przepisów art. 336 i art. 172 k.c. przez ich błędną wykładnię) wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, na którym oparte zostało

rozstrzygnięcie w przedmiocie zniesienia współwłasności i rozliczenia uczestników

postępowania. Zarzut ten skarżący obszernie uzasadnił argumentacją przytoczoną na

drugiej i trzeciej stronie uzasadnienia apelacji. W szczególności wskazał, że ustalenia

Sądu Rejonowego co do wartości nieruchomości i wysokości obciążających go spłat na

rzecz wnioskodawczyni stoją w sprzeczności z dowodem z opinii biegłego. Trzeba

zauważyć, że bez znaczenia jest fakt, iż zarzut powyższy został sformułowany jako

ewentualny („z przezorności procesowej"). Kodeks postępowania cywilnego nie wyłącza

bowiem dopuszczalności takiego formułowania zarzutów apelacyjnych.

Korzystanie

przez skarżących z takiej możliwości może być niejednokrotnie logicznie uzasadnione

(w razie konkurencyjności, czy też wzajemnego wykluczania się poniesionych

zarzutów).

Dokonana przez Sąd Okręgowy wadliwa ocena spełnienia przez skarżącego

wymogu zwięzłego przedstawienia zarzutów apelacyjnych uzasadnia uchylenie

zaskarżonego postanowienia w całości. W konsekwencji apelacja uczestnika

postępowania podlegać będzie merytorycznemu rozpoznaniu. Kwestionowanie przez

skarżącego

sposobu

zniesienia

współwłasności,

jako

nie

odpowiadającego

przypadającym uczestnikom postępowania udziałom we własności nieruchomości,

wymagać będzie rzecz jasna odniesienia się i do tych zarzutów apelacyjnych.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.