II CSKP 223/23 · Sąd Najwyższy

II CSKP 223/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 14 stycznia 2026 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Krzysztof Grzesiowski (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk‎SSN Ireneusz Kunicki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 14 stycznia 2026 r. w Warszawie‎skargi kasacyjnej P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.‎od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu‎z 9 marca 2021 r., II Ca 1216/20,‎w sprawie z powództwa K.W. - następczyni prawnej zmarłych powodów J.W. i K.W.1‎przeciwko P. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w P.‎o zapłatę, uchyla zaskarżony wyrok w całości oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu ‎z 24 lipca 2020 r. sygn. akt IX C 3255/18 w zakresie pkt 1 i 3, ‎znosi postępowanie przed Sądem Okręgowym w Poznaniu od dnia 16 lutego 2021 r. w stosunku do J.W. oraz przed Sądem Rejonowym Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu ‎i Sądem Okręgowym w Poznaniu od dnia 22 maja 2019 r.

‎w stosunku do K.W.1, sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego i kosztach postępowania apelacyjnego. Agnieszka Jurkowska-Chocyk Krzysztof Grzesiowski Ireneusz Kunicki (G.N.-J.)

UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 24 lipca 2020 r. Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce ‎w Poznaniu zasądził od pozwanego P. sp. z o.o. ‎w P. na rzecz powodów J.W. i K.W. kwotę 55.565,83 zł z ustawowymi odsetkami (pkt 1), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2) i orzekł o kosztach procesu (pkt 3).2. Wyrokiem z 9 marca 2021 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację pozwanego (pkt I) i orzekł o kosztach procesu (pkt II).3. Powódka K.W. zmarła w dniu […] maja 2019 r. Natomiast powód J.W. zmarł w dniu […] lutego 2021 r. Postanowieniem z 6 grudnia 2022 r. Sąd Najwyższy na podstawie art. 174 § 1 pkt. 1 k.p.c. zawiesił postępowanie kasacyjne i jednocześnie je podjął z udziałem K.W. – następczyni prawnej zmarłych powodów.

4. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pozwany, zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił zaskarżanemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 435 § 1 k.c. w zw. z art. 322 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że pozwany cywilny port lotniczy prowadzi przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody i w związku ‎z tym może ponosić odpowiedzialność na podstawie przywołanych przepisów za szkody spowodowane oddziaływaniem na środowisko.5.

Powódka K.W. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:6. Skarga kasacyjna okazała się zasadna o tyle, że konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku sądu pierwszej instancji, choć z przyczyn niewskazanych w treści skargi.7. Postępowanie przed Sądem Rejonowym i Sądem Okręgowym było bowiem dotknięte nieważnością począwszy od 22 maja 2019 r. w stosunku do zmarłej powódki K.W., a od 16 lutego 2021 r. w stosunku do zmarłego powoda J.W.8.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; ‎w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ustanowiony w art. 39813 § 2 k.p.c. zakaz powołania nowych faktów ‎i dowodów, podobnie jak związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, nie dotyczą okoliczności związanych z nieważnością postępowania. Nieważność taka, jako najdalej idąca wada postępowania cywilnego, powinna być bowiem eliminowana z urzędu zawsze wtedy, gdy jest to możliwe.

9. W związku z powyższym Sąd Najwyższy wskazuje, że z dołączonych do odpowiedzi na skargę kasacyjną aktów poświadczenia dziedziczenia wynika, że powódka K.W. zmarła w dniu […] maja 2019 r., to jest jeszcze w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, a powód J.W. zmarł ‎w dniu 16 […] 2021 r., to jest w toku postępowania przed sądem drugiej instancji. Prowadzenie postępowania z udziałem osoby zmarłej, a zatem nieposiadającej zdolności sądowej, jest przyczyną nieważności postępowania z art. 379 pkt 2 k.p.c. Okoliczność ta przesądza o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego oraz zniesienia postępowania.10.

Nieważność postępowania musi być bowiem wzięta pod uwagę z urzędu – także wówczas, gdy sądy meriti, wskutek niezawiadomienia o śmierci strony, nie miały wiedzy o tym fakcie i kontynuowały postępowanie, a dokumenty pozwalające na stwierdzenie tej okoliczności nie znajdowały się w aktach sprawy w dacie wydania wyroku. Przyczyny nieważności postępowania wymienione w art. 379 k.p.c. mają charakter obiektywny, a ich wystąpienie powoduje konieczność podjęcia przez Sąd Najwyższy czynności, także gdy stan nieważności nie jest wynikiem uchybień sądu (zob. postanowienie SN z 16.11.2023 r., II CSKP 1393/22).11.

W tym stanie rzeczy odnoszenie się do zarzutów kasacyjnych jest już zbędne.12. Zważywszy, że zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji bierze ‎z urzędu pod uwagę nieważność postępowania jedynie w granicach zaskarżenia, ‎a in casu wyrok sądu pierwszej instancji został zaskarżony jedynie w części ‎(pkt 1 i 3), uchylenie wyroku Sądu Rejonowego mogło nastąpić tylko w tym zakresie.13. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z 24 lipca 2020 r. w części ‎tj. w zakresie punktów 1 i 3, zniósł postępowanie przed Sądem Okręgowym ‎w Poznaniu od dnia 16 lutego 2021 r. w stosunku do J.W. oraz przed Sądem Rejonowym Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu i Sądem Okręgowym ‎w Poznaniu od dnia 22 maja 2019 r. w stosunku do K.W., oraz przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego i apelacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).

Agnieszka Jurkowska-Chocyk Krzysztof Grzesiowski Ireneusz Kunicki (G.N.-J.)[a.ł]