II CSKP 887/23 · Sąd Najwyższy

II CSKP 887/23 POSTANOWIENIE 6 marca 2026 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze (przewodniczący)‎SSN Piotr Telusiewicz (sprawozdawca)‎SSN Kamil Zaradkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2026 r. w Warszawie‎skargi kasacyjnej P. S.‎od postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie‎z 14 lutego 2022 r., IV Ca 1019/21,‎w sprawie z wniosku P. S.‎z udziałem J. S.‎o zniesienie współwłasności, uchyla zaskarżone postanowienie w części oddalającej apelację wnioskodawcy co do punktu IV postanowienia Sądu Rejonowego w Wołominie z 12 stycznia 2021 r. (sygn. akt I Ns 1569/10) i w wymienionej części przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu Warszawa - Praga w Warszawie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Piotr Telusiewicz Dariusz Pawłyszcze Kamil Zaradkiewicz

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 12 stycznia 2021 r., Sąd Rejonowy w Wołominie, ‎w sprawie z wniosku P. S. z udziałem J. S. o zniesienie współwłasności: zniósł współwłasność nieruchomości opisanej w postanowieniu w ten sposób, że przyznał ją na własność J. S. (pkt 1), zasądził od J. S. na rzecz P. S. kwotę ‎372 500 zł tytułem spłaty, płatną w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności (pkt 2); oddalił wnioski J. S. o zasądzenie ‎od P. S. kwot 20 000 zł i 30 000 zł z tytułu zwrotu nakładów (pkt 3); oddalił wniosek P. S. o zasądzenie od J.

S. kwoty 254 192,06 zł z tytułu zwrotu nakładów (pkt 4); zasądził od J. S. na rzecz P. S. kwotę 53 994,35 zł tytułem wydatków wnioskodawcy poniesionych na spłatę kredytu (pkt 5); oddalił wniosek P. S. o zasądzenie od J. S. wydatków poniesionych na spłatę kredytu w pozostałej części (pkt 6); orzekł o kosztach postępowania (pkt 7-10).W zakresie istotnym dla rozpoznania skargi kasacyjnej Sąd Rejonowy ustalił, że P. S. i J. S. nabyli sporną nieruchomość 28 kwietnia 1997 r. na podstawie umowy sprzedaży. Związek małżeński zawarli 16 maja 1997 r.

Wyrokiem z 17 kwietnia 2002 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie orzekł separację małżonków. Orzeczenie to stało się prawomocne 9 maja 2002 r. Wyrokiem z 23 września 2008 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie orzekł rozwód małżeństwa stron. Po zawarciu przez strony małżeństwa na przedmiotowej nieruchomości wybudowany został dom. W kolejnych latach, już po orzeczeniu separacji stron, ‎w budynku były wykonywane dalsze prace. P. S. wyprowadził się z domu w 2008 r.Uzasadniając oddalenie wniosku P. S. o zasądzenie kwoty 254 192,06 zł z tytułu zwrotu nakładów, Sąd Rejonowy wskazał, że podstawą rozstrzygnięcia w tym zakresie jest art. 618 § 1 k.p.c. i art. 207 k.c. Stwierdził, ‎że chociaż na podstawie przesłuchania uczestnika, zeznań świadków oraz faktur i rachunków Sąd uznał, iż w latach 2002-2008 na nieruchomości zostały poczynione określone nakłady, to jednak nie zostało wykazane, z jakich konkretnie środków poszczególne z nich zostały sfinansowane.

Wnioskodawca nie wyszczególnił, skąd pochodziły konkretne kwoty. Wskazywał też, że na przedmiotowe nakłady zostały również przeznaczone środki uzyskane z kredytu zaciągniętego na ten cel przez strony, zwrotu wydatków na spłatę którego także dochodził, a które to roszczenie zostało w znacznej części uwzględnione. Co więcej, w ocenie Sądu nie wykazano, aby poza środkami z kredytu pozostałe kwoty na te inwestycje pochodziły z majątku osobistego wnioskodawcy, a nie z majątku wspólnego stron i aby uczestniczka w żadnym stopniu się do nich nie dokładała.

‎W zakresie dotyczącym części nakładów, które miały być czynione również ‎w okresie późniejszym niż 2008 rok, twierdzenia P. S. Sąd uznał za nieskonkretyzowane, ani tym bardziej niewykazane.Sąd Rejonowy zwrócił ponadto uwagę, że w związku z tym, iż pierwotny wniosek P. S. został zwrócony wobec nieuzupełnienia jego braków formalnych, za datę jego złożenia należy uznać 25 maja 2018 r., kiedy ‎to pełnomocnik wnioskodawcy złożył pismo na nowo, zgłaszając przedmiotowe roszczenie. Mając na względzie obowiązujący wówczas 10-letni termin przedawnienia, roszczenie to uległo przedawnieniu w zakresie nakładów poczynionych przed majem 2008 r.

W ocenie Sądu orzeczenie separacji, wobec braku przepisu szczególnego, miało dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia skutki takie same jak rozwód. W okresie separacji bieg terminu przedawnienia ‎nie uległ zawieszeniu. W rezultacie, zdaniem Sądu Rejonowego, niezależnie ‎od niewykazania przez P. S. źródła finansowania nakładów, roszczenie o ich zwrot uległo przedawnieniu.Postanowieniem z 14 lutego 2022 r., Sąd Okręgowy Warszawa-Praga ‎w Warszawie, oddalił apelację wnioskodawcy (pkt I) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt II).

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym wobec braku przepisu szczególnego, separacja wywołuje takie same skutki dla majątku wspólnego, jak rozwód, ‎co oznacza, że w okresie separacji nie nastąpiło zawieszenie biegu przedawnienia na podstawie art. 121 pkt 3 k.c. W związku z powyższym za zbędne uznał Sąd Okręgowy czynienie ustaleń i rozważań w kwestii tego, czy i w jakiej wysokości koszty nakładów i inne wydatki wnioskodawca rzeczywiście poniósł i skąd czerpał środki.Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł wnioskodawca, zaskarżając to postanowienie w części, tj. w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy utrzymał w mocy punkt 4 postanowienia Sądu pierwszej instancji i oddalił wniosek P. S. o zasądzenie od J.

S. kwoty 254 192,06 zł z tytułu zwrotu nakładów. Skarżący zarzucił naruszenie art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 121 pkt 3 k.c. w zw. z art. 614 § 1 k.r.o. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona w zakresie dotyczącym zarzutu naruszenia art. 121 pkt 3 k.c. w zw. z art. 614 § 1 k.r.o. Według pierwszego z powołanych przepisów bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu - przez czas trwania małżeństwa.

Natomiast na podstawie ‎art. 614 § 1 k.r.o. orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. W treści przepisów ‎nie rozstrzygnięto natomiast zagadnienia, którego dotyczy rozpoznawana skarga kasacyjna - czy przedawnienie zaczyna biec na nowo z chwilą prawomocnego orzeczenia separacji.Powyższa kwestia nie została dotychczas rozstrzygnięta również w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W doktrynie wyrażane są w tym zakresie dwa przeciwstawne poglądy. Zwolennicy stanowiska, zgodnie z którym przedawnienie w okresie separacji biegnie, odwołują się do brzmienia art. 614 § 1 k.r.o. argumentując, że instytucja ta ma skutki tożsame z rozwiązaniem małżeństwa przez rozwód.

Ewentualne wyjątki mogłyby wynikać z przepisów szczególnych, których jednak brak (tak m.in. A. Stępień-Sporek, Przedawnienie roszczeń pomiędzy małżonkami oraz byłymi małżonkami, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2011, t. XXVI, s. 411). Zwolennicy poglądu przeciwnego wskazują, że w art. 121 pkt 3 k.c. jest wyraźnie mowa o małżeństwie, a w okresie separacji małżeństwo trwa nadal. W związku z tym powołana regulacja należy do przepisów szczególnych, które „stanowią inaczej” w rozumieniu art. 614 § 1 k.r.o. Ponadto unormowanie art. 121 pkt 3 k.c. ma służyć ochronie trwałości małżeństwa i przeciwdziałaniu skłóceniu małżonków, czemu sprzyja toczenie sporów sądowych.

Cel ten w okresie separacji pozostaje zaś aktualny (tak m.in. J. Kuźmicka-Sulikowska, Idea przedawnienia ‎i jej realizacja w polskim kodeksie cywilnym, Wrocław 2015, s. 310-311).W ocenie Sądu Najwyższego, w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną, dla rozstrzygnięcia powyższego zagadnienia zasadnicze znaczenie ma cel rozważanych regulacji. Trafnie wskazuje się, że zawieszenie biegu przedawnienia na podstawie art. 121 pkt 3 k.c. służyć ma ochronie trwałości małżeństwa. Ponadto podzielić należy stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały z 17 stycznia 2012 r. (I UZP 8/11, OSNP 2012, Nr 13-14, poz. 176), w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "wprowadzenie do polskiego porządku prawnego w 1999 r. instytucji separacji miało na celu stworzenie alternatywnego w stosunku do rozwodu uporządkowania sytuacji małżonków, w których związku nastąpił rozkład pożycia”, a jednym z celów separacji jest "umożliwienie małżonkom przemyślenia celowości definitywnego rozejścia się i ewentualnego powrotu do wspólnego pożycia, co się łączy ‎ze zniesieniem separacji (art. 616 k.r.o.).

Formalnie orzeczona separacja ma przede wszystkim doprowadzić do pojednania się (pogodzenia) małżonków i ponownego nawiązania pożycia."Wskazany powyżej, restytucyjny cel separacji, pozostaje w sprzeczności z celem instytucji przedawnienia, którym jest skłonienie wierzyciela do dochodzenia roszczenia pod rygorem utraty możliwości jego zaspokojenia w drodze przymusu państwowego. Przyjęcie, że przedawnienie biegnie w okresie separacji, skłaniałoby małżonków do wszczynania przeciwko sobie nawzajem postępowań sądowych, ‎co w typowym przypadku prowadzi do pogorszenia wzajemnych relacji i obniża szansę powrotu do wspólnego pożycia.

Należy zatem wskazać, że w świetle art. 121 pkt 3 k.c., na czas trwania separacji prawnej małżonków, bieg przedawnienia ulega zawieszeniu co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu (gdyż czas trwania separacji prawnej małżonków jest również czasem trwania małżeństwa). Pogląd przeciwny, oparty na identyczności skutków rozwodu i separacji ‎dla stosunków majątkowych małżonków, pomija, że do takich samych skutków prowadzi umowne zniesienie wspólności majątkowej, a niewątpliwie umowne zniesienie wspólności nie rozpoczyna biegu przedawnienia roszczeń jednego ‎z małżonków przeciwko drugiemu.Mając na względzie przywołaną argumentację, Sąd Najwyższy, ‎na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji postanowienia.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.[a.ł] Piotr Telusiewicz Dariusz Pawłyszcze Kamil Zaradkiewicz