II CSKP 1129/24 · Sąd Najwyższy

II CSKP 1129/24 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 10 marca 2026 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marcin Łochowski (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Jacek Grela‎SSN Maciej Kowalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 10 marca 2026 r. w Warszawie‎skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu‎z 26 maja 2023 r., I ACa 1812/22,‎w sprawie z powództwa A.A. i M.A.‎przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.‎o ustalenie, 1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz A.A. i M.A. po 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego wyroku Bankowi spółce akcyjnej w W. do dnia zapłaty. Jacek Grela Marcin Łochowski Maciej Kowalski

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 26 maja 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy z 10 sierpnia 2022 r., którym ustalono, że umowa kredytu hipotecznego zawarta 19 sierpnia 2008 r. przez A.A. i M.A. z Bank 1 S.A. w W. jest nieważna.Sąd Apelacyjny oparł wyrok na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej: Powodowie jako konsumenci zawarli 19 sierpnia 2008 r. z Bankiem 1 S.A. umowę kredytu w kwocie 304 850 zł, indeksowanego do franka szwajcarskiego (CHF).

Umowa zawierała mechanizm przeliczeń między walutą polską a CHF oparty na tabeli kursów ustalanej przez bank.Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i uczynił je podstawą własnego rozstrzygnięcia. Zaaprobował również stanowisko Sądu pierwszej instancji co do nieważności zawartej przez strony umowy kredytu z uwagi na abuzywność postanowień umowy, które dotyczą indeksacji kredytu kursem franka szwajcarskiego. Sąd Apelacyjny nie znalazł przy tym podstaw do zastąpienia wyeliminowanych z umowy postanowień umownych, stanowiących klauzule abuzywne, przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym.Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany, zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie: art. 189 k.p.c.;

‎art. art. 3851 § 1 w zw. z art. 58 § 1-3 k.c.; art. 3852 k.c.; art. 3851 § 1 i 2 k.c.; ‎art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowego (dalej: „pr.bank.”); art. 56, 354 § 1 i 2, art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 358 § 2 k.c.; art. 358 § 1 i 2 k.c.; art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ‎ust. 1-3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”).W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:1.

Strony zawarły umowę kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. Według Sądu Apelacyjnego postanowienia dotyczące przeliczenia kwoty kredytu i spłat na CHF są abuzywne, a bez nich umowa nie może funkcjonować, co prowadzi do wniosku o jej nieważności. Skarżący podważa to stanowisko, formułując zarzuty, które już wielokrotnie były przedmiotem oceny w orzecznictwie Sądu Najwyższego.2. Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje trafny pogląd, że dopuszczalne jest wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy (zob. np. wyroki: z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22;

‎z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, i z 6 czerwca 2024 r., II CSKP 1166/22).3. Sąd Apelacyjny trafnie uznał za niedozwolone klauzule przeliczeniowe (indeksacyjne) w umowie stron, pozwalające pozwanemu bankowi na swobodne ustalenie kursu walutowego, według którego następuje przeliczenie udzielonego kredytu oraz uiszczanych przez powodów spłat. Stanowisko o niedozwolonym charakterze postanowień, w których możliwość ustalania kursu (a zatem również wysokości świadczeń) zależy od własnej decyzji jednej ze stron, jest już ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki: z 26 maja 2022 r., ‎II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48, i tam powołane orzecznictwo;

‎z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 334/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22).4. Konsekwencją uznania, że dane postanowienie umowne ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. jest stwierdzenie bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączone z przewidzianą w art. 3851 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. m.in uchwałę SN ‎z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC 2008, nr 7-8, poz. 87, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, ‎poz. 56, a także m.in. wyroki SN: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 8 lutego 2023 r., ‎II CSKP 978/22).Uznanie zatem, że postanowienia odnoszące się do przeliczania kwoty kredytu oraz uiszczanych spłat na walutę obcą są niedozwolonymi postanowieniami umownymi oznacza, że zgodnie z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c., nie wiążą one powodów.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć z reguły skutek w postaci „przywrócenia” sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku tego warunku [zob. wyrok z 21 grudnia 2016 r., C-154/15, C-307/15 i C-308/15, Francisco Gutiérrez Naranjo i Ana María Palacios Martínez przeciwko Cajasur Banco i Banco Bilbao Vizcaya Argentaria SA (BBVA), pkt 61-62].Sąd drugiej instancji prawidłowo wobec tego stwierdził, że konsekwencją zamieszczenia w umowie niedozwolonych klauzul przeliczeniowych jest upadek (nieważność) umowy.5.

Chybiony jest zarzut skarżącego, że z perspektywy art. 3851 § 1 k.c. konieczna jest rozłączna ocena klauzuli ryzyka walutowego (powiązania zawartej umowy z walutą obcą) i klauzuli spreadu walutowego (a raczej klauzuli kursowej regulującej sposób ustalania kursu wykorzystywanego do przeliczenia złotych na CHF w trakcie wykonywania zobowiązania wynikającego z umowy), składających się łącznie na zawartą w umowie klauzulę przeliczeniową.Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie przedmiotu zobowiązań stron w celu ustalenia wysokości ich świadczeń.

Z kolei klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu przeliczeniowego powodującego narażenie konsumenta na ryzyko kursowe. W konsekwencji klauzule te, składające się na przyjęty w umowach kredytu mechanizm przeliczeniowy, są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18; ‎z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 10 maja ‎2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22; z 13 maja 2022 r., ‎II CSKP 464/22; z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 28 października 2022 r., ‎II CSKP 902/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 910/22; z 8 listopada 2022 r., ‎II CSKP 1153/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22; z 20 lutego 2023 r., ‎II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 12 kwietnia 2023 r., ‎II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22; z 8 listopada 2023 r., ‎II CSKP 2099/22).6.

Nieuzasadniony jest też zarzut skargi kwestionujący przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że klauzula przeliczeniowa określa główne świadczenia stron. Wykładnia art. 3851 § 1 k.c. w kontekście pojęcia „głównych świadczeń stron” w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości. Klauzule przeliczeniowe zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob. m.in. wyroki SN: ‎z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;

‎z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; ‎z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 3 lutego ‎2022 r., II CSKP 415/22).Na takim stanowisku stoi też Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ‎(zob. np. wyroki: z 20 września 2017 r., C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească SA, pkt 37; z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank Nyrt. I OTP Faktoring Követeléskezelő Zrt przeciwko Teréz Ilyés i Emil Kiss, pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, pkt 44).7.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1. uchwały). W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2. uchwały).

Wymaga podkreślenia, że według art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała składu całej Izby, z chwilą jej podjęcia, uzyskuje moc zasady prawnej, co oznacza, że wiąże inne składy Sądu Najwyższego (zob. art. 87 i 88 ustawy o Sądzie Najwyższym).W konsekwencji nieuzasadnione są zarzuty skargi odnoszące się do możliwości wypełnienia luki w umowie przez odwołanie się do mechanizmu ustalania kursu walutowego przewidzianego w art. 358 § 2 i 3 k.c., tj. przyjęcia na potrzeby wyliczeń średniego kursu NBP, a co za tym idzie – utrzymania umowy.8.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną i zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie obciążył skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego. Jacek Grela Marcin Łochowski Maciej Kowalski (D.Z.)[SOP]