II CZ 105/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 105/09

POSTANOWIENIE

Dnia 17 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. W.

przeciwko Spółdzielni Rzemieślniczej „B.” w Ł.

o zapłatę

i z powództwa Spółdzielni Rzemieślniczej „B.” w Ł.

przeciwko A. W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 17 marca 2010 r.,

zażalenia strony pozwanej Spółdzielni Rzemieślniczej „B.” w Ł.

na orzeczenie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 29 września 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie o nieobciążaniu A. W.

obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego na

rzecz pozwanej Spółdzielni i przekazuje wniosek tej pozwanej o

przyznanie

kosztów

postępowania

apelacyjnego

Sądowi

Okręgowemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania zażaleniowego

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w sprawie z powództwa A. W. przeciwko Spółdzielni

Rzemieślniczej „B.” w Ł. o zapłatę oraz w sprawie z powództwa Spółdzielni

Rzemieślniczej „B.” w Ł. przeciwko A. W. na skutek dwóch apelacji A. W. od wyroku

Sądu Rejonowego z dnia 30 marca 2009 r., wyrokiem z dnia 29 września 2009 r.,

w pkt 1 oddalił obie apelacje, w pkt 2 nie obciążył A. W. obowiązkiem zwrotu

kosztów postępowania apelacyjnego na rzecz Spółdzielni Rzemieślniczej „B.” w Ł.

oraz w pkt 3 i 4 przyznał i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa określone kwoty z

tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokatów. W uzasadnieniu

rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sąd Okręgowy wskazał, że z uwagi na trudną

sytuację materialną i zdrowotną A. W., kierując się regułą zawartą w art. 102 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., odstąpił od obciążenia jej obowiązkiem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego na rzecz Spółdzielni Rzemieślniczej „B.” w Ł.

Pozwana Spółdzielnia zaskarżyła powyższe orzeczenie zawarte w pkt 2

wyroku, tj. w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu, zarzucając Sądowi

Okręgowemu naruszenie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 391 k.p.c. przez

ich błędną wykładnię i błędne zastosowanie oraz naruszenie art. 98 k.p.c. w zw.

z art. 391 k.p.c. w zw. z § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie

przez Skarb Państwa pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163,

poz. 1348 ze zm.) przez ich nie zastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd

może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej

w ogóle kosztami. Trafnie wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że

ustalenie, czy w danych okolicznościach zachodzą „wypadki szczególnie

uzasadnione”, ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu oraz, że sposób

korzystania z art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu

orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie

uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie od generalnej zasady

obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór (zob. postanowienie SN

z 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, niepubl; postanowienie SN z 2 grudnia

2009 r., I CZ 92/09, niepubl.). Jednocześnie podkreśla się, że ocena ta nie może

być

dowolna

oraz,

że

wymaga

uzasadnienia

zawierającego

wskazanie

okoliczności, które sąd uznał za wypadki szczególnie uzasadnione (zob. np.

postanowienie SN z 11 lutego 2010 r., I CZ 111/09, niepubl.). Trzeba też zważyć,

że rozstrzygnięcie o kosztach wydane przez sąd drugiej instancji podlega kontroli

w postępowaniu zażaleniowym (art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c.) co do kosztów, które nie

były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Z tego względu, aby

możliwe było przeprowadzenie jego kontroli, uzasadnienie tego postanowienia

zawartego w wyroku sądu drugiej instancji musi także odpowiadać wymaganiom

z art. 328 § 2 k.p.c. Warto też podkreślić, że ocena, czy w sprawie zachodzi

wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 102 k.p.c. musi

obejmować wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na podjęcie decyzji na

podstawie powołanego przepisu. Jak wyjaśnił to Sąd Najwyższy w postanowieniu

z 26 listopada 2009 r., III CZ 51/09, (niepubl.) będą to zarówno fakty związane

z przebiegiem procesu jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, oceniane

z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy, rozstrzygając o kosztach procesu na

podstawie art. 102 k.p.c., ograniczył się do gołosłownego stwierdzenia, że

rozstrzygnięcie to uzasadnia „trudna sytuacja materialna i zdrowotna” powódki A.

W. Nie wyjaśnił natomiast, jakie konkretnie okoliczności wskazują, że sytuacja

materialna i zdrowotna powódki jest w istocie trudna, oraz w jaki sposób sytuacja

życiowa powódki, ewentualnie inne okoliczności, które wystąpiły w niniejszej

sprawie, wpłynęły na ocenę, że w sprawie zaistniał wypadek szczególnie

uzasadniony, w rozumieniu art. 102 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. art. 394 1 § 3

w zw. z art. 39815 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. orzekł jak w sentencji.