II CSKP 191/26 · Sąd Najwyższy

II CSKP 191/26 POSTANOWIENIE 14 maja 2026 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marcin Łochowski (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Ewa Stefańska‎SSN Marcin Trzebiatowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 14 maja 2026 r. w Warszawie‎skargi kasacyjnej X.Y.‎od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie‎z 14 kwietnia 2025 r., XI 1 Ca 529/24,‎w sprawie z wniosku X.Y.1 i X.Y.2‎z udziałem X.Y.‎o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez zgody, 1. oddala skargę kasacyjną;

2. przyznaje adwokat K.G. od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Olkuszu 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o podatek VAT, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Ewa Stefańska Marcin Łochowski Marcin Trzebiatowski

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 14 kwietnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił apelację uczestniczki X.Y. od postanowienia Sądu Rejonowego w Olkuszu z 22 sierpnia 2024 r., którym zezwolono na przyjęcie uczestniczki do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody.Sąd Okręgowy oparł swoje orzeczenie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej: Uczestniczka ma 19 lat, jest córką wnioskodawców X.Y.1 i X.Y.2, mieszka z rodzicami i młodszą siostrą w […], nie kontynuuje nauki i nie pracuje.

X.Y. jako osoba niepełnoletnia była hospitalizowana na oddziale psychiatrii szpitala w S. Jest zarejestrowana w poradni zdrowia psychicznego w […], jednakże nie kontynuuje tam leczenia. Ma problemy z używkami, jest po próbach samobójczych, aktualnie nie przyjmuje przepisanych przez psychiatrę leków. Deklaruje chęć podjęcia leczenia w trybie ambulatoryjnym, jednakże dotychczas odmawiała udania się na kolejną wizytę lekarską. Uczestniczka choruje na schizofrenię, ma urojenia prześladowcze oraz halucynuje słuchowo. Odmowa leczenia psychiatrycznego wskazuje na potrzebę leczenia szpitalnego, którego niepodjęcie spowoduje znaczne pogorszenie jej stanu zdrowia, skutkujące nasileniem obecnych objawów psychotycznych oraz pojawieniem się zachowań zagrażających bezpośrednio jej życiu albo życiu lub zdrowiu otoczenia.

Uzasadnione jest przewidywanie, że leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie poprawę jej stanu zdrowia.Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych. Uznał, że sporządzona w toku postępowania przed Sądem Rejonowym opinia biegłego psychiatry pozwala na uznanie jej za w pełni wartościowy środek dowodowy – jest rzetelna i obiektywna, została sporządzona po osobistym zbadaniu uczestniczki przez biegłego, a jej wnioski nie budzą wątpliwości wobec zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Mając na uwadze taką ocenę sporządzonej w sprawie opinii nie wymagała ona, zdaniem Sądu drugiej instancji, uzupełnienia, ani dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego psychiatry.Według Sądu Okręgowego w odniesieniu do uczestniczki występuje stanowcza i pewna prognoza, o jakiej mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (dalej: „u.o.z.p.”), tj. nieprzyjęcie jej do szpitala psychiatrycznego spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego. W ocenie Sądu drugiej instancji proces „znacznego pogorszenia stanu zdrowia, psychicznego” uczestniczki postępuje i w przypadku jego niezatrzymania na skutek leczenia psychiatrycznego, wykluczy jej zdolność prawidłowego funkcjonowania.Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego wniosła uczestniczka, zaskarżając postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w całości także postanowienia Sądu Rejonowego w Olkuszu z 22 sierpnia 2024 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie:1) art. 29 ust. 1 u.o.z.p. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że do stwierdzenia wypełnienia przesłanki przyjęcia osoby chorej psychicznie do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody w postaci prognozy, że dotychczasowe jej zachowanie wskazuje na to, iż nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego, wystarczające jest stwierdzenie występowania u tej osoby choroby psychicznej i niepodejmowania leczenia;2) art. 378 § 1, art. 391 § 1 w zw. z art. 286 w zw. z art. 2352 § 1 i 2 w zw. z art. 13 § 2, art. 380 i 382 k.p.c. przez nierozpoznanie złożonego w apelacji wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego psychiatry oraz uznanie za zasadne oddalenie przez Sąd pierwszej instancji wniosku o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego psychiatry.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:1.

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przepisów postępowania. Istota tego zarzutu, mimo powołania kilku przepisów, sprowadza się do twierdzenia, że Sądy meriti błędnie nie uwzględniły wniosku o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej, a w zasadzie dodatkowej (zob. art. 286 k.p.c.), opinii biegłego psychiatry. Nie ulega wątpliwości, że opinia biegłego, tak jak każdy inny dowód, podlega ocenie na podstawie art. 233 § 1 k.p.c. co do zgodności z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej (postanowienie SN z 7 listopada 2000 r., I CKN 1170/98).

Jeżeli sąd uzna opinię biegłego za wiarygodną i przekonującą nie ma potrzeby jej weryfikacji, w szczególności przed dopuszczenie dodatkowej opinii tego samego lub innego biegłego (art. 286 k.p.c.). Oczywiste jest też, że samo niezadowolenie strony z wniosków biegłego nie uzasadnia dopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii (zob. np. wyroki SN z 5 listopada 1974 r., I CR 562/74, i z 30 maja 2007 r., IV CSK 41/07, oraz postanowienia SN z 7 maja 2019 r., IV CSK 655/18, i z 2 lipca 2019 r., V CSK 63/19), zwłaszcza gdy wydana opinia jest kategoryczna, przekonująca i nie wzbudza zastrzeżeń sądu (wyrok SN z 21 listopada 1974 r., II CR 638/74).Konieczność dopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii biegłego pojawiłaby się tylko w sytuacji, gdyby sąd rozpoznający sprawę ocenił sporządzoną opinię jako niewiarygodną (nieprzekonującą, niespójną, wadliwą itp.).

W konsekwencji zarzut naruszenia art. 286 k.p.c. mógłby być uzasadniony jedynie wówczas, gdyby skarżący wykazał okoliczności dyskwalifikujące sporządzoną opinię z perspektywy art. 233 § 1 k.p.c. W tym kontekście trzeba jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Nie jest więc możliwe w postępowaniu kasacyjnym podważanie dokonanej przez sąd oceny sporządzonej w sprawie opinii biegłego psychiatry. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 286 k.p.c. dotyczący niedopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii biegłego nie może być skuteczny.

Czyni to nieuzasadnioną całą argumentację skargi odnoszącą się do opinii dodatkowej.2. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 u.o.z.p. do szpitala psychiatrycznego może być przyjęta, bez zgody wymaganej w art. 22 u.o.z.p., osoba chora psychicznie, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego. Nie ma wątpliwości, że uczestniczka jest chora psychicznie i nie podjęła stosownego leczenia. Rolą Sądów meriti było zatem ustalenie, czy dotychczasowe zachowanie uczestniczki wskazuje na to, że niepodjęcie leczenia w szpitalu spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego.

Przez pojęcie „znaczne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego” należy rozumieć doprowadzenie się przez osobę chorą psychicznie, na skutek niepodejmowania leczenia, do stanu uniemożliwiającego jej funkcjonowanie w rodzinie, w miejscu zamieszkania lub w pracy. Takie rozumienie tego pojęcia pozwala ograniczyć hospitalizację przymusową tylko do tych osób, dla których jest ona niezbędna (zob. postanowienia SN z 22 kwietnia 2010 r., V CSK 384/09, i z 13 kwietnia 2023 r., II CSKP 8/23, i tam powołane orzecznictwo). Pojęcie to nie obejmuje natomiast takiego stanu, kiedy osoba chora psychicznie wprawdzie zachowuje się w sposób odbiegający od przyjętych wymogów społecznych, ale ma zachowaną zdolność funkcjonowania w otaczającej ją rzeczywistości społecznej (postanowienie SN z 29 października 2024 r., II CSKP 741/24).Ustalenie, że niepodjęcie przez uczestniczkę leczenia szpitalnego spowoduje pogorszenie jej stanu zdrowia psychicznego zostało poczynione na podstawie opinii biegłego psychiatry oraz analizy dotychczasowego zachowania uczestniczki, obejmującego m.in. próby samobójcze.

Ponownie należy przypomnieć, że w myśl art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Obejmuje to również sytuację, gdy pod pretekstem naruszenia prawa materialnego, skarżący zmierza do podważenia ustaleń faktycznych bądź dokonanej oceny zebranego w toku instancji materiału dowodowego (zob. m.in. postanowienie SN z 10 października 2025 r., II CSKP 463/25). W świetle ustaleń faktycznych Sądów meriti, które nie mogą być skutecznie podważone w postępowaniu kasacyjnym, nie ma wątpliwości, że zostały spełnione, przewidziane w art. 29 ust. 1 pkt 1 u.o.z.p. przesłanki uzasadniające przyjęcie uczestniczki do szpitala psychiatrycznego.

Zwłaszcza w kontekście potencjalnych, kolejnych prób samobójczych. Nie powinno być zastrzeżeń, że spodziewany rozwój choroby psychicznej w kierunku zachowań autoagresywnych i agresywnych może stanowić podstawę przyjęcia prognozy znacznego pogorszenia stanu zdrowia; kwestia ta może być badana na płaszczyźnie przesłanki „znacznego pogorszenia stanu zdrowia psychicznego” (tak postanowienie SN z 13 kwietnia 2023 r., II CSKP 8/23). Zarzut naruszenia art. 29 ust. 1 u.o.z.p. jest zatem nieuzasadniony.3. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną i stosownie do § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 3 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu przyznał pełnomocnikowi uczestniczki koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Ewa Stefańska Marcin Łochowski Marcin Trzebiatowski (D.Z.)[a.ł]