II CZ 10/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 10/11

POSTANOWIENIE

Dnia 6 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa G. S.

przeciwko A. M. – S. i D. S.

o ustalenie nieważności umowy lub uznanie jej za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 6 maja 2011 r.,

zażalenia pozwanej D. S.

na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 19 października 2010 r.,

oddala zażalenie i nie obciąża pozwanej D. S. obowiązkiem

zwrotu powódce kosztów postępowania zażaleniowego

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 października 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

powódki od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 10 czerwca 2010 r., oddalającego jej

powództwo o ustalenie nieważności umowy lub uznanie jej za bezskuteczną.

Powództwo skierowane było przeciwko córce powódki – D.S. oraz A. M., której D.

S. sprzedała nieruchomość, otrzymaną od powódki w 1970 r. na podstawie umowy

darowizny. Z ustaleń Sądów obydwu instancji wynikało, że odwołanie darowizny

dokonane przez powódkę w piśmie z 14 maja 2007 r. było zdziałane w stanie

wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji oraz wyrażenie woli z uwagi

na chorobę psychiczną powódki – ograniczone zaburzenia urojeniowe. Umowa

między pozwanymi nie została uznana przez Sądy za pozorną.

Orzekając o kosztach postępowania Sąd Okręgowy (analogicznie jak Sąd

Rejonowy) zastosował art. 102 k.p.c., wskazując jako uzasadnienie skorzystania

z tej możliwości trudną sytuację majątkową i osobistą powódki, w szczególności

fakt, że wytoczenie procesu było wynikiem schorzeń natury psychicznej, na które

powódka cierpi.

W zażaleniu na powyższe postanowienie o kosztach procesu w drugiej

instancji pozwana D. S. złożyła zażalenie, domagając się jego uchylenia w całości i

przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu oraz

zasądzenia od powódki na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego, w tym

kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych. Podniosła, że sytuacja

materialna powódki jest zadowalająca i nie daje podstaw do zastosowania art. 102

k.p.c.

Powódka wniosła o oddalenie zażalenia oraz o zasądzenie na jej rzecz od

pozwanej kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 102 k.p.c. wprowadza wyjątek od obowiązującej w procesie zasady

odpowiedzialności strony w zakresie kosztów procesu za wynik sporu. Wyjątek ten

umożliwia sądowi w szczególnie uzasadnionych wypadkach zasądzić od strony

przegrywającej tylko część kosztów lub nie obciążyć jej w ogóle kosztami. Brak

bliższego oznaczenia kryteriów pozwalających wyróżnić wypadki, które uznać

można za „szczególnie uzasadnione” czyni z art. 102 k.p.c. elastyczne narzędzie

umożliwiające skorzystanie z przewidzianego w nim odstępstwa od reguły

wówczas, kiedy z przyczyn różnej natury orzeczenie respektujące zasadę z art. 98

§ 1 k.p.c. prowadziłoby do skutków odbieranych jako niesprawiedliwe. Przyczyny

uzasadniające zastosowanie art. 102 k.p.c. mogą mieć charakter ekonomiczny,

społeczny, mogą też wynikać ze specyfiki sprawy, w której powstały koszty

procesu. W rozpatrywanej sprawie Sąd Okręgowy odwołał się do trudnej sytuacji

materialnej powódki (znanej sądowi z uwagi na rozpatrywanie jej wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych) i jej sytuacji osobistej, ze szczególnym

uwzględnieniem schorzeń natury psychicznej. Skarżąca w zażaleniu podważa

występowanie po stronie powódki podstaw majątkowych do zastosowania art. 102

k.p.c., przedstawiając jej dochody z 2007 r. Jednakże sytuacja majątkowa powódki

przed czterema laty nie jest wystarczającym argumentem. Istotniejsze są przyczyny

wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie, za które sądy uznały schorzenia

psychiczne powódki o charakterze urojeniowym, które powodują, że powódka nie

ze swojej winy podejmuje czynności procesowe (gdyż czyni to w stanie nie w pełni

świadomym). Ważne jest także, że kosztów domaga się od powódki jej córka, którą

powódka niegdyś obdarowała nieruchomością. Chorobowe źródło roszczeń

powódki, najbliższe pokrewieństwo ze skarżącą, wynikający z więzów rodzinnych

obowiązek troski i dbałości o starszych i schorowanych rodziców, wzmocniony

powinnością wdzięczności wobec darczyńcy powoduje, że w niniejszej sprawie

zastosowanie art. 102 k.p.c. w stosunku do powódki było w pełni uzasadnione.

W związku z tym zażalenie pozwanej należało oddalić na podstawie art. 394 1

§ 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego także wywiedzione

zostało z art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 , art. 398 21 i art. 3941 § 3 k.p.c. Skoro

powódka korzysta z przywileju w zakresie kosztów, co wiąże się z przerzuceniem

na pozwaną poniesionych przez nią wydatków związanych z prowadzeniem

wygranego procesu, sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości byłoby obciążanie

pozwanej dodatkowo obowiązkiem zwrotu powódce kosztów postępowania

zażaleniowego

we

wpadkowym

postępowaniu,

dotyczącym

stosowania wyjątkowych rozwiązań w zakresie kosztów procesu.

prawidłowości