II CSKP 13/24 · Sąd Najwyższy

II CSKP 13/24 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 30 maja 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Beata Janiszewska (przewodniczący)‎SSN Dariusz Pawłyszcze‎SSN Piotr Telusiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 maja 2025 r. w Warszawie‎skargi kasacyjnej B.B. i P.S.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu‎z 11 kwietnia 2022 r., I ACa 1685/21,‎w sprawie z powództwa B.B. i P.S.‎przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.‎o zapłatę, uchyla zaskarżony wyrok w części, tj. w punkcie 1. oraz przekazuje sprawę w tej części Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Dariusz Pawłyszcze Beata Janiszewska Piotr Telusiewicz

UZASADNIENIE

Powodowie B.S. i P.S., pozwem wniesionym 22 czerwca 2020 r. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W., domagali się ustalenia, że umowa o kredyt budowlany ‎z 6 marca 2007 r., zawarta między pozwanym (wówczas: Bank.1 S.A. w W.) i powodami, jest nieważna i nie wiąże powodów. Ponadto domagali się zasądzenia od pozwanego kwoty 103 977,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 14 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 64 946,08 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 14 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty.Wyrokiem z 11 sierpnia 2021 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu ustalił, ‎że umowa kredytu budowlanego w walucie wymienialnej, zawarta 6 marca 2007 r. pomiędzy powodami P.S. i B.B. (obecnie B.) a Bankiem S.A. w W., jest nieważna (pkt I); zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 103 1077,74 zł i kwotę 64 953,32 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: od kwoty 103 977,74 zł od 14 kwietnia 2020 r., od kwoty 100 zł od 1 czerwca 2021 r., od kwoty 64 946,08 CHF od 14 kwietnia 2020 r. i od kwoty 7,24 CHF od 1 czerwca 2021 r.; oddalił dalej idące powództwo (pkt III); orzekł o kosztach procesu (pkt IV).Wyrokiem z 11 kwietnia 2022 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, na skutek apelacji strony pozwanej, zmienił zaskarżony wyrok w pkt I w ten sposób, że oddalił powództwo o stwierdzenie nieważności umowy kredytu; uchylił zaskarżony wyrok ‎w pkt II i IV i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania co do pozostałych roszczeń powodów oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 2).Sąd Apelacyjny w pełni podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, ‎że niedozwolony charakter w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. mają postanowienia zawartej przez strony umowy kredytowej, według których bank w sposób dowolny najpierw decydował o tym, po jakim kursie CHF zostanie wypłacone powodom świadczenie, a następnie, po jakim kursie świadczenie to będzie przez powodów spłacane.

Jednocześnie stwierdził, że strony umowy kredytowej mogły określić zobowiązanie kredytobiorcy w walucie obcej i jednocześnie przyjąć, że jego wykonanie nastąpi w walucie polskiej. Z brzmienia umowy wynika, że kredyt został udzielony powodom w łącznej kwocie 171 504,08 CHF. W ocenie Sądu Apelacyjnego, ponieważ kwota i waluta kredytu zostały określone, nie można przyjąć, że w rozważanym przypadku umowa jest nieważna z tego względu, ‎że nie zawiera elementów przedmiotowo istotnych umowy kredytu.Sąd Apelacyjny stwierdził też, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż zawarta przez strony umowa była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, ‎co skutkowałoby jej nieważnością.

Wskazał, że przy dokonywaniu oceny umowy w tym zakresie nie można pomijać, iż powodowie dobrowolnie nawiązali stosunek zobowiązaniowy, dostępny dla nich w tak dużej wysokości zobowiązania, z uwagi ‎na zobowiązanie odsetkowe przekładające się na niższą (w dniu zawarcia umowy) ratę.W ocenie Sądu Apelacyjnego brak jest również podstaw do uznania, ‎że powodowie nie byli świadomi ekonomicznych konsekwencji, jakie wiązały ‎się z zawarciem umowy kredytowej indeksowanej do waluty obcej. Sąd stwierdził, ‎że z materiału dowodowego wynika, iż bank zrealizował wobec powodów wymagany od niego obowiązek informacyjny dotyczący poinformowania ich o możliwych skutkach zawarcia umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej.Sąd odwoławczy stanął na stanowisku, że kwestionowane przez powodów klauzule waloryzacyjne, w zakresie przeliczania wartości CHF, nie należą ‎do elementów przedmiotowo istotnych spornej umowy.

Wprowadzenie do umowy mechanizmu przeliczania miało tylko ten skutek, że określało sposób rozliczenia kredytu. W ocenie Sądu Apelacyjnego wyeliminowanie abuzywnych postanowień przeliczeniowych z umowy nie prowadzi do jej nieważności. Bezskuteczny staje ‎się jedynie mechanizm konkretnego przeliczania franków szwajcarskich na złote. Aby waloryzacja była dokonywana według obiektywnych mierników, zdaniem Sądu, uzasadnione jest zastosowanie, w miejsce kursu waluty ustalanego przez kredytodawcę, kursu średniego NBP.Ponieważ Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie główne powodów, a tym samym nie rozpoznawał zgłoszonych przez nich żądań ewentualnych, Sąd Apelacyjny przyjął, że w tym zakresie nie została rozpoznana istota sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku w pozostałym zakresie.Od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiedli powodowie zaskarżając ten wyrok w części, tj. w zakresie punktu 1.

Skarżący oparli skargę na obu podstawach kasacyjnych, zarzucając naruszenie art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. ‎w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L Nr 95, str. 29), art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 65 k.c., art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe w wersji sprzed nowelizacji ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2011 Nr 165, poz. 984) w zw. z art. 58 § 1 k.c., ‎art. 387 § 21 pkt 1 i 2 k.p.c. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku ‎w zaskarżonej części, tj. w zakresie pkt 1, i przekazanie sprawy w tym zakresie ‎do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Na wstępie należy zaznaczyć, że niezasadne okazały się podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania dotyczące rzekomych mankamentów uzasadnienia zaskarżonego wyroku. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że naruszenie przez sąd drugiej instancji zasad sporządzania uzasadnienia orzeczenia (aktualnie uregulowanych w art. 3271 k.p.c. i art. 387 § 21 k.p.c.) jedynie wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia wymaganiom stawianym uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej ‎(m.in. wyroki SN: z 29 września 2022 r., II CSKP 147/22; z 24 września 2020 r., ‎IV CSK 32/19; z 2 czerwca 2011 r., I CSK 581/10; z 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 118; z 28 listopada 2007 r., V CSK 288/07; z 7 października 2005 r., IV CK 122/05).

W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozwala w pełni ustalić motywy, którymi kierował ‎się Sąd Apelacyjny przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Z treści rozważanego zarzutu wynika, że to właśnie te motywy, w szczególności nawiązanie do określonego orzecznictwa z pominięciem innych judykatów, są przez skarżących kwestionowane. Zarzucane uchybienie w istocie dotyczy zatem wykładni i zastosowania prawa materialnego, nie zaś braków uniemożliwiających poznanie motywów rozstrzygnięcia.Uzasadnione okazały się natomiast zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego w zakresie dotyczącym skutków wyeliminowania z umowy spornych klauzul przeliczeniowych ocenionych przez Sądy obu instancji jako abuzywne.

‎Sąd Apelacyjny przyjął, że skutkiem tej oceny jest jedynie bezskuteczność zakwestionowanych postanowień, natomiast strony pozostają związane umową w pozostałym zakresie. W szczególności w mocy pozostaje klauzula waloryzacyjna odnosząca wysokość świadczeń powodów do kursu franka szwajcarskiego, ‎przy czym, wobec abuzywności klauzul przeliczeniowych, na potrzeby obliczenia wysokości świadczeń powodów przyjąć należy średni kurs NBP. Powyższe stanowisko Sądu Apelacyjnego oceniać należy z uwzględnieniem uchwały składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118).

Powyższa uchwała ma moc zasady prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę (art. 87 § 1 u.SN). Ewentualne odstąpienie od niej wymagałoby ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały składu całej Izby Cywilnej, przy czym nie ma przesłanek do wystąpienia obecnie o podjęcie takiego rozstrzygnięcia. Motywy cytowanej uchwały, wyrażone w jej uzasadnieniu, należy uznać za aktualne.Według pkt 1 powołanej uchwały, w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Z kolei w myśl pkt 2 – w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.Przyjęcie powyższego stanowiska, które dla Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pozostaje wiążące, wyklucza stwierdzenie, ‎że sporna umowa kredytowa pozostaje w mocy w sytuacji, gdy powodowie w skardze kasacyjnej podnieśli stosowny zarzut.Przy uwzględnieniu przedstawionej argumentacji Sąd Najwyższy, ‎na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Dariusz Pawłyszcze Beata Janiszewska Piotr Telusiewicz (R.N.)[SOP]