II CZ 1/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 1/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

SSA Marek Machnij

w sprawie z powództwa „C. – Stocznia Rzeczna” Spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko J. W.

o zwolnienie zajętych przedmiotów od egzekucji,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 listopada 2011 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie o kosztach

zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 czerwca 2010 r.,

1)

zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że

zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanego

kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem

zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego;

2)

zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanego

kwotę 336 zł (trzysta trzydzieści sześć złotych) tytułem

kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony

powodowej od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego powództwo o

zwolnienie spod egzekucji wskazanych w pozwie ruchomości. Jednocześnie Sąd

drugiej instancji odstąpił od obciążenia strony powodowej kosztami zastępstwa

procesowego pozwanego w postępowaniu apelacyjnym powołując się na przesłanki

art. 102 k.p.c. i wskazując, że podstawą rozstrzygnięcia zapadłego w tym

postępowaniu była niezależna od woli stron zmiana okoliczności, a mianowicie

umorzenie z mocy prawa (art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo

upadłościowe i naprawcze Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), w wyniku ogłoszenia

upadłości

dłużnika,

postępowania

egzekucyjnego,

w toku

którego

zajęto

ruchomości będące przedmiotem powództwa wytoczonego na podstawie art. 841 §

1 k.p.c., co skutkowało utratą w postępowaniu apelacyjnym legitymacji czynnej

strony powodowej.

W zażaleniu na zawarte w powyższym wyroku rozstrzygniecie o kosztach

postępowania apelacyjnego pozwany zarzucił naruszenie art. 102 k.p.c. przez

bezpodstawne zastosowanie i wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia przez

zasądzenie

na

jego

rzecz od

strony powodowej kosztów postępowania

apelacyjnego w kwocie 3 600 zł oraz kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Powołany przez Sąd Apelacyjny, jako podstawa nieobciążenia strony

przegrywającej sprawę kosztami postępowania apelacyjnego, przepis art. 102

k.p.c. pozwala w przypadkach szczególnie uzasadnionych zasądzić od strony

przegrywającej tylko część kosztów lub nie obciążać jej kosztami w ogóle. Jest to

przepis o charakterze wyjątkowym, wskazujący przesłanki odstąpienia od zasady

ponoszenia przez stronę odpowiedzialności za wynik procesu przewidzianej w art.

98 k.p.c., zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić

przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw

i celowej obrony. Jako przepis wyjątkowy, art. 102 k.p.c. musi być wykładany

ściśle, co oznacza, że jedynie rzeczywiście wyjątkowe, szczególne okoliczności

pozwalają na zastosowanie w sprawie zasady słuszności i nieobciążenie strony

przegrywającej kosztami procesu, gdyż obciążenie strony w takiej sytuacji kosztami

godziłoby w poczucie sprawiedliwości.

Słusznie skarżący zarzuca, że okoliczności wskazane przez Sąd Apelacyjny

nie są okolicznościami szczególnymi ani wyjątkowymi, w rozumieniu art. 102 k.p.c.

i nie uzasadniają zastosowania w sprawie tego przepisu. Można wprawdzie uznać,

że nie jest typowa sytuacja, gdy w toku procesu o zwolnienie spod egzekucji powód

traci legitymację czynną wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego

w wyniku ogłoszenia upadłości dłużnika, jednak nie jest to sytuacja, w której

zasady słuszności uzasadniałyby nieobciążenie go kosztami postępowania

poniesionymi przez stronę przeciwną, która nie miała żadnego wpływu na taki

przebieg postępowania egzekucyjnego ani procesu opartego na art. 841 § 1 k.p.c.

i musiała ponieść koszty swojej celowej w nim obrony. W rozpoznawanej sprawie

jest to tym bardziej nieuzasadnione, że to pozwany już na pierwszej rozprawie

apelacyjnej w dniu 28 stycznia 2010 r. poinformował Sąd, iż dłużnik egzekwowany

pozostaje w upadłości likwidacyjnej, natomiast strona powodowa nie podjęła

żadnych czynności by okoliczności te ustalić i w toku postępowania przed Sądem

drugiej instancji nie zajęła stanowiska procesowego, które pozwalałoby na

umorzenie tego postępowania, bez potrzeby przeprowadzenia kolejnych rozpraw

apelacyjnych, w których czynnie uczestniczył pełnomocnik pozwanego składając

pisma procesowe.

W takich okolicznościach brak podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c., co

prowadziło do zmiany przez Sąd Najwyższy zaskarżonego postanowienia

(art. 39816 w zw. z art. 39491 § 3 k.p.c.) i zasądzenia od strony powodowej na rzecz

pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego na podstawie art. 98 w zw. z art.

108 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz kosztów postępowania zażaleniowego na

podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1, art. 397 § 3 i art. 398 21 k.p.c.

md