II CZ 105/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 105/11

POSTANOWIENIE

Dnia 7 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku wierzyciela J. S.

przy uczestnictwie H. Z.

o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 grudnia 2011 r.,

zażalenia wierzyciela J. S.

na orzeczenie o kosztach

zawarte w pkt. 2 postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 31 marca 2011 r.,

1. zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nie

obciąża J. S. kosztami postępowania zażaleniowego,

2. nie obciąża H. Z. kosztami postępowania zażaleniowego

przed Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28 października 2010 r., po

ponownym

rozpoznaniu

sprawy

przekazanej

mu

postanowieniem

Sądu

Apelacyjnego z dnia 22 lipca 2010 r. i po rozpoznaniu zażalenia uczestniczki H. Z. z

dnia 17 maja 2010 r., nadał klauzulę wykonalności wydanemu przez Sąd Okręgowy

nakazowi zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 11 marca 2002 r. także

przeciwko małżonce dłużnika H. Z. z ograniczeniem jej odpowiedzialności do

majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową z dłużnikiem J. Z.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 31 marca 2011 r. zmienił

postanowienie Sądu Okręgowego uwzględniające wniosek J. S. o nadanie klauzuli

wykonalności przeciwko H. Z., jako małżonce dłużnika i wniosek ten oddalił,

stwierdzając, że uczestniczka postępowania nie jest już żoną dłużnika. Zasądził

ponadto od wierzyciela na rzecz uczestniczki postępowania kwotę 60 zł tytułem

kosztów postępowania zażaleniowego.

W zażaleniu obejmującym rozstrzygnięcie o kosztach, wnioskodawca,

zarzucając naruszenie art. 98 § 1, 2 i 3, art. 102, art. 328 § 2 oraz art. 71 pkt 2

w zw. z art. 19 ust. 3 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych,

wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę przez odstąpienie od

obciążania wnioskodawcy kosztami procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., który na podstawie art.13 § 2 k.p.c. ma

odpowiednie zastosowanie w postępowaniu klauzulowym, strona przegrywająca

sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne

do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Przegrywającą sprawę jest

strona, której żądanie nie zostało uwzględnione, lub strona, której obrona okazała

się nieskuteczna. Wbrew twierdzeniom skarżącego przytoczona w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia podstawa prawna rozstrzygnięcia, tj. art. 108 § 1 i 109

§ 1 w zw. z art. 98 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. jednoznacznie wskazuje, że zasądzona

kwota 60 zł obejmuje dwukrotność kwoty 30 zł stanowiącej opłatę od zażaleń z dnia

17 maja 2010 r. i 23 listopada 2010 r., nie zaś, jak zakłada skarżący, koszty

zastępstwa procesowego. Świadczy o tym przede wszystkim okoliczność,

że uczestniczka postępowania nie była reprezentowana przez zawodowego

pełnomocnika, a także powołanie przez Sąd Apelacyjny art. 109 § 1 zd. 2 k.p.c.,

zgodnie z którym o kosztach należnych stronie działającej bez adwokata, radcy

prawnego lub rzecznika patentowego sąd orzeka z urzędu, a także niepowołanie

art. 98 § 3 k.p.c. w podstawie rozstrzygnięcia.

Rozważając

możliwość

zastosowania

w

sprawie

art.

k.p.c.,

stanowiącego wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy stwierdzić

należy, że do kręgu okoliczności, które powinny być brane pod uwagę przez sąd

przy ocenie przesłanek z art. 102 k.p.c. należą przede wszystkim fakty związane

z samym przebiegiem procesu, tj. podstawa oddalenia żądania, zgodność

zamiarów stron w sprawach dotyczących stosunku prawnego, który może być

ukształtowany tylko wyrokiem, szczególna zawiłość lub precedensowy charakter

sprawy albo subiektywne przekonanie powoda co do zasadności zgłoszonego

roszczenia - trudne do zweryfikowania a limine, a ponadto sposób prowadzenia

procesu przez stronę przegrywającą albo niesumienne lub oczywiście niewłaściwe

postępowanie strony wygrywającej, która w ten sposób wywołała proces i koszty

połączone z jego prowadzeniem. Zalicza się do nich także okoliczność,

że rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło na podstawie faktów ustalonych na podstawie

dowodów dopuszczonych przez sąd z urzędu, jak również niewspółmierność

wysokości kosztów pomocy prawnej poniesionych przez stronę wygrywającą

proces

do

stopnia

zawiłości

sprawy

i

nakładu

pracy

pełnomocnika

(zob. postanowienie TK z dnia 17 października 2007 r., P 29/07, OTK-A 2007, nr 9,

poz. 116 oraz powołane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego).

W analizowanym przypadku oddalenie wniosku skarżącego o nadanie

klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika nastąpiło wskutek ustalenia,

że związek małżeński uczestniczki postępowania z dłużnikiem został rozwiązany

przez rozwód. Okoliczność ta, będąca jedyną podstawą oddalenia wniosku,

nie istniała w chwili jego składania i nie można czynić skarżącemu, występującemu

z żądaniem w przekonaniu słuszności swoich racji, zarzutu nieuwzględnienia,

że w toku

postępowania

klauzulowego

okoliczność

ta

może

nastąpić.

Należy zatem przyjąć, że oddalenie wniosku na tej podstawie, niezależnej od

skarżącego, stanowiło wypadek szczególnie uzasadniony i usprawiedliwiało

zastosowanie art. 102 k.p.c.

Z tych względów, na podstawie art. 39816 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.,

Sąd Najwyższy

postanowił

jak

w

sentencji,

a

o

kosztach

postępowania

zażaleniowego orzekał na podstawie art. 102, art. 391 § 1, art. 398 21 i art. 3941 § 3

k.p.c.

jw