II CSKP 605/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSKP 605/22 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 listopada 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Szanciło (przewodniczący)‎SSN Leszek Bosek‎SSN Grzegorz Żmij (sprawozdawca) w sprawie z powództwa E. C., A. F. i M. G.‎przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Inwestycji i Rozwoju oraz Ministrowi Przedsiębiorczości i Technologii‎o odszkodowanie,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym ‎w Izbie Cywilnej w dniu 3 listopada 2022 r.,‎skarg kasacyjnych powodów ‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie‎z 10 września 2019 r., sygn. akt I ACa 482/18 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Powodowie E. C., M. G. i A. F. pozwem z 8 lipca 2011 r. domagali się zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz E. C. kwoty 3 280 350 zł, a na rzecz M. G. i A. F. po 1 640 175 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty z tytułu odszkodowania za wydanie ostatecznych decyzji administracyjnych w przedmiocie nacjonalizacji przedsiębiorstwa „C. [...]”. Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa.Wyrokiem z 3 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo i odstąpił od obciążania powodów obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów procesu.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 26 marca 2014 r. uchylił ww. wyrok Sądu Okręgowego i sprawę przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny wskazał w uzasadnieniu orzeczenia, że decyzją ostateczną, relewantną dla dochodzenia odszkodowania w sprawie, była decyzja z 12 stycznia 2009 r. W konsekwencji tego, dochodzone roszczenie nie było przedawnione.Wyrokiem z 23 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy po ponownym rozpoznaniu sprawy (pkt I) zasądził od Skarbu Państwa — Ministra Infrastruktury i Budownictwa oraz Ministra Rozwoju na rzecz: (ppkt 1) E. C. kwotę 2 264 750 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 3 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty, (ppkt 2) M.

G. kwotę 1 132 375 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 3 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty, (ppkt 3) A. F. kwotę 1 132 375 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 3 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty; (pkt II) w pozostałym zakresie powództwo oddalił; oraz (pkt III-V) orzekł o kosztach procesu.Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd pierwszej instancji ustalił, że zarządzeniem z 24 marca 1950 r. Minister Przemysłu Lekkiego ustanowił przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem C. [...] w K., które stanowiło własność spadkobierców zmarłego [...] 1944 r.

F. Z. – żony E. Z. oraz córek B. F. i J. Z..Orzeczeniem z 24 kwietnia 1962 r. Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych orzekł o przejściu na własność państwa przedsiębiorstwa C. [...] w K.. W skład przedsiębiorstwa wchodziła nieruchomość gruntowa o powierzchni 6 ha 57 a 55 m2 wraz ze wniesionymi na niej budynkami i budowlami, położona w K. przy ul. [...]., składająca się z parcel o numerach [...], [...]1, [...]2, [...]3, [...]4 i [...]5.E. Z. zmarła [...] 1964 r. Spadek po niej na podstawie ustawy nabyły:

B. F. i J. Z. po 1/2. Po zmarłej [...] 1978 r. B. F. spadek nabyli: M. G. oraz A. F. w 1/2 części. Po zmarłej [...] 1994 r. J. Z. spadek w równych częściach nabyli: S. S. i E. C.. Spadek po zmarłym [...]1995 r. S. S. nabyła w całości E. C..Na skutek złożonego przez J. Z. 4 grudnia 1990 r. wniosku o zwrot przedsiębiorstwa Minister Gospodarki i Pracy 15 lipca 2004 r. wydał decyzję stwierdzającą nieważność zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad C.ą [...] w K.. Kolejną decyzją z 31 stycznia 2008 r., wydaną w wyniku rozpoznania wniosku E. C., Minister Infrastruktury stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 24 kwietnia 1962 r. w części nieruchomości wchodzącej obecnie w skład działek nr [...]6, [...]7, [...]8, [...]9 - [...]15, , a w części nieruchomości wchodzącej w skład działek nr [...]16 i [...]17 stwierdził, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa.

Minister Infrastruktury wskutek żądań zawartych w trzech odrębnych wnioskach złożonych przez E. C., M. M. oraz E. sp. z o.o. w P., po ponownym rozpoznaniu sprawy, wydał 12 stycznia 2009 r. decyzję utrzymującą w mocy swoją wcześniejszą decyzję z 31 stycznia 2008 r.Wartość nieruchomości stanowiących mienie znacjonalizowanego przedsiębiorstwa wraz ze wzniesionymi na nich budynkami i budowlami według stanu z 24 kwietnia 1962 r. oraz cen aktualnych wynosiła 4 420 000 zł, zaś wartość maszyn, urządzeń i wyposażenia według stanu z 24 kwietnia 1962 r. oraz cen aktualnych wynosiła 109 500 zł.Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

Uznał, że podstawę prawną dochodzonych przez powodów pozwem roszczeń stanowi art. 160 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji powodowie wykazali przesłanki odpowiedzialności określone w art. 160 k.p.a. Sąd stwierdził, że zdarzeniem skutkującym powstanie szkody jest nieważne orzeczenie z 24 kwietnia 1962 r. Ministra Budownictwa i Przemysłu Lekkiego stwierdzające przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstwa. Ponieważ nieważność tego orzeczenia została stwierdzona ostateczną decyzją Ministra Infrastruktury z 12 stycznia 2009 r., roszczenie nie było przedawnione.

Sąd wskazał, że strona powodowa na skutek wadliwych decyzji administracyjnych poniosła szkodę majątkową i nie istnieje możliwość restytucji bezprawnie znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, a powodowie – jako sukcesorzy uniwersalni F. Z. – mogą domagać się jedynie odszkodowania stosownie do art. 363 § 1 k.c. Rozstrzygając o związku przyczynowym pomiędzy szkodą a zdarzeniem ją powodującym (wydanie decyzji nacjonalizujących z naruszeniem prawa), Sąd Okręgowy powołał się na art. 1 i 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

Podniósł, że oczywistym było, iż wydanie ostatecznej decyzji nacjonalizacyjnej wywołało skutek w postaci odjęcia własności tego przedsiębiorstwa, a tym samym zmniejszenia aktywów w majątku właścicieli. Postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie w ocenie Sądu Okręgowego nie wykazało, aby w tym samym czasie zaistniały inne zdarzenia prowadzące do takiego skutku. Bez znaczenia zdaniem tego Sądu pozostawał fakt, że wydana z naruszeniem prawa decyzja nacjonalizacyjna została uznana za niezgodną z prawem dopiero po niemal 50 latach, gdyż rozpiętość czasowa między tymi elementami zdarzenia nie niweczy jego znaczenia prawnego.

Szkoda w postaci utraty prawa własności przedsiębiorstwa pozostawała zatem w adekwatnym związku przyczynowym z wydaniem i wykonaniem wadliwej decyzji nacjonalizacyjnej. Wartość majątku nieruchomego i ruchomego przedsiębiorstwa określona została według wyceny biegłych sądowych. Ponieważ między powodami nie istniała solidarność w rozumieniu art. 367 § 1 k.c., Sąd Okręgowy zasądził na rzecz poszczególnych powodów kwoty w wysokości wynikającej z wielkości przysługujących im udziałów spadkowych.Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 10 września 2019 r., na skutek apelacji powodów M.

G. i A. F. oraz pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego z 23 lutego 2017 r., (pkt I) zmienił zaskarżony wyrok w punktach pierwszym, trzecim, czwartym i piątym w ten sposób, że powództwo oddalił i nie obciążył powodów kosztami postępowania; (pkt II) oddalił apelację powodów; oraz (pkt III) nie obciążył powodów kosztami postępowania apelacyjnego.W ocenie Sądu drugiej instancji apelacja powodów była niezasadna, natomiast apelacja pozwanego zasługiwała na uwzględnienie, co skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem powództwa.Za całkowicie nieuzasadnione uznał należy zarzuty naruszenia prawa procesowego, a zwłaszcza art. 233 § 1 k.p.c. Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy poczynił co do zasady prawidłowe ustalenia faktyczne w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Dalej w ocenie Sądu drugiej instancji należało rozważyć, jakie zdarzenie spowodowało uszczerbek w majątku poprzednika prawnego powodów. Źródłem szkody mogła być bowiem zarówno decyzja z 24 kwietnia 1962 r. o przejęciu C. na własność Skarbu Państwa, jak i zarządzenie z 24 marca 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego. W ocenie Sądu Apelacyjnego powodowie źródła szkody upatrywali w wydaniu decyzji z 24 kwietnia 1962 r. Sąd drugiej instancji, powołując się na wyrok Sąd Najwyższego z 8 lipca 2016 r., I CSK 575/15, ocenił, że poprzednicy prawni powodów z chwilą wydania zarządzenia z 24 marca 1950 r. utracili definitywnie możliwość zarządzania własnym przedsiębiorstwem i nigdy nie odzyskali utraconego mienia.

Uznać zatem należy, że ponieśli oni szkodę już z chwilą ustanowienia zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem, od tego bowiem momentu nie mogli korzystać z wchodzących w jego skład składników mienia. Konsekwencją ustanowienia przymusowego zarządu była także definitywna utrata prawa do tego przedsiębiorstwa, która nastąpiła ex lege z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (dalej: „ustawa z 1958 r.”). Przyjąć zatem należało w ocenie Sądu Apelacyjnego, że szkodą było pozbawienie poprzedników prawnych powodów możliwości korzystania z przysługującego mu prawa do przedsiębiorstwa, nad którym ustanowiono przymusowy zarząd na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 24 marca 1950 r.

Przesądzenie przez Sąd Apelacyjny w wyroku z 26 marca 2014 r., że roszczenie powodów wynikające z faktu wydania wadliwej decyzji z 24 kwietnia 1962 r., co zostało stwierdzone decyzją nadzorczą z 12 stycznia 2009 r., nie jest przedawnione, nie stało na przeszkodzie ponownemu oddaleniu powództwa, skoro szkoda powstała na skutek wydania zarządzenia z 24 marca 1950 r., a nie jak wskazali powodowie na skutek decyzji z 24 kwietnia 1962 r. Ponadto Sąd Apelacyjny nie uwzględnił stanowiska powodów, że źródło szkody w takiej sytuacji stanowił ciąg zdarzeń administracyjnych, tworzący jeden stan prawny, na który składały się wszystkie wydane w sprawie decyzje administracyjne, w tym także decyzje nadzorcze.

Wskazał, że decyzja nadzorcza nie stanowi czynu niedozwolonego i nie jest źródłem szkody, pozostaje natomiast prejudykatem stwierdzającym jedną z przesłanek warunkujących możliwość skutecznego dochodzenia odszkodowania. Ostateczna decyzja nadzorcza stwierdzająca nieważność decyzji z przyczyn wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. przesądza jedynie o bezprawności działania organu przy wydawaniu decyzji. W ocenie Sądu Apelacyjnego źródłem szkody nie była także decyzja z 1962 r. z uwagi na swój deklaratywny charakter. Nie budzi natomiast wątpliwości, że wydanie zarządzenia z 1950 r. o przymusowym zarządzie państwowym spowodowało z jednej strony faktyczną utratę możliwości korzystania ze składników wchodzących w skład przedsiębiorstwa i rozporządzania z nimi, a z drugiej strony stanowiło konieczny warunek przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa.

Bez wydania decyzji o ustanowieniu zarządu przymusowego nie doszłoby bowiem do spełnienia przesłanek z art. 2 ustawy z 1958 r. i w konsekwencji przejścia własności z mocy prawa. Możliwość dochodzenia odszkodowania wynikała zatem nie tyle z faktu wydania decyzji deklaratoryjnej z 1960 r., stwierdzającej jedynie spełnienie przesłanek ustawowych, ile z pierwotnego faktu wydania wadliwego zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu. Do dochodzenia odszkodowania wystarczające było zatem wykazanie wadliwości zarządzenia z 24 marca 1950 r., a stwierdzenie jego nieważności decyzją nadzorczą z 15 lipca 2004 r. uzasadniało wniosek, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 2 ustawy z 1958 r.

Nie było zatem podstaw do przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Gdyby natomiast zarządzenie o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nie zostało wydane z naruszeniem prawa, przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa byłoby prawidłowe. W takiej sytuacji możliwość dochodzenia odszkodowania zostałaby wyłączona. Zgodnie bowiem z art. 9 i 10 ustawy z 1958 r. właścicielowi przedsiębiorstwa tracącemu własność na rzecz Skarbu Państwa nie przysługiwało ani odszkodowanie za jego przejęcie przez Skarb Państwa, ani odszkodowanie za korzystanie, zużycie lub zniszczenie przedsiębiorstwa w okresie, gdy pozostawało ono w przymusowym zarządzie.Zdaniem Sądu drugiej instancji roszczenie powodów było niezasadne także przy założeniu, że podstawą faktyczną żądania zasądzenia odszkodowania było zarządzenie z 24 marca 1950 r.

W takiej sytuacji roszczenia odszkodowawcze wynikające z art. 160 k.p.a. są przedawnione. Powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z 31 marca 2011 r.,III CZP 112/10, Sąd Apelacyjny wskazał, że bieg trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych wynikających z art. 160 k.p.a. w związku z wydaniem wadliwego zarządzenia z 24 marca 1950 r. rozpoczynał się od daty doręczenia powodom decyzji nadzorczej z 15 lipca 2004 r., tj. od dnia 26 lipca 2004 r. Natomiast powództwo odszkodowawcze zostało wytoczone przeciwko pozwanemu dopiero w dniu 8 lipca 2011 r., a zatem prawie po sześciu latach od doręczenia decyzji nadzorczej.Sąd Apelacyjny ocenił, że nie zasługiwało na uwzględnienie także stanowisko powodów, że dochodzenie odszkodowania od Skarbu Państwa było możliwe dopiero po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji z 1962 r.

W ocenie Sądu drugiej instancji decyzja z 24 kwietnia 1962 r. nie kreowała nowego stanu prawnego i nie przyznawała Skarbowi Państwa prawa własności, a jedynie stwierdzała, że taki fakt nastąpił ex lege wobec spełnienia przesłanek ustawowych. Stwierdzenie nieważności tej decyzji (bądź jej wydania z rażącym naruszeniem prawa) pozostawało zatem bez znaczenia dla możliwości dochodzenia odszkodowania, skoro Skarb Państwa tytuł swej własności wywodził z ustawy. Natomiast wyeliminowanie zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego skutkowało odpadnięciem głównej przesłanki ustawowej, będącej warunkiem przejścia prawa własności.Wobec uznania dochodzonego pozwem roszczenia z bezzasadne, zbędne stało się w ocenie Sądu drugiej instancji szczegółowe odnoszenie się do podniesionych w apelacjach zarzutów dotyczących ustalonej – w oparciu o opinię biegłego – wartości przedsiębiorstwa.

Zauważył przy tym, że konsekwencją uznania, iż zarządzenie z 1950 r. stanowiło źródło szkody, powinno być ustalenie stanu przedsiębiorstwa na tę datę i na tej podstawie dokonanie wyceny przy odwołaniu się do cen aktualnych. Powyższe stwierdzenie pozostawało jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie. Powodowie domagali się bowiem zasądzenia odszkodowania w związku z wadliwym wydaniem decyzji z 1962 r. Natomiast ewentualne wskazanie jako podstawy faktycznej żądania i źródła szkody zarządzenia z 1950 r. pozostawało bezskuteczne wobec upływu okresu przedawnienia.Zmieniając zaskarżony wyrok i oddalając powództwo, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do zastosowania art. 5 k.c. Sąd ten nie dopatrzył się wyjątkowych okoliczności, które usprawiedliwiałyby bezczynność wierzyciela w dochodzeniu roszczeń.

Decyzja nadzorcza zapadła 15 lipca 2004 r., powodowie zaś nie wykazali, jakie szczególne okoliczności uniemożliwiły im dochodzenie odszkodowania w terminie wynikającym z art. 160 § 6 k.p.a. Nie można było zatem uznać, aby podniesienie zarzutu przedawnienia przez pozwanego stanowiło nadużycie prawa podmiotowego, skoro powodowie wystąpili z powództwem 3 lata po upływie terminu przedawnienia, a więc uchybienie terminowi należało uznać za znaczne.Sąd Apelacyjny w konsekwencji przyjął, że uwzględnienie powództwa było wynikiem nieprawidłowo dokonanej przez Sąd pierwszej instancji analizy stanu faktycznego i subsumcji prawnej oraz przyjętej wykładni obowiązujących w tej sprawie przepisów.Powódka E. C. w skardze kasacyjnej z 3 grudnia 2019 r., uzupełnionej w piśmie z 23 grudnia 2019 r., zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego z 10 września 2019 r. w części oddalającej powództwo do kwoty 2 264 750 zł.

Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części, tj. co do kwoty 2 264 750 zł i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje oraz za postępowanie kasacyjne, ewentualnie uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku w tej części i orzeczenie co do istoty sprawy przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 2 264 750 zł z odsetkami ustawowymi od 2 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania w sprawie za obie instancje oraz za postępowanie kasacyjne oraz w tym samym zakresie kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:1.naruszenie prawa materialnego:1.art. 361 § 1 k.c. w zw. z art. 160 § 1 i § 2 w. zw. z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 2 i art. 9 ust. 1 i 2 w. zw. z art. 10 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z 1958 r. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że powódka poniosła szkodę tylko na skutek wydania zarządzenia z 24 marca 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem „C.” w K., co nie miało związku przyczynowego z orzeczeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 24 kwietnia 1962 r. o przejściu przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa, którego wydanie nie powodowało szkody;2.art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w.zw. z art. 2, 9 ust. 1 i 2, 10, art. 8 ust. 1 ustawy z 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym w zw. z art. art. 120 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że dla rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za szkodę poniesioną wskutek wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. nie ma znaczenia wydanie decyzji nadzorczej, uchylającej orzeczenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 24 kwietnia 1962 r. o przejściu przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa;3.art. 120 § 1 k.c. w zw. z art. 160 § 6 k.p.a. w zw. z art. 361 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że dla wymagalności roszczenia odszkodowawczego i uzyskania prejudykatu warunkującego skierowanie roszczenia odszkodowawczego z tytułu ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem „C.” w K. i pozbawienia prawa własności tego przedsiębiorstwa nie ma znaczenia orzeczenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 24 kwietnia 1962 r. o przejściu przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa oraz administracyjna decyzja nadzorcza, uchylająca przedmiotowe orzeczenie;4.art. 5 w zw. z art. 120 w zw. z art. 84 § 1 i 2 k.c. oraz art. 86 § 1 i 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca stwierdzenie, że podniesienie zarzutu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego przez pozwanego stanowi nadużycie prawa podmiotowego i działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa powódki do odszkodowania, gdy w rzeczywistości strona pozwana w uzasadnieniach wydawanych decyzji administracyjnych wadliwie/podstępnie informowała powódkę o przysługujących jej uprawnieniach i konsekwencjach decyzji administracyjnych, a wprowadziwszy w błąd, co do konieczności oczekiwania na inną decyzję nadzorczą, zgłosiła następnie zarzut przedawnienia roszczenia, wskazując rozpoczęcie biegu przedawnienia roszczenia od otrzymania pierwszej decyzji nadzorczej;5.naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:1.art. 386 § 6 k.p.c. które spowodowało, że Sąd Apelacyjny ponownie rozstrzygający sprawę pominął ocenę prawną wyrażoną wcześniej przez ten Sąd w wyroku z 26 marca 2014 r., I ACa 24/13, w którym stwierdzono, że „bieg terminu przedawnienia należało liczyć od doręczenia powodom decyzji ostatecznej ze stycznia 2009 r.

– co nastąpiło w lutym 2009 r. – zachowany został trzyletni termin na dochodzenie odszkodowania, po myśli powołanego na wstępie przepisu”, a pomijając tę ocenę prawną Sąd błędnie przyjął, że doszło do przedawnienia roszczenia, chociaż był związany oceną prawną i wobec braku przesłanek negatywnych powinien był przyjąć, że przedawnienie roszczenia nie nastąpiło;2.art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 16 § 1 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. przez przyjęcie innych ustaleń niż zawarte w dokumencie urzędowym/decyzji administracyjnej sporządzonym w przepisanej formie przez powołany do tego organ władzy państwowej, tj. w Decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z 15 lipca 2004 r., na podstawie której uchylone zostało zarządzenie o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem „C.” w K., a w uzasadnieniu której stwierdzono, że:

„Omawiane zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z 24 marca 1950 r. nie rodziło skutku rzeczowego, a jedynie ograniczało prawo swobodnego dysponowania ww. przedsiębiorstwem przez jego właścicieli, zatem brak jest możliwości oceny skutków prawnych przez nie wywołanych. W niniejszej sprawie decyzję wywołującą skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności przedmiotowego przedsiębiorstwa /jego poszczególnych składników majątkowych/ na rzecz Państwa było, wydane w trybie ww. ustawy z 25 lutego 1958 r. orzeczenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 24 kwietnia 1962 r., zatem jedynie organ właściwy do oceny legalności tego orzeczenia może dokonać oceny skutków prawnych, jakie spowodowało upaństwowienie ww.

C..”;3.art. 2 § 1 i art. 3 k.p.c. w zw. z art. 16 § 1 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. przez rozstrzygnięcie kwestii, której rozpoznanie zostało przekazane przez przepisy szczególne do właściwości organów innych niż sąd powszechny oraz – w zw. z art. 8 Konstytucji RP – naruszenie art. 2, 7 i 10 Konstytucji RP przez nieuwzględnienie zasad konstytucyjnych wyrażonych we wskazanych przepisach, wskazujących na rozdzielenie uprawnień organów administracyjnych i sądów powszechnych – przez nieuwzględnienie okoliczności/treści zawartych w uzasadnieniu Decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z 15 lipca 2004 r., na podstawie której uchylone zostało zarządzenie o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem „C.” w K., a w której stwierdzono, iż szkoda polegająca na pozbawieniu własności przedmiotowego przedsiębiorstwa została spowodowana decyzją wywołującą skutek rzeczowy tj. orzeczeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 24 kwietnia 1962 r.;4.art. 382 w zw. z art. 227 k.p.c. oraz art. 316 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. polegające na nieuwzględnieniu i pominięciu przy dokonywaniu oceny prawnej dowodów z dokumentów, tj.:

1) decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z 15 lipca 2004 r., na podstawie której uchylone zostało zarządzenie o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem „C.” w K., 2) decyzji Ministra Infrastruktury z 31 stycznia 2008 r. o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Lekkiego z 24 kwietnia 1962 r. w odniesieniu do oznaczonych nieruchomości oraz 3) z 12 stycznia 2009 r o utrzymaniu w mocy decyzji z 31 stycznia 2008 r., prowadzące do błędnego uznania przez Sąd Apelacyjny, iż stan faktyczny i prawny w niniejszej sprawie jest zbliżony do sprawy objętej wyrokiem Sądu Najwyższego z 8 lipca 2016 r., I CSK 575/15.Powód A.

F. w skardze kasacyjnej z 26 marca 2020 r., zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego z 10 września 2019 r. w części, tj. co do punktów I i II. Wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego oraz o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów udzielonej mu pomocy prawnej według norm przepisanych, w kwocie powiększonej o należną stawkę podatku VAT, które to koszty nie zostały przez powoda uiszczone ani w całości, ani w części.

Powód skargę kasacyjną oparł na podstawach:1.naruszenia prawa procesowego, którego uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 386 § 6 k.p.c. (w brzmieniu aktualnym na dzień wydania zaskarżonego wyroku, sprzed nowelizacji dokonanej przez art. 1 pkt 135 ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2019 r. poz. 1469, dalej: „ustawa z 2019 r.”), przez wydanie zaskarżonego wyroku z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu wydanego już wcześniej w niniejszej sprawie wyroku Sądu Apelacyjnego z 26 marca 2014 r., I ACa 24/13, w którym Sąd ten dokonał wiążącej i jednoznacznej oceny prawnej zawisłej przed nim sprawy cywilnej, wskazując, że „dopiero decyzja nacjonalizacyjna wyzuła poprzedników prawnych powodów z przysługujących im praw majątkowych do przejętego majątku”, a więc że skutek taki w ww. wyroku powiązany został z orzeczeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 24 kwietnia 1962 r., jak również wskazując że „w świetle uwag powyższych nie można zgodzić się z Sądem Okręgowym, że roszczenie powodów było przedawnione w świetle art. 160 § 6 k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a., w brzmieniu sprzed 11 kwietnia 2011 r.”, co powoduje, że odmienna ocena prawna wyrażona w zaskarżonym obecnie wyroku, jakoby źródłem szkody było zarządzenie z 24 marca 1950 r.

Ministra Przemysłu Lekkiego ustanawiające przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem C. [...] w K., stanowi jaskrawy i jednoznaczny przejaw naruszenia tegoż przepisu, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wprost stanowiło podstawę do zmiany wydanego w niniejszej sprawie wyroku Sądu Okręgowego z 23 lutego 2017 r., w którym to wyroku Sąd ten, związany na mocy art. 386 § 6 k.p.c. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego z 26 marca 2014 r., zasądził odszkodowanie na rzecz powoda;2.naruszenie prawa materialnego, tj.:1.art. 160 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 361 § 1 k.c. przez błędne ich zastosowanie w okolicznościach faktycznych sprawy, przejawiające się uznaniem, że orzeczenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 24 kwietnia 1962 r. nie stanowiło źródła szkody powoda, samoistnego lub wieloczłonowego, zaś źródłem szkody mogło być jedynie zarządzenie z 24 marca 1950 r.

Ministra Przemysłu Lekkiego ustanawiające przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem: C. w K., przy czym na skutek tegoż zarządzenia poprzednik prawny powodów został pozbawiony możliwości prowadzenia przedsiębiorstwa, zachował jednak własność zespołu ruchomości i nieruchomości, a więc z cywilnoprawnego punktu widzenia był w pełni uprawniony do rozporządzania tym mieniem, zaś utrata prawa własności w sposób ostateczny i formalny przesądzona została dopiero przez wydanie orzeczenia z 24 kwietnia 1962 r.;2.naruszenie art. 5 w zw. z art. 117 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 6 k.p.a. przez błędne ich zastosowanie w okolicznościach faktycznych sprawy, przejawiające się uznaniem, że zgłoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia odszkodowawczego nie stanowi w okolicznościach niniejszej sprawy przejawu nadużycia prawa podmiotowego pozwanego z uwagi na jego sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa i z zasadami współżycia społecznego, zwłaszcza mając na uwadze dotychczasowe działania pozwanego Skarbu Państwa względem powodów podejmowane w sferze imperium, jak również odszkodowawczy charakter roszczenia dochodzonego w niniejszej sprawie oraz sprawiedliwość dziejową i społeczną.Powódka M.

G. w skardze kasacyjnej z 8 czerwca 2020 r., zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego z 10 września 2019 r. w części, tj. co do punktów I i II. Wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, o zasądzenie których od pozwanego na rzecz powódki, wraz z kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym i za dotychczasowe instancje przed sądami powszechnymi, według norm przepisanych, powódka wniosła.

Skargę kasacyjną powódka oparła na podstawie:1.naruszenia prawa procesowego, którego uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. na naruszeniu art. 386 § 6 k.p.c. (w brzmieniu aktualnym na dzień wydania zaskarżonego wyroku, sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z 2019 r.) przez wydanie zaskarżonego wyroku z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu wydanego już wcześniej w niniejszej sprawie wyroku Sądu Apelacyjnego z 26 marca 2014 r., w którym Sąd ten dokonał wiążącej i jednoznacznej oceny prawnej zawisłej przed nim sprawy cywilnej wskazując, że „dopiero decyzja nacjonalizacyjna wyzuła poprzedników prawnych powodów z przysługujących im praw majątkowych do przejętego majątku”, a więc że skutek taki w ww. wyroku powiązany został z orzeczeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 24 kwietnia 1962 r., jak również wskazując, że „w świetle uwag powyższych nie można zgodzić się z Sądem Okręgowym, że roszczenie powodów było przedawnione w świetle art. 160 § 6 k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. w brzmieniu sprzed 11 kwietnia 2011 r.”, co powoduje, że odmienna ocena prawna wyrażona w zaskarżonym obecnie wyroku, jakoby źródłem szkody było zarządzenie z 24 marca 1950 r.

Ministra Przemysłu Lekkiego ustanawiające przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem C. [...] w K., stanowi jaskrawy i jednoznaczny przejaw naruszenia tegoż przepisu, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wprost stanowiło podstawę do zmiany wydanego w niniejszej sprawie wyroku Sądu Okręgowego z 23 lutego 2017 r., w którym to wyroku Sąd ten, związany na mocy art. 386 § 6 k.p.c. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego z 26 marca 2014 r., zasądził odszkodowanie na rzecz powódki;2.naruszenie prawa materialnego, tj.:1.art. 160 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 361 § 1 k.c. przez błędne ich zastosowanie w okolicznościach faktycznych sprawy, przejawiające się uznaniem, że orzeczenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 24 kwietnia 1962 r. nie stanowiło źródła szkody powódki, samoistnego lub wieloczłonowego, zaś źródłem szkody mogło być jedynie zarządzenie z 24 marca 1950 r.

Ministra Przemysłu Lekkiego ustanawiające przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem: C. [...] w K., przy czym na skutek tegoż zarządzenia poprzednik prawny powodów został pozbawiony możliwości prowadzenia przedsiębiorstwa, zachował jednak własność zespołu ruchomości i nieruchomości, a więc z cywilnoprawnego punktu widzenia był w pełni uprawniony do rozporządzania tym mieniem, zaś utrata prawa własności w sposób ostateczny i formalny przesądzona została dopiero przez wydanie orzeczenia z 24 kwietnia 1962 r.;2.naruszenie art. 5 w zw. z art. 117 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 6 k.p.a. przez błędne ich zastosowanie w okolicznościach faktycznych sprawy, przejawiające się uznaniem, że zgłoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia odszkodowawczego nie stanowi w okolicznościach niniejszej sprawy przejawu nadużycia prawa podmiotowego pozwanego z uwagi na jego sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa i z zasadami współżycia społecznego, zwłaszcza mając na uwadze dotychczasowe działania pozwanego Skarbu Państwa względem powodów podejmowane w sferze imperium, jak również charakter odszkodowawczy roszczenia dochodzonego w niniejszej sprawie oraz sprawiedliwość dziejową i społeczną.W odpowiedziach na skargi kasacyjne pozwany wniósł o ich oddalenie z uwagi na brak uzasadnionych podstaw oraz o zasądzenie od powodów kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.Sąd Najwyższy zważył co następuje:Od zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego wpłynęły trzy skargi kasacyjne, które w zasadzie były zbieżne co do zarzucanych naruszeń prawa procesowego i materialnego, dlatego też zarzuty te należało rozpoznać łącznie.Słusznie zarzucają skarżący naruszenie art. 386 § 6 k.p.c. Stosownie do tego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiążą zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W analizowanej sprawie Sąd Apelacyjny, rozpoznając sprawę po raz pierwszy i uchylając wyrok Sądu Okręgowego, wskazał, że w decyzją ostateczną, relewantną dla dochodzenia odszkodowania w sprawie, była decyzja z 12 stycznia 2009 r., w konsekwencji czego dochodzone roszczenie nie było przedawnione. Z kolei rozpoznając sprawę po raz drugi, po ponownym rozpoznaniu przez Sąd Okręgowy, w którym to orzeczeniu Sąd ten uwzględnił ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania, Sąd Apelacyjny odmiennie niż poprzednio przyjął, że orzeczeniem administracyjnym przesądzającym o szkodzie powodów było zarządzenie z 24 marca 1950 r.

W powyższych okolicznościach, Sąd Apelacyjny orzekając po raz drugi niewątpliwe przyjął odmienną ocenę prawną, jak również nie uwzględnił wytyczonych wcześniej wskazań, co do dalszego postępowania, czym w sposób oczywisty dopuścił się obrazy art. 386 § 6 k.p.c.Nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 16 § 1 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 2 § 1 i art. 3 k.p.c. w zw. z art. 16 § 1 kw zw. z art. 107 § 1 k.p.a. Nie ma racji skarżący, że Sąd w rozpoznawanej sprawie nie miał kompetencji do oceny skutków cywilnoprawnych wynikających z decyzji administracyjnych, a tym samym oceny który z aktów administracyjnych wywołał szkodę po stronie powodów.

Niewątpliwie, sąd w postępowaniu cywilnym jest związany decyzją administracyjną, co znajduje podstawę przede wszystkim w art. 16 k.p.a. Sąd orzekający w sprawie cywilnej z racji swojej niezawisłości może jednak autonomicznie i suwerennie rozstrzygać o tym, czy dana decyzja administracyjna mogła wywrzeć i czy wywarła skutki cywilnoprawne. Należy odróżniać kompetencję sądu cywilnego do samodzielnego rozstrzygania w konkretnej sprawie i dla jej potrzeb o skuteczności danego aktu administracyjnego w sferze stosunków cywilnoprawnych od funkcji organów administracji i sądu administracyjnego w zakresie stwierdzania nieważności aktu administracyjnego, wydanego przez właściwy organ administracji lub sąd administracyjny (wyrok Sądu Najwyższego z 21 września 2018 r., V CSK 589/17).

Wskazanie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej, czy akt administracyjny wywołał skutek w postaci szkody, nie wiąże sądu powszechnego, który kwestię tę może rozstrzygać samodzielnie.Rację mają skarżący, zarzucając Sądowi Apelacyjnemu błędne uznanie, iż stan faktyczny i prawny w niniejszej sprawie jest zbliżony do sprawy objętej wyrokiem Sądu Najwyższego z 8 lipca 2016 r., I CSK 575/15 (zarzut naruszenia art. 382 w związku z art. 227 k.p.c. oraz art. 316 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.). We wspomnianym wyroku Sądu Najwyższego szkodę powiązano z wydaniem zarządzenia na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r.

Stanowisko to zostało jednak sformułowane w szczególnej sytuacji, w której organ stwierdził w postępowaniu nadzorczym, że zarządzenie wydane na podstawie tego dekretu obejmujące przedsiębiorstwo zarządem zapadło z naruszeniem prawa, a zarazem uznał, że orzeczenie stwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność państwa wydane na podstawie ustawy z 1958 r. było zgodne z prawem i odmówił stwierdzenia jego nieważności. W takiej sytuacji Sąd Najwyższy przyjął, że zarządzenie wydane na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. pozostawało w adekwatnym związku przyczynowym z powstaniem szkody wyrażającej się zarówno w utracie możliwości korzystania z przedsiębiorstwa, jak i w późniejszym przejściu przedsiębiorstwa na rzecz państwa z mocy ustawy z 1958 r.

Sytuacja ta prima facie jest odmienna od stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, w którym stwierdzono nieważność zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad C. [...] jak również zakresowo stwierdzono nieważność i wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 24 kwietnia 1962 r.Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego. w pierwszej kolejności wskazać należy, że w najistotniejszej części dotyczyły one: źródła szkody powodów, kwestii początku biegu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody oraz niezastosowania przez Sąd drugiej instancji art. 5 k.c. Podkreślić też należy, a co dwukrotnie pominął Sąd Apelacyjny rozpoznając sprawę za pierwszym i drugim razem, iż powodowie nie wskazywali odrębnie zarządzenia z 24 marca 1950 r. oraz orzeczenia z 24 kwietnia 1962 r. jako źródeł szkody, lecz twierdzili, iż szkoda została wywołana przez wydanie dwóch powyższych aktów administracyjnych.

Nadto, powodowie nie dochodzili szkody polegającej na utracie możliwości czerpania pożytków z przedsiębiorstwa lub szkody spowodowanej utratą wpływu na sprawy przedsiębiorstwa, co nastąpiło wskutek zarządzenia z 24 marca 1950 r., wydanego na podstawie przepisów dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., lecz szkody, która powstała w związku z wejściem w życie kilka lat później aktu normatywnego o charakterze nacjonalizacyjnym, czego wyrazem było orzeczenie z 24 kwietnia 1962 r., potwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa i legitymujące Skarb Państwa jako właściciela.W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. nie miał nacjonalizacyjnego celu, a ustanowienie przewidzianego w nim zarządu nie prowadziło do odjęcia prawa własności składników przedsiębiorstwa.

Zarząd upoważniał zarządcę wyłącznie do przejęcia władania przedsiębiorstwem i do prowadzenia jego bieżących spraw w interesie społecznym, gdy wymagało tego podtrzymanie działalności przedsiębiorstwa. Kompetencje zarządcy nie wykraczały poza upoważnienie do wykonywania czynności prawnych dotyczących zarządu. Jedynym obowiązkiem właściciela wiążącym się z ustanowieniem zarządu było dostarczenie zarządcy danych koniecznych do podtrzymania działania przedsiębiorstwa. Ustanowienie zarządu pozbawiało wprawdzie właściciela wpływu na działalność przedsiębiorstwa i możliwości bezpośredniego pobierania dochodów, było ono jednak rozwiązaniem z natury przejściowym, bowiem zarząd podlegał uchyleniu wraz z odpadnięciem powodu, dla którego został ustanowiony.

Ustanowiony zarząd oddziaływał zatem na reżim prawny, w którym funkcjonowało przedsiębiorstwo, a także kategorie zobowiązań, które mogły być realizowane z jego majątku. Nie powodował natomiast utraty tytułu prawnego do mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa (wyrok Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2019 r., I CSK 546/18). W rezultacie sprzeczne z prawem ustanowienie zarządu przymusowego, mając na względzie skutki prawne tego aktu, mogło wyrządzić w majątku właściciela szkodę polegającą co najwyżej na pozbawieniu go możliwości osiągania dochodów z przedsiębiorstwa i kierowania jego działalnością oraz rozwojem (wyrok Sądu Najwyższego z 11 marca 2022 r., II CSKP 107/22).W świetle powyższego nie miał racji Sąd Apelacyjny, że szkoda powodów polegająca na utracie własności przedsiębiorstwa wiązała się z wydaniem zarządzenia z 24 marca 1950 r.

Nawet po wyeliminowaniu z obrotu zarządzenia o ustanowieniu zarządu państwowego decyzją nadzorczą, orzeczenie z 24 kwietnia 1962 r., wydane na podstawie ustawy z 1958 r., dopóty nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego – stanowiło tytuł mogący nadal uzasadniać prawo Skarbu Państwa do składników majątkowych przedsiębiorstwa, a skoro akt ten okazał się wadliwy, co potwierdziła ostateczna decyzja nadzorcza, osoby poszkodowane utratą przedsiębiorstwa mogły upatrywać w nim źródła szkody.Zaznaczyć też należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego zwracano już wielokrotnie uwagę, że adekwatny związek przyczynowy może obejmować więcej niż jedną z następujących po sobie przyczyn i poglądu tego nie zanegował również Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28 marca 2018 r., III CZP 46/17 (OSNC 2018, nr 7-8, poz. 65), zaznaczając jedynie, że należy do niego podchodzić „z ostrożnością” (wyrok Sądu Najwyższego z 11 marca 2022 r., II CSKP 107/22).

W świetle powyższego rację mieli skarżący, zarzucając Sądowi naruszenie art. 160 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 361 § 1 k.c. oraz pozostałych związanymi z nimi przepisów wymienionych w skardze kasacyjnej.Błędne uznanie, że szkoda powodów wiązała się z wydaniem zarządzenia z 24 marca 1950 r., skutkowało również wadliwą oceną odnośnie do podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia powodów, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 160 § 6 k.p.a. w zw. z art. 117 § 1 k.c. i art. 120 § 1 k.c. Według art. 160 § 6 k.p.a., który zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w judykaturze ma zastosowanie do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu (zob. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 31 marca 2011 r., III CZP 112/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 75), roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. albo decyzja, w której organ stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem tego przepisu.

W stanie faktycznym poddanej pod osąd Sądu sprawy ostateczna decyzja nadzorcza dotycząca orzeczenia z 24 kwietnia 1962 r., stwierdzająca nieważność i niezgodność tego orzeczenia z prawem, wydana została w 31 stycznia 2008 r., zaś utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Infrastruktury, na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – 12 stycznia 2009 r. Powództwo o naprawienie szkody wniesione zostało 8 lipca 2011 r. W powyższych okolicznościach w świetle art. 160 § 6 k.p.a. roszczenie powodów o naprawienie szkody w postaci utraty składników majątkowych przedsiębiorstwa nie było zatem przedawnione.Słusznie wskazują powodowie, że Sąd Apelacyjny błędnie uznał, iż w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 5 k.c., niemniej jednak, wobec stwierdzenia zasadności zarzutów dotyczącej wadliwego przyjęcia, że roszczenie powodów pozostaje przedawnione, szersze odniesienie się do tego zarzutu nie jest celowe.

Wypada jednak zaznaczyć, że sytuacje, w których podstawą przedawnionego roszczenia są relacje między Państwem a jednostką, powstałe w następstwie bezprawnego władczego działania organów władzy publicznej, powinny podlegać wnikliwej ocenie z punktu widzenia zgodności zarzutu przedawnienia podnoszonego przez Skarb Państwa z zasadami współżycia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z 23 października 2020 r., I CSK 724/18). Takiej zaś oceny w postępowaniu Sądu Apelacyjnego zabrakło, który to Sąd w zasadzie poprzestał na stwierdzeniu, iż nie można było uznać, aby podniesienie zarzutu przedawnienia przez pozwanego stanowiło nadużycie prawa podmiotowego, skoro powodowie wystąpili z powództwem 3 lata po upływie terminu przedawnienia, a więc uchybienie terminowi było znaczne.

Postawienie powodom zarzutu niecelowego oczekiwania na uzyskanie decyzji nadzorczej co do orzeczenia z 24 kwietnia 1962 r. należało uznać za co najmniej przedwczesne i nie znajdujące oparcia w stanie faktycznym sprawy.Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 21 k.p.c.. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., w zw. art. 108 § 2 k.p.c. i art.. 39815 § 1 k.p.c., orzekł, jak w sentencji wyroku. [as]