II CZ 10/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 10/12

POSTANOWIENIE

Dnia 24 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

w sprawie z powództwa L. M. i T. M.

przeciwko "Huta S." - Spółce Akcyjnej w M.

(obecnie "T." - Spółka Akcyjna w M.)

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej:

"K. – C." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S.

o nakazanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 maja 2012 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 września 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 września 2011 r. Sąd Apelacyjny

odrzucił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 23

grudnia 2010 r., z powodu uiszczenia po terminie opłaty od apelacji.

Sąd ustalił między innymi, że zawodowy pełnomocnik strony pozwanej

wniósł apelację w dniu 16 lutego 2011 r. wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów

sądowych, który został prawomocnie oddalony w wyniku oddalenia przez Sąd

Apelacyjny zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu pierwszej instancji

oddalające wniosek. Odpis postanowienia Sądu drugiej instancji oddalającego

powyższe zażalenie został doręczony pełnomocnikowi strony pozwanej w dniu

6 czerwca 2011 r. Zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2011 r., doręczonym

pełnomocnikowi pozwanej w dniu 24 czerwca 2011 r., strona pozwana została

wezwana do uiszczenia opłaty od apelacji w kwocie 18 420 zł w terminie 7 dni pod

rygorem odrzucenia apelacji i opłatę tę uiściła w dniu 27 czerwca 2011 r.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że zgodnie z art. 130 2 § 3 k.p.c., który wprawdzie

został uchylony z dniem 1 lipca 2009 r. przez ustawę z dnia 5 grudnia 2008 r.

(Dz. U. Nr 234, poz. 1571), lecz na podstawie art. 8 tej ustawy ma zastosowanie

w sprawach wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, sąd odrzuca apelację

wniesioną przez zawodowego pełnomocnika, od której nie została uiszczona

należna opłata w wysokości stałej lub stosunkowej. Natomiast o tym, czy apelacja

wniesiona przez zawodowego pełnomocnika strony pozwanej została opłacona

w terminie, decydują przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594 - dalej:

„u.k.s.c.”). Zgodnie z art. 112 ust. 3 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia

19 kwietnia 2010 r., który, stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia

2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. z 2010 r., Nr 7, poz. 45 - dalej: „ustawa nowelizacyjna z dnia

17 grudnia 2009 r.”), ma zastosowanie w sprawie - w sytuacji, gdy pismo

podlegające opłacie stałej lub stosunkowej zostało wniesione przez zawodowego

pełnomocnika wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, który został

prawomocnie oddalony w wyniku oddalenia zażalenia na rozstrzygnięcie sądu

pierwszej instancji, tygodniowy termin do uiszczenia należnej opłaty sądowej

biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi postanowienia oddalającego zażalenie.

Sąd Apelacyjny uznał, że w świetle powyższych przepisów, zawodowy

pełnomocnik strony pozwanej miał obowiązek samodzielnego obliczenia należnej

w sprawie opłaty stosunkowej od apelacji i jej uiszczenia, bez wezwania Sądu

Okręgowego, które, jako dokonane bezpodstawnie, było błędne i nie wywołało

skutków procesowych. Odpis postanowienia Sądu Apelacyjnego oddalającego

zażalenie pozwanej na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych doręczony został

jej pełnomocnikowi w dniu 6 czerwca 2011 r. i od tej daty rozpoczął bieg

tygodniowy termin do uiszczenia opłaty od apelacji, który upłynął bezskutecznie

w dniu 13 czerwca 2011 r., a opłata uiszczona została w dniu 27 czerwca 2011 r.,

a więc po terminie, co powinno prowadzić do odrzucenia apelacji przez Sąd

pierwszej instancji na podstawie art. 370 k.p.c. Ponieważ jednak Sąd Okręgowy

tego nie uczynił, Sąd Apelacyjny odrzucił apelację na podstawie art. 373 w zw.

z art. 370 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie strona pozwana zarzuciła

naruszenie art. 370 w zw. z art. 373 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie

i przyjęcie za podstawę odrzucenia apelacji przepisu art. 130 2 § 3 k.p.c., w sytuacji,

gdy przepis ten nie obowiązywał zarówno w dacie wytoczenia powództwa

w rozpoznawanej sprawie, co miało miejsce w dniu 30 grudnia 2005 r., jak również

w dniu zakończenia postępowania w pierwszej instancji wyrokiem z dnia 23 grudnia

2010 r.

Wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do

dalszego postępowania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Choć rozpoznawana sprawa wniesiona została przed wejściem w życie

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych,

to zgodnie z art. 149 ust. 1 tej ustawy, od chwili zakończenia postępowania przed

Sądem pierwszej instancji, co nastąpiło w wyniku wydania w dniu 23 grudnia

2010 r. wyroku przez Sąd Okręgowy, mają w niej zastosowanie przepisy tej

ustawy. Z tego względu w postępowaniu międzyinstancyjnym ma zastosowanie

przewidziana w tej ustawie regulacja dotycząca uiszczania opłat sądowych

od wnoszonych pism oraz przewidziane w niej skutki złożenia wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych. W szczególności mają zastosowanie przepisy

art. 112 u.k.s.c., który został zmieniony ustawą nowelizacyjną z dnia 17 grudnia

2009 r. i w zmienionym brzmieniu obowiązuje od dnia 19 kwietnia 2010 r., bowiem

zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej, przepis art. 112 u.k.s.c. w brzmieniu

nadanym tą ustawą stosuje się z dniem jej wejścia w życie. Trafne jest zatem

stanowisko Sądu Apelacyjnego, że do złożonego wraz z apelacją strony pozwanej

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, mają zastosowanie przepisy art. 112

u.k.s.c.

Prawidłowo również Sąd Apelacyjny wyłożył i zastosował przepis art. 112

ust. 3 u.k.s.c.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia w tym przedmiocie, należy wskazać,

że przed nowelizacją art. 112 u.k.s.c. w doktrynie i orzecznictwie przyjmowano,

iż także strony reprezentowane przez zawodowych pełnomocników, których

wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został oddalony, mają obowiązek

wniesienia wymaganej opłaty sądowej dopiero na wezwanie przewodniczącego

(porównaj między innymi uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2006 r.

III CZP 98/06, OSNC 2007/9/131 i postanowienie tego Sądu z dnia 23 stycznia

2008 r. II UZ 47/07, OSNP 2009/9-10/129). Sytuacja ta uległa jednak zmianie od

chwili wejścia w życie znowelizowanego art. 112 u.k.s.c. Przepis ten przewiduje

wprawdzie w ustępie 2, że w razie prawomocnego oddalenia wniosku o zwolnienie

od kosztów sądowych, przewodniczący wzywa stronę do opłacenia złożonego

pisma, na podstawie art. 130 k.p.c., a zatem strona obowiązana jest uiścić opłatę

dopiero na wezwanie przewodniczącego, jednak w ust. 3 wskazuje, że przepisu

ust. 2 nie stosuje się, jeżeli pismo podlegające opłacie stałej lub stosunkowej

zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego.

W takim przypadku, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony

przed upływem terminu do opłacenia pisma, został oddalony, tygodniowy termin

do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie (pełnomocnikowi)

postanowienia, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym –

od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jednak o zwolnieniu od kosztów sądowych orzekał

sąd pierwszej instancji, a strona wniosła zażalenie w przepisanym terminie, termin

do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie (pełnomocnikowi)

postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej instancji

zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.

Należy zatem stwierdzić, że od dnia 19 kwietnia 2010 r. zawodowy

pełnomocnik strony, który wraz z pismem podlegającym opłacie stałej lub

stosunkowej złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a wniosek

ten został prawomocnie oddalony - ma obowiązek samodzielnego obliczenia

i uiszczenia bez wezwania opłaty od tego pisma w terminie tygodniowym, który

biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi prawomocnego postanowienia

oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów albo od dnia ogłoszenia takiego

postanowienia. Prezentowany przez skarżącą pogląd, z odwołaniem się do

wskazanych w zażaleniu orzeczeń Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, w razie

oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych strony reprezentowanej

przez zawodowego pełnomocnika, przewodniczący powinien na podstawie

stosowanego odpowiednio art. 130 § 1 k.p.c. wezwać pełnomocnika do opłacenia

środka zaskarżenia w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia tego środka,

był aktualny przed nowelizacją art. 112 u.k.s.c., który od dnia 19 kwietnia 2010 r.

w ustępie 3 wyraźnie wykluczył możliwość stosowania w takiej sytuacji art. 130

k.p.c. i wzywania pełnomocnika do uiszczenia opłaty (porównaj między innymi

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2011r. V CZ 30/11, z dnia

23 marca 2011 r. V CZ 7/11, z dnia 28 września 2011 r. I CZ 86/11 oraz

uzasadnienie uchwały tego Sądu z dnia 9 lutego 2012 r. III CZP 92/11, niepubl.).

Trafnie

zatem

Sąd

Apelacyjny

stwierdził,

że

dokonane

przez

przewodniczącego Sądu Okręgowego wezwanie pełnomocnika strony pozwanej

do uiszczenia opłaty od apelacji w terminie tygodniowym pod rygorem jej

odrzucenia było pozbawione podstawy prawnej i nie wywołało żadnych skutków dla

biegu terminu do uiszczenia przez stronę pozwaną opłaty od apelacji, określonego

w art. 112 ust. 3 u.k.s.c., który upłynął bezskutecznie w dniu 13 czerwca 2011 r.,

wraz z upływem tygodniowego terminu od dnia doręczenia pełnomocnikowi odpisu

postanowienia

Sądu

drugiej

instancji

oddalającego

zażalenie

pozwanej

na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych.

Błędne jest także stanowisko skarżącej, że z chwilą uchylenia z dniem

1 lipca 2009 r. art. 1302 § 3 k.p.c., przestała istnieć sankcja w postaci odrzucenia

nieopłaconego środka zaskarżenia, gdyż sankcji takiej nie przewiduje art. 112

u.k.s.c., a przewidywał ją jedynie art. 1302 § 3 k.p.c. Odrzucenie nieopłaconej

apelacji przewiduje bowiem art. 370 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia

2 marca 2006 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398) i Sąd Apelacyjny prawidłowo

przepis ten zastosował odrzucając opłaconą po terminie apelację strony pozwanej.

Nie zastosował więc w istocie uchylonego art. 1302 § 3 k.p.c., gdyż podstawę

zaskarżonego orzeczenia stanowiły przepisy art. 112 ust. 3 u.k.s.c. oraz art. 373

w zw. z art. 370 k.p.c.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie jako nieuzasadnione.