II CSKP 36/25 · Sąd Najwyższy

II CSKP 36/25 POSTANOWIENIE 3 kwietnia 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Mariusz Załucki (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk‎SSN Maciej Kowalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 3 kwietnia 2025 r. w Warszawie‎skargi kasacyjnej R. W.‎od postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie‎z 27 marca 2024 r., IV Ca 124/24,‎w sprawie z urzędu ‎z udziałem R. W.‎o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym bez zgody, oddala skargę kasacyjną. Agnieszka Jurkowska-Chocyk Mariusz Załucki Maciej Kowalski

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 26 października 2023 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie uznał, że 6 lutego 2023 roku zaistniały przesłanki do umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym R. W., bez jego zgody, na podstawie art. 23 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.Sąd ustalił, że uczestnik R. W. ma 31 lat. Mieszka z rodzicami. Ukończył licencjat z prawa, pracuje jako doradca różnych partii politycznych. ‎W przeszłości nie miał problemów psychiatrycznych, nie był też leczony psychiatrycznie, aczkolwiek od wielu lat doświadczał wahań nastroju.

Po śmierci osoby bliskiej uczestnikowi na początku 2023 r. rodzina zaobserwowała u niego niepokojące objawy: niemożność porozumienia się, stany euforyczne, okresową drażliwość i agresję względem otoczenia, brak snu przez ponad 20 godzin, wykonywanie w ciągu jednego dnia kilkudziesięciu tysięcy kroków, jedynie poprzez przemieszczenie się po własnym pokoju. Stan taki utrzymywał się przez kilka dni. ‎6 lutego 2023 r. uczestnik pozostawał bardzo pobudzony w miejscu pracy. Jego współpracownicy zaniepokojeni jego zachowaniem zgłosili sytuację rodzinie, prosząc, by przybył ktoś, porozmawiał z nim i postarał się go uspokoić.

W rezultacie do pracy uczestnika pojechała jego matka jego brat i siostra. Na miejscu doszło do utarczki między uczestnikiem a jego matką. Uczestnik zachowywał się wobec matki w sposób agresywny i ją popchnął. Na miejsce wezwana została policja i pogotowie ratunkowe. W rezultacie podjętej interwencji uczestnik przewieziony został przez zespół ratownictwa medycznego do Szpitala […].Podczas pobytu w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym uczestnik pozostawał prawidłowo zorientowany co do własnej osoby, miejsca i częściowo czasu. Wykazywał niepokój psychoruchowy i pobudzenie, pozostawał w dość dobrym kontakcie słowno-logicznym, aczkolwiek prezentował przyspieszenie toku wypowiedzi, gonitwę myśli, ześlizgi myślowe, wzmożony nastrój i napęd.

Choć wypowiadał treści wielkościowe, negował wszelkie halucynacje. Przejawiał zaburzenia snu w postaci bezsenności i zmniejszenia potrzeby snu oraz obniżone łaknienie. Po przyjęciu do szpitala uczestnik pozostawał pobudzony, szybko przechadzał się po sali, także podczas rozmowy z lekarzem znajdował się ‎w ciągłym ruchu. Podał, że znajdował się w konflikcie z matką, która jest osobą prześladującą go, był przekonany, że w ciągu minionych dwóch tygodni zrozumiał sens istnienia wszechświata i swoje w nim miejsce, a matka tego nie rozumiała.

Przyznał, że w tym okresie spał jedynie ok. trzech godzin na dobę. Skupiony był na myśleniu i układaniu chaosu w głowie, w rezultacie wszystko już zrozumiał ‎i chciałby skonfrontować swoje stanowisko z poznanym wcześniej profesorem filozofii. Uczestnik przyznał, że doświadczał zmniejszonego łaknienia, siostra musiała mu przypominać o jedzeniu, co tłumaczył intensywną pracą nad dokonanym odkryciem. Negował jakąkolwiek agresję względem matki, wskazał natomiast, że nie znajduje u niej zrozumienia i w związku z tym matka prześladuje go podobnie jak prześladowani przez współczesnych byli niektórzy z największych myślicieli greckich (Sokrates, Archimedes).

Lekarz psychiatra rozpoznał u uczestnika stan manii bez objawów psychotycznych i zakwalifikował go do przejęcia do oddziału psychiatrii, wskazując, że w sytuacji braku zgody istnieją przesłanki do zastosowania art. 23 z 19 sierpnia 1994 r. ustawy o ochronie zdrowia psychicznego z uwagi na agresję względem domowników przy spełnionej przesłance psychopatologicznej. Uczestnik wyraził zgodę na hospitalizację, następnie cofnął ją 9 lutego 2023 r. Do sprawy sporządzona została opinia psychiatryczna. Biegła sądowa wskazała, że w toku badania przeprowadzonego 20 lutego 2023 r. uczestnik pozostawał spokojny, miał zachowaną jasną świadomość i pozostawał zorientowany co do własnej osoby, miejsca i częściowo czasu (nie wiedział, który jest dzień miesiąca).

Tok jego myśli i wypowiedzi były przyspieszone, wypowiadał on przy tym treści wielkościowe. Negował myśli samobójcze i halucynacje. Biegła odnotowała, że sen i łaknienie badanego uległy poprawie w porównaniu z okresem sprzed przyjęcia do szpitala. W trakcie rozmowy z biegłą uczestnik snuł rozważania psychologiczno-filozoficzne na temat swojego celu w życiu, deklarował chęć nadania celu życiu innych ludzi. Opowiadał, że w ostatnim czasie pracował nad projektem, który wciągnął go tak bardzo, że nie jadł, nie spał, ani praktycznie nie wychodził na zewnątrz.

Stan ten trwał przez około dwa tygodnie, w którym ‎to okresie porządkował swoje życie i odmienił się na korzyść. Zaprzeczał zachowaniom agresywnym, potwierdził natomiast, że od grudnia 2022 r. codziennie przyjmuje konopie medyczne celem ukojenia stresu. Biegła sądowa rozpoznała ‎u R. W. manię bez objawów psychotycznych i stanęła na stanowisku, że przyjęcie uczestnika do szpitala psychiatrycznego bez zgody było uzasadnione, jako że z powodu choroby psychicznej zagrażał swojemu życiu i zdrowiu, a także życiu i zdrowiu innych osób.

Wedle bieglej uczestnik nie był przy tym zdolny do samodzielnego decydowania o leczeniu psychiatrycznym ze względu na brak poczucia choroby.Wobec zgłoszenia zastrzeżeń do pierwszej opinii, sporządzona została opinia uzupełniająca. Biegła sądowa objaśniła w niej podstawy sporządzenia pierwotnej opinii i wytłumaczyła, że samoocena własnego stanu dokonywana przez uczestnika oraz zebrane przezeń oświadczenia krewnych stoją w sprzeczności ‎z objawami odnotowanymi tak w dokumentacji medycznej i zaobserwowanymi ‎w badaniu. Biegła wskazała, że prezentowane przez uczestnika zachowania ‎są objawami choroby - manii.

Zaznaczyła, że przyjmowane przez uczestnika konopie może dodatkowo powodować chwiejność emocjonalną, drażliwość, pobudliwość, a czasem agresywność i niepokój. Oceniła, że z powodu wzmożonego napędu, podwyższonego nastroju, agresji wobec matki, gonitwy myśli, poczucia niezrozumienia ze strony otoczenia i przejawiania nastawienia wielkościowego zachowanie uczestnika było nieprzewidywalne, dlatego mogło zagrażać zdrowiu i życiu innych osób. Kilkudniowa bezsenność, nieprzyjmowanie posiłków oraz znaczne wzmożenie napędu stanowiły natomiast zagrożenie dla życia samego uczestnika.Postanowieniem z 27 marca 2024 Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie oddalił apelację uczestnika postępowania.

Sąd ten przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz podzielił ocenę tego Sądu, ‎że przyjęcie uczestnika do szpitala psychiatrycznego odbyło się na zasadach przewidzianych w art. 23 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Uczestnik zaskarżył postanowienie Sądu Okręgowego skargą kasacyjną, w której powołał obie dopuszczalne podstawy kasacyjne i zarzucił naruszenie: ‎art. 23 § 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego podnosząc, że nie nastąpiły przesłanki ustawowe do przymusowego umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym; oraz naruszenie art. 278 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez uznanie, ‎że stwierdzenie występowania choroby psychicznej u skarżącego w opinii biegłej stanowi wyjaśnienie tego pojęcia w ujęciu materialnoprawnym.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne.

Kontrola prawidłowości zastosowania leczenia stacjonarnego w warunkach 23 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (dalej:”u.o.z.p.”) obejmuje zbadanie, czy u osoby, która miałaby zostać przyjęta do szpitala wbrew swej woli została stwierdzona choroba psychiczna oraz czy jej dotychczasowe zachowanie daje poważne podstawy ‎do obaw, że zdiagnozowana choroba może spowodować zagrożenie dla jej życia albo dla życia lub zdrowia innych osób. Tak rozumiany obowiązek oceny stanu pacjenta wymaga ustalenia czy i na jakie dolegliwości psychiczne cierpi, jak się ‎te dolegliwości objawiają i wpływają na jego zachowanie.

Zdaniem Sądu Najwyższego ocenę tę przeprowadzono w realiach sprawy prawidłowo. Podstawowy zarzut skarżącego dotyczy błędnego rozpoznania przez lekarzy objawów jego zachowania, które w ich ocenie uzasadniały stosowanie mechanizmu przewidzianego w przepisach cytowanej ustawy. Nie znajduje to usprawiedliwienia w okolicznościach faktycznych sprawy, którymi – co należy przypomnieć – Sąd Najwyższy na podstawie art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany. Ustalono bowiem takie zachowania skarżącego, które najpierw lekarz w szpitalu, a następnie lekarz biegły sądowy uznali za stanowiące objawy choroby psychicznej i którą odpowiednio opisali i zakwalifikowali.

Istniejące na tym tle wątpliwości, podniesione zresztą ‎w toku postępowania przed Sądami meriti, zostały należycie wyjaśnione. W ocenie Sądu Najwyższego konkretne epizody chorobowe, które stały się przyczyną przyjęcia skarżącego do szpitala są ważnym elementem ustaleń i ocen dokonywanych na tle art. 23 ust. 1 u.o.z.p., ponieważ obrazują stan pacjenta ‎z jakim zetknęli się lekarze podejmując decyzję o przymusowej hospitalizacji i bezpośrednio rzutują na wynik badania zasadności zastosowania art. 23 ust. 1 u.o.z.p. pod kątem zagrożenia, jakie pacjent stwarzał dla własnego życia oraz zdrowia i życia innych osób.Sąd nie ma kompetencji do samodzielnego ustalania czy występowanie u uczestnika określonej dolegliwości stanowi chorobę psychiczną, czy też inną jednostkę chorobową.

Do kompleksowej analizy stanu zdrowia strony niezbędne jest bowiem właśnie zasięgnięcie opinii lekarza – opinii biegłego. Dokonanie prawidłowej oceny czy w konkretnych okolicznościach sprawy występuje choroba psychiczna wymaga wiadomości specjalnych. Skoro zaś jest to okoliczność relewantna z punktu widzenia mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego (na podstawie których ocenia się zasadność przymusowego przyjęcia do szpitala psychiatrycznego), to niewątpliwie okoliczność ta powinna zostać ustalona w postępowaniu sądowym przez sąd po zasięgnięciu opinii biegłego sądowego, zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c. Tak się stało w realiach sprawy, a wyniki takiego opiniowania są jednoznaczne i nie budzą wątpliwości.Wobec powyższego, skoro w postępowaniu rozpoznawczym ustalono określone zachowania skarżącego, oceniono je jako wynik choroby psychicznej ‎i uznano w przewidzianym prawem trybie, że z powodu tej choroby skarżący zagraża bezpośrednio własnemu życiu, w ocenie Sądu Najwyższego sformułowany zarzut naruszenia prawa procesowego, jak i zarzut naruszenia prawa materialnego nie znalazły w sprawie uzasadnionych podstaw.Z tego powodu Sąd Najwyższy – na podstawie art. 39814 k.p.c. - oddalił skargę kasacyjną.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk Mariusz Załucki Maciej Kowalski [r.g.]