II CSKP 293/23 · Sąd Najwyższy

II CSKP 293/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 3 kwietnia 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Jacek Grela‎SSN Dariusz Pawłyszcze po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 3 kwietnia 2025 r. w Warszawie‎skargi kasacyjnej S.N.-S.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi‎z 23 września 2020 r., I ACa 976/19,‎w sprawie z powództwa S.N.-S.‎przeciwko X. Niestandaryzowanemu Funduszowi Inwestycyjnemu Zamkniętemu‎o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, 1. oddala skargę kasacyjną;

2. nie obciąża S.N.–S. kosztami postępowania kasacyjnego;

3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Łodzi na rzecz adwokata R.K. 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych powiększonych o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Jacek Grela Agnieszka Góra-Błaszczykowska Dariusz Pawłyszcze(P.H.)

UZASADNIENIE

S.N.-S. wystąpił przeciwko X. Niestandaryzowanemu Funduszowi Inwestycyjnemu Zamkniętemu z siedzibą w W. (dalej jako X., pozwany), o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Tytułem wykonawczym był nakaz zapłaty wydany 7 kwietnia 2017 r. przez Sąd Okręgowy w Łodzi, w sprawie sygn. akt II Nc 111/17, zaopatrzony w klauzulę wykonalności nadaną postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z 28 lipca 2017 r.Wyrokiem z 4 czerwca 2019 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo ‎o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności (pkt I) oraz orzekł o kosztach procesu (pkt II).Wyrokiem z 23 września 2020 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, po rozpoznaniu apelacji powoda, oddalił apelację (pkt 1) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 2).Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, zgodnie z którymi S.N.-S. zaciągnął kredyt ‎w Banku S.A.; w 2001 r. przestał go spłacać. 26 stycznia 2016 r. Bank S.A. dokonał przelewu przysługującej mu wierzytelności na rzecz X. Niestandaryzowanego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą ‎w W.Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt II Nc 111/17, Sąd Okręgowy w Łodzi nakazał S.N.-S., aby zapłacił X. kwotę 75 431,56 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20 marca 2017 r. do dnia zapłaty.S.N.-S. nie odebrał przesyłki z odpisem nakazu zapłaty i pozwem; ale wobec jej prawidłowego awizowania uznano, że przesyłka została doręczona 2 maja 2017 r.Postanowieniem z 28 lipca 2017 r.

Sąd Okręgowy w Łodzi nadał nakazowi zapłaty klauzulę wykonalności.21 sierpnia 2017 r. X. złożył do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.7 września 2017 r. komornik wezwał S.N.-S. do zapłaty należności. 15 lutego 2018 r. powód wniósł zażalenie na postanowienie ‎o nadaniu klauzuli wykonalności wraz ze sprzeciwem od nakazu zapłaty. ‎W uzasadnieniu wskazał, że jego adres wskazany w pozwie jest nieaktualny od marca 2009 r. z uwagi na jego eksmisję z tamtego lokalu.

W sprzeciwie podniósł zarzut przedawnienia roszczenia.Postanowieniem z 2 marca 2018 r. Sąd Okręgowy w Łodzi odrzucił sprzeciw, jako złożony z przekroczeniem terminu 2- tygodniowego na jego wniesienie. Jednocześnie Sąd wskazał, że w piśmie zawierającym sprzeciw nie zawarto wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia.Postanowieniem z 27 marca 2018 r. Sąd Okręgowy w Łodzi odrzucił zażalenie na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności jako spóźnione. Postanowieniem z 30 sierpnia 2018 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił zażalenie.Sądy obu instancji uznały powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności za bezzasadne.

Do przedawnienia w sprawie doszło przed powstaniem tytułu egzekucyjnego; podstawą powództwa opozycyjnego mogą być tylko (poza wyjątkiem z art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.) zdarzenia późniejsze. Sądy uznały, że ustawa z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie kodeksu cywilnego i niektórych innych ustaw nie odnosiła się do możliwości wykonywania (egzekwowania) wydanych wcześniej prawomocnych orzeczeń sądowych. Żaden z przepisów międzyczasowych tej ustawy nie odnosił się do roszczeń, stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu. Przepisy wywołujące skutek retroakcji muszą podlegać ścisłej wykładni, jako wyjątki od zasady wyrażanej w art. 3 k.c.Pozew o zapłatę został wniesiony przez X. w 2017 r., a nakaz zapłaty uprawomocnił się 16 maja 2017 r.

Tym samym w dacie wejścia w życie nowelizacji kodeksu cywilnego biegł już termin przedawnienia roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem, zgodnie z art. 125 k.c.Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł powód, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:1.naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zmiana stanu prawnego, która w sposób retroaktywny spowodowała niemożność egzekwowania roszczenia stwierdzonego tytułem egzekucyjnym, nie jest zdarzeniem objętym hipotezą tego przepisu;2.naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:1.art. 3 k.c., art. 5 ust. 4 i 8 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104) o zmianie kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw, zwanej dalej „ustawą nowelizującą", w zw. z art. 117 § 21 k.c. i w zw. z art. 125 § 1 k.c. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wsteczne działanie art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej w zw. z art. 117 § 21 k.c., objawiające się utratą zaskarżalności roszczenia przeciwko konsumentowi z mocy samego prawa od chwili pierwotnego upływu terminu przedawnienia, nie dotyczy roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu, zaś przedawnienie sąd bierze w takim wypadku pod uwagę ‎z urzędu dopiero po upływie terminu przewidzianego w art. 125 § 1 k.c.;2.art. 3 k.c., art. 4 ust. 5 ustawy nowelizującej w zw. z art. 117 § 21 k.c., art. 123 § 1 pkt 1 k.c. art. 124 § 2 k.c. przez niezastosowanie w drodze analogii art. XXXV pkt 1 przepisów wprowadzających k.c. w powiązaniu z tymi przepisami, polegające na pominięciu, że przerwanie biegu terminu przedawnienia należy oceniać według przepisów sprzed nowelizacji tylko do czasu przed dniem upływu ustawowego terminu przedawnienia.Na tych podstawach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku ‎i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o jej oddalenie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne.Przepis art. 840 § 1 punkt 2 k.p.c. stanowi, że dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w sprawie było z mocy ustawy niedopuszczalne, a także na zarzucie potrącenia.Badaniu podlega zatem tylko, czy po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiły zdarzenia, wskazane w treści cytowanego przepisu.Zarzut skargi dotyczył błędnej wykładni cytowanego wyżej przepisu, polegającej na przyjęciu, że „zmiana stanu prawnego, która w sposób retroaktywny spowodowała niemożność egzekwowania roszczenia stwierdzonego tytułem egzekucyjnym, nie jest zdarzeniem objętym hipotezą tego przepisu".

Zarzut ten jest całkowicie bezpodstawny.Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach konsekwentnie przyjmuje, że art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. nie służy do korygowania błędów sądu orzekającego, popełnionych ‎w toku postępowania zakończonego wydaniem wyroku, będącego tytułem egzekucyjnym w sprawie (zob. np. uchwały Sądu Najwyższego: z 23 maja 2012 r., ‎III CZP 16/12; z 2 lutego 2011 r., III CZP 128/10; postanowienie SN: z 29 lutego ‎2024 r., I CSK 995/23; z 25 września 2019 r„ IV CSK 573/18).Tytuł egzekucyjny w sprawie został wydany 7 kwietnia 2017 r., ‎a postanowieniem z 28 lipca 2017 r. nadano mu klauzulę wykonalności. 21 sierpnia 2017 r.

Pozwany złożył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego; ‎a 7 września 2017 r. komornik wezwał powoda do zapłaty należności. Wniesione przez powoda środki zaskarżenia okazały się bezskuteczne.Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104) o zmianie kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw, zwanej dalej „ustawą nowelizującą" weszła w życie 30 dni po jej ogłoszeniu, które nastąpiło 8 czerwca 2018 r. Zatem ‎w dacie jej wejścia w życie istniała już tytuł wykonawczy, którym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności.Przepis art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej stanowi, że roszczenia przedawnione przysługujące przeciwko konsumentowi, co do których do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy nie podniesiono zarzutu przedawnienia, podlegają z tym dniem skutkom przedawnienia określonym w ustawie zmienianej w art. 1, ‎w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.Powołany przepis ma zastosowanie, jeżeli spełnione są dwie przesłanki pozytywne: roszczenie przysługuje przeciwko konsumentowi i przedawniło się przed datą wejścia w życie noweli oraz spełniona Jest przesłanka negatywna polegająca na tym, że przed tą datą nie podniesiono zarzutu przedawnienia.

Jak zatem trafnie uznał Sąd Apelacyjny, w przypadku roszczeń kierowanych wobec konsumentów, które uległy przedawnieniu przed dniem wejścia w życie ustawy, zastosowanie znajduje dodany przepis art. 117 § 21 k.c. przez co ustawa ma charakter retroaktywny.Zatem jeżeli przed wejściem wżycie nowelizacji upłynął termin przedawnienia, a po jego upływie wydano (wobec niepodniesienia zarzutu przedawnienia) prawomocne orzeczenie sądowe zasądzające przedawnione roszczenie, to art. 5 ust. 4 noweli nie uchybia temu orzeczeniu, które także od tej daty może zostać wykonane.

Regulacje o charakterze retroaktywnym wprowadzone ustawą z 13 kwietnia 2018 r. odnoszą się wyłącznie do możliwości dochodzenia roszczenia, a nie do zobowiązań stwierdzonych już tytułami wykonawczymi.Sąd Najwyższy podzielając stanowisko sądów powszechnych, że przepis ten nie dotyczy roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu, zauważa, że w przeciwnym wypadku dłużnicy, co do których przed dniem wejścia w życie ustawy wydano prawomocne orzeczenia, mogliby uchylić się od ich wykonania podnosząc zarzut przedawnienia.

Podzielenie poglądu skarżącego doprowadziłoby do całkowitego rozchwiania systemu prawnego, w którym prawomocne orzeczenia zostałyby po swoim wydaniu uznane za nie wywołujące w istocie skutków prawnych. Hipotetycznie, nawet orzeczenia wydane kilka lat wcześniej nie mogłyby być egzekwowane. W ten sposób doszłoby do zanegowania powagi rzeczy osądzonej obejmującej prawomocne orzeczenia sądów powszechnych. Prezentowana ‎w skardze interpretacja ustawy nowelizującej prowadziłaby do nieakceptowalnych ‎w państwie prawa skutków w postaci pozbawienia prawomocnych orzeczeń ich mocy wiążącej.Rację miały sądy powszechne przyjmując, że w przypadku powództwa opozycyjnego ewentualne przedawnienie będzie brane pod uwagę z urzędu dopiero po upływie terminu przewidzianego w art. 125 § 1 k.c.Przedawnienie roszczenia stwierdzonego tytułem wykonawczym wystawionym przeciwko powodowi, tj. nakazem zapłaty z 7 kwietnia 2017 r. opatrzonym klauzulą wykonalności z 28 lipca 2017 r. nastąpiłoby 28 lipca 2027 r., ‎w oparciu o przepisy nowe - 6 lat od wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli ‎9 lipca 2024 r.

Zatem w dacie orzekania przez sądy powszechne termin przedawnienia nie upłynął.Pozwany przerwał bieg przedawnienia poprzez wszczęcie egzekucji (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.), a w związku z tym, że postępowanie egzekucyjne nie zostało ukończone, przedawnienie nie biegnie w czasie jego trwania (art. 124 § 2 k.c.).Mając na uwadze zaprezentowane argumenty, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 39814 k.p.c., jako nie mającą uzasadnionych podstaw.Uwzględniwszy charakter roszczenia dochodzonego przez powoda, stosownie do art. 102 k.p.c. Sąd Najwyższy odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania na rzecz Skarbu Państwa.O wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego powoda z urzędu Sąd Najwyższy orzekł stosownie do § 2, § 4 ust. 1,§ 8 pkt 6 oraz § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.

U. z 2024 r. poz. 763). Jacek Grela Agnieszka Góra-Błaszczykowska Dariusz Pawłyszcze (P.H.)[a.ł]