II CSKP 1023/25 · Sąd Najwyższy

II CSKP 1023/25 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 7 maja 2026 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szanciło (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Beata Janiszewska‎SSN Kamil Zaradkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 7 maja 2026 r. w Warszawie‎skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. (poprzednio: Bank1 spółka akcyjna w W.)‎od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie‎z 5 kwietnia 2024 r., V Ca 3358/22,‎w sprawie z powództwa A.K. i L.M.‎przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.‎o zapłatę, I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz A.K. i L.M. kwoty po 1.350 zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego – wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu wyroku do dnia zapłaty. Beata Janiszewska Tomasz Szanciło Kamil Zaradkiewicz [P.L.]

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 16 sierpnia 2022 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia ‎w Warszawie zasądził od pozwanego S. S.A. w W. (aktualnie: Bank S.A. w W.) na rzecz powodów A.K. i L.M. łącznie kwotę 16 481,70 CHF wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 17 listopada 2020 r. do dnia zapłaty (pkt I), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II) i zasądził od pozwanego na rzecz powodów koszty procesu (pkt III). Sąd ten ustalił, że 20 czerwca 2008 r. powodowie będący konsumentami zawarli z W. S.A. w W., poprzednikiem prawnym pozwanego banku, umowę o kredyt mieszkaniowy/inwestorski w wysokości 500 392,15 CHF.

W okresie kredytowania kredytobiorcy mieli prawo dokonać dowolnej liczby konwersji (zmiany) waluty kredytu pomiędzy walutami z oferty banku co do takich kredytów. Konwersja miała obejmować kwotę wykorzystanego i niewykorzystanego kredytu w momencie jej dokonania. Ryzyko kursowe zostało wskazane bardzo ogólnikowo, został pominięty aspekt ewentualnego wzrostu salda kredytu i wysokości rat w przypadku wzrostu kursu waluty. Nie zostały przedstawione historyczne kursy waluty.Kredyt został uruchomiony w sześciu transzach. Pismem z 6 listopada 2020 r. powodowie wezwali pozwanego do zapłaty kwoty 216 101,41 CHF z powołaniem się na nieważność umowy ze okres od 6 sierpnia 2008 r. do 5 września 2020 r., względnie kwoty 176 944,83 CHF z uwagi na bezskuteczność klauzuli indeksacyjnej za okres od 6 grudnia 2010 r. do 5 września 2020 r.W okresie od 5 lutego 2011 r. do 5 listopada 2011 r. powodowie wpłacili ‎na rzecz pozwanego kwotę 16 481,70 CHF.W tym stanie faktycznym Sąd Rejonowy wyjaśnił, że umowa łącząca strony była nieważna, gdyż strony, zawierając umowę kredytu denominowanego, ‎nie ustaliły kwoty kredytu, a ponadto umowa zawierała klauzule abuzywne, ‎co skutkowało jej nieważnością.

W związku z tym na uwzględnienie zasługiwało także roszczenie powodów o zwrot tego, co świadczyli.Wyrokiem z 5 kwietnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego (pkt I) i zasądził od pozwanego na rzecz powodów koszty postępowania apelacyjnego (pkt II).Sąd Okręgowy, mimo że nie poparł całkowicie dokonanej przez Sąd Rejonowy oceny w kwestii abuzywności poszczególnych postanowień umowy kredytu, to uznał, iż w istocie umowa ta zawierała niedozwolone klauzule, co skutkuje jej nieważnością, a zatem powodom przysługiwał zwrot tego, co świadczyli.Od całości wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniósł pozwany, zarzucając naruszenie:1/ art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

– Prawo bankowe (dalej: ‎„pr. bank.”) w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. przez ich błędną wykładnię polegającą ‎na bezzasadnym przyjęciu, że umowa zawarta między stronami stanowi umowę kredytu denominowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF) lub umowę kredytu indeksowanego do CHF, podczas gdy jest to umowa o kredyt dewizowy (walutowy), w której kredytobiorcy przyznano prawo wyboru sposobu wypłaty kwoty kredytu ‎(w jego walucie lub też po przeliczeniu na złote polskie), jak również sposobu jego spłaty (w CHF lub PLN); saldo kredytu oraz wysokość rat są wyrażone w CHF, ‎a sposób oprocentowania kredytu wynika z waluty zobowiązania;2/ art. 69 ust. 1 pr. bank. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. przez ich błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że powodowie nie mogli domagać się wypłaty kredytu ‎w CHF, spłata kredytu miała następować w PLN, a określenie jako waluty spłaty CHF było wyłącznie deklaratywne, co doprowadziło Sąd do zakwestionowania walutowego charakteru umowy kredytu, podczas gdy powodowie mogli uzyskać wypłatę kredytu w walucie CHF (art. 3.07. ust. 6 umowy), a walutą spłaty kredytu jest CHF (art. 3.10. ust. 5 umowy), a więc wypłata i spłata kredytu w PLN były fakultatywne;3/ art. 3851 § 1 i 3 w zw. z art. 3852 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej:

„dyrektywa 93/13”) przez ich niewłaściwe zastosowanie ‎i uznanie, że postanowienia art. 3.07 ust. 6 i art. 3.10 ust. 5 umowy kredytu są abuzywne, podczas gdy postanowienia dotyczące możliwości wyboru waluty uruchomienia, a następnie spłaty kredytu miały charakter fakultatywny, z czym wiąże się fakt, że powodowie mieli wpływ na ich treść (zostały one z nimi indywidualnie uzgodnione, a ich zastosowanie było wynikiem wskazania w umowie kredytu ‎– na wniosek powodów – numeru rachunku bankowego prowadzonego w PLN), postanowienia umowy kredytu nie naruszają interesów powodów i nie godzą w dobre obyczaje; zastosowanie do wypłaty kredytu kursu kupna z tabeli kursów z dnia wypłaty oraz do spłat rat kredytu kursu sprzedaży z dnia płatności poszczególnych rat było rozwiązaniem ekonomicznie uzasadnionym, kursy miały zawsze charakter rynkowy i obiektywny, a stosowanie kursów z tabel publikowanych przez bank znajduje ustawowe umocowanie (art. 111 ust. 1 pkt 4 pr. bank.); ponadto pozwany ‎w sposób wyczerpujący poinformował powodów o ryzyku walutowym;4/ art. 3851 § 1 k.c. przez jego nieprawidłowe zastosowanie i błędne przyjęcie, że postanowienia określające sposób ustalenia kursu wymiany waluty, mającego zastosowanie przy wypłacie kredytu – jeżeli kredytobiorca nie zdecydował się na wypłatę kredytu bezpośrednio w walucie obcej albo jeżeli nie wynegocjował indywidualnie kursu uruchomienia, albo mającego zastosowanie przy wyliczeniu wysokości rat kredytu – jeżeli kredytobiorca nie zdecydował się na spłatę kredytu bezpośrednio w walucie obcej, określają główne świadczenia stron, podczas gdy klauzula kursowa służy wyłącznie określeniu wysokości świadczenia realizowanego w walucie polskiej;5/ art. 3851 § 2 w zw. z art. 56 w zw. z art. 354 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust.

‎1 dyrektywy 93/13 przez ich błędną wykładnię, która skutkowała ustaleniem, ‎że umowa kredytu nie może obowiązywać po wyeliminowaniu z niej niedozwolonych postanowień, bez dokonania wykładni treści umowy kredytu w części pozostałej ‎w mocy, co doprowadziło do ustalenia nieważności całej umowy kredytu, podczas gdy umowa kredytu może być dalej realizowana jako umowa o kredyt walutowy, ewentualnie może być dalej realizowania w oparciu o przepisy dyspozytywne;6/ art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 358 § 2 i 3 k.c., art. 24 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.

‎o Narodowym Banku Polskim, art. L ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny oraz art. 69 ust. 3 pr. bank. przez ich błędną wykładnię skutkującą uniemożliwieniem kredytobiorcy spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej, zaniechaniem zastosowania do rozliczeń z tytułu umowy kredytu kursu średniego NBP;7/ art. 405 w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zakwalifikowaniu świadczeń spełnionych przez powodów jako nienależnych, mimo że świadczenia te znajdowały podstawę w łączącej strony umowie kredytu, a powodowie świadomie i dobrowolne spełniali nienależne (ich zdaniem) świadczenie, godząc się tym samym ze swoim zubożeniem.Powołując się na powyższe zarzuty, pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu ‎do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od powodów kosztów procesu.W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o jej oddalenie ‎i zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W polskim systemie prawnym można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, ‎w których występuje (w różnych rolach) waluta obca: indeksowany, denominowany ‎i walutowy.

W kredycie indeksowanym kwota kredytu jest podana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty obowiązującym ‎w określonym dniu, przy czym spłata kredytu następuje w walucie krajowej, przeliczonej po kursie sprzedaży tej waluty w określonych dniach. W kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, zaś spłata kredytu następuje w walucie krajowej.

Z kolei w kredycie walutowym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej i spłata również jest dokonywana w tej walucie. Tylko w tym ostatnim wypadku roszczenie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy jest wyrażone w walucie obcej, tj. kredytobiorca może żądać od kredytodawcy wypłaty kwoty kredytu ‎w walucie obcej. I odwrotnie, kredytobiorca spełnia swoje świadczenie w walucie obcej (zob. wyrok SN z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19).W tym kontekście należy zauważyć, że jeden z podstawowych zarzutów pozwanego dotyczył możliwości wypłaty środków z kredytu i jego spłaty (rat) ‎w walucie obcej (CHF), co miało świadczyć o tym, że została zawarta umowa kredytu walutowego.

Faktem jest, że w art. 3.07. umowy kwota wypłaty została wyrażona ‎w CHF, ale jednocześnie wskazano, że uruchomienie kredytu nastąpi w złotych polskich lub walucie kredytu „w zależności od waluty rachunku” (ust. 6). A jak wynika z ustaleń faktycznych, którymi Sąd Najwyższy jest związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 in fine k.p.c.), rachunek walutowy dla powodów nawet nie był rozważany, gdyż chcieli oni uzyskać złotówki (co jest oczywiste), a nie franki szwajcarskie, i w krajowej walucie kredyt miał być spłacany; z art. 3.07. ust. 3 wprost wynikało, że rachunki odbiorców były prowadzone w walucie polskiej.Jest to konsekwencją tego, że kredyt był kredytem denominowanym – kwota kredytu została wyrażona w walucie obcej, a wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, a ponieważ spłata przez powodów rat kapitałowo-odsetkowych nie musiała następować w walucie obcej, oczywiste było, że nie została zawarta umowa kredytu walutowego (umowa dotycząca takiego kredytu ‎nie przewiduje spłaty w innej walucie).

Przy czym bez znaczenia pozostaje, ‎że umowa została określona jako „umowa o kredyt dewizowy mieszkaniowy/inwestorski”. Kwalifikacji umowy dokonuje się bowiem na podstawie postanowień w niej zawartych, określających jej charakter, a nie nazwy użytej ‎w nagłówku.W art. 3851 i n. k.c. uregulowano materię związaną z niedozwolonymi postanowieniami umownymi, zwanymi także klauzulami abuzywnymi, w tym skutki wprowadzenia ich do umowy zawartej z konsumentem. Tworzą one rdzeń systemu ochrony konsumenta przed wykorzystaniem przez przedsiębiorców silniejszej pozycji kontraktowej, związanej z możliwością jednostronnego kształtowania treści wiążących strony postanowień, w celu zastrzegania klauzul niekorzystnych ‎dla konsumenta (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., ‎III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

Przepisy te stanowią implementację dyrektywy 93/13, w związku z czym, dokonując ich wykładni, należy brać pod uwagę wskazówki wynikające z tej dyrektywy, jak i dorobek orzeczniczy Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.Obecnie w judykaturze Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że klauzule zastrzeżone w umowie kredytu powiązanego z walutą obcą kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 21 czerwca 2021 r., ‎I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; z 9 kwietnia 2024 r., II CSKP 560/23).

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej również podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (zob. np. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, OTP Jelzálogbank Zrt; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei; z 23 kwietnia 2015 r., ‎C-96/14, Hove; z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc).

Za takie uznawane są również postanowienia określane jako „klauzule ryzyka walutowego”, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty ‎i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE: ‎z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc; z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP; ‎z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak). Zarzut pozwanego w tej materii był zatem niezasadny.Nie można przy tym uznać, że klauzule dotyczące przeliczenia CHF na PLN zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem w sposób jednoznaczny, a zatem nie podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. ‎W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśniono, że wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.

Pozwany ‎nie dochował spoczywających na nim obowiązków informacyjnych względem powodów, a kwestionowane postanowienia zostały sformułowane w taki sposób, ‎że wyłączną kompetencję ustalania kursu waluty miał bank, przy czym powodowie ani nie znali mechanizmu jego ustalania, branych pod uwagę wartości, ani nie mieli żadnego wpływu na te kursy, co wynika z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy, których Sąd Okręgowy nie zakwestionował, a którymi – jak wskazano powyżej – Sąd Najwyższy jest związany.Postanowienia umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.

Postanowienia analogiczne do ocenianych w tej sprawie były już wielokrotnie przedmiotem badania Sądu Najwyższego. Wyjaśniono, że takie klauzule mają charakter abuzywny, bowiem kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (zob. np. wyroki: z 22 stycznia 2016 r., ‎I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; ‎z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 24 czerwca 2025 r., II CSKP 941/24).Kwestionowane przez powodów postanowienia stanowiące zawarte ‎w umowie klauzule indeksacyjne, są abuzywne, co oznacza, że są od początku, ‎z mocy samego prawa dotknięte nieskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN – zasadę prawną z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).

Niezależnie od tego, że abuzywność zachodzi ab initio, zaś konsument może następczo – swoim oświadczeniem woli – wyrazić zgodę na objęcie go danym postanowieniem, jednak nie ulega wątpliwości, że powodowie takiej zgody ‎nie udzielili, o czym świadczą twierdzenia i zarzuty podnoszone w toku procesu.Jak wyjaśniono w orzecznictwie, jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, ‎że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy.

Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który przewiduje, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców ‎z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków (zob. np. wyroki SN: z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; ‎z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 4 czerwca 2024 r., II CSKP 149/24).Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień umownych rodzi zatem konieczność dokonania oceny czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania.

Uznać jednak należy, że obowiązywanie umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków jest w takim przypadku niemożliwe. Zgodnie z uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego ‎z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Stwierdzenie takiej sankcji mieści się w zakresie sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych.

W tym też kontekście należy rozważać aspekt „utrzymania” (według pozwanego) umowy przez wprowadzenie rozwiązań z innych przepisów, ‎w tym wskazanego przez pozwanego art. 358 § 2 k.c.W wyroku z 6 marca 2019 r. (C-70/17, Abanca Corporación Bancaria SA) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczył, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach z korzyścią ‎dla przedsiębiorcy. Z kolei w wyroku z 21 grudnia 2016 r. (C-154/15, Naranjo) Trybunał wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta.

W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć ‎z reguły skutek w postaci „przywrócenia” sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku tego warunku.Modyfikacja umowy przez uzupełnienie jej luk byłaby sprzeczna z celem zapobiegania kolejnym naruszeniom, co jest istotą dyrektywy 93/13. Przedsiębiorca, mając świadomość braku sankcji, mógłby w dalszym ciągu stosować nieuczciwe praktyki oraz abuzywne klauzule, bowiem wiedziałby, że jedyną sankcją byłoby zastąpienie niedozwolonych postanowień innymi, co pozostawałoby bez wpływu na skuteczność wadliwego stosunku prawnego.

Taki wniosek wynika z ugruntowanego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. np. wyroki: ‎z 14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco Español de Crédito; z 30 kwietnia 2014 r., ‎C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai; z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca Corporación Bancaria SA i Bankia SA).Na takim stanowisku stoi także Sądu Najwyższy, który w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, wskazał, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, ‎że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.Nie należy również pomijać, że po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul umowa byłaby niezrozumiała oraz sprzeczna z intencją stron ją zawierających.

Takie przekształcenie umowy stanowiłoby zmianę jej głównego przedmiotu, co jest niedopuszczalne. Przepisy dyrektywy 93/13 stoją bowiem na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty (zob. wyrok TSUE z 29 kwietnia ‎2021 r., C-19/20, Bank BPH).W orzecznictwie unijnym wskazuje się, że kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu powiązanego z walutą obcą, ponosi ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku spadku wartości waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie w stosunku do waluty obcej, w której kredyt został udzielony.

‎W tym celu przedsiębiorca musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany ‎i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej (zob. wyrok TSUE ‎z 20 września 2018 r., C-51/17; podobnie wyrok TSUE z 20 września 2017 r., ‎C-186/16). Naruszenie obowiązku informacyjnego na etapie przedkontraktowym przybrać może formę zarówno niepodania wymaganej i precyzyjnie wskazanej ustawowo informacji, jak i na podaniu informacji w sposób niepełny. W celu uznania realizacji przez bank obowiązków informacyjnych w zakresie ryzyka kursowego nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca, oraz odebranie od klienta oświadczenia, zawartego ‎we wniosku o udzielenie kredytu, o standardowej treści, iż został on poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął ‎do wiadomości i akceptuje to ryzyko.

Istnieje bowiem obowiązek ostrzegawczy instytucji finansowej, która oferując kredyt powiązany z walutą obcą kredytobiorcy, niejednokrotnie takiemu, który nie ma zdolności kredytowej do zaciągnięcia kredytu złotowego, powinna dołożyć szczególnej staranności w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z takim produktem finansowym. Zachowanie informacyjne banku powinno polegać na poinformowaniu konsumenta, który z reguły posiada jedynie elementarną znajomość rynku finansowego, o zakresie ryzyka kursowego w sposób jednoznaczny i zrozumiale unaoczniający, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej mimo dokonywania regularnych spłat ‎(zob. wyrok SN z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18).

Jest to istotne, gdyż Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie zawęża swojej oceny do klauzuli przeliczeniowej, czy klauzuli spreadu walutowego, ale odnosi się również do klauzuli ryzyka walutowego (zob. np. wyrok z 14 marca 2019 r., C-118/17).Powodowie niewątpliwie wiedzieli, że zaciągają kredyt denominowany, ‎a zatem że wysokość rat będzie zależała od kursu CHF, co jest równoznaczne jedynie z formalnym poinformowaniem o ryzyku walutowym i nie jest wystarczające do uznania, że klauzula określająca główne świadczenia stron została wyrażona jasno i jednoznacznie.

Istotne jest, że pozwany nie udzielił powodom informacji, które umożliwiłyby im rozeznanie się co do tego, jak duże jest ryzyko wzrostu kursu CHF w relacji do złotego, uwzględniając przy tym wieloletni okres związania stron umową kredytu. Nie przekazał im żadnych informacji o czynnikach, które kształtowały kurs CHF w okresie zawierania umowy, oraz które mogły mieć wpływ na ten kurs ‎w okresie jej wykonywania. Powodowie nie byli więc w stanie określić wysokości własnego zobowiązania, a zatem ekonomicznych skutków wynikających z zawartej umowy oraz związanego z nią ryzyka.Jak wskazuje się w orzecznictwie, w praktyce ryzyko kursowe zostało niemal w całości przerzucone na konsumenta, mając na uwadze kurs waluty w okresie udzielenia kredytu i brak jakiegokolwiek ograniczenia w tym zakresie, dając możliwość uzyskania przez bank niczym nieograniczonych korzyści kosztem konsumenta.

Niski kurs CHF powodował, że określona suma w złotówkach, jaką miał otrzymać kredytobiorca, dawała znacznie wyższą sumę we frankach szwajcarskich niż w sytuacji, gdyby kurs tej waluty był na dzisiejszym poziomie. W przypadku udzielenia kredytu przy takim kursie CHF ryzyko po stronie banku (o ile w ogóle istniało) było ograniczone, a ryzyko po stronie kredytobiorcy było nieograniczone (zob. szerzej np. wyroki SN z 12 września 2024 r., II CSKP 189/24; z 24 czerwca 2025 r., II CSKP 941/24; z 2026 r., II CSKP 716/25).Także w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej podkreśla się, że mamy do czynienia ze znaczącą nierównowagą kontraktową ze szkodą dla konsumenta w przypadku nałożenia na niego nieograniczonego ryzyka kursowego (zob. np. wyrok z 10 czerwca 2021 r., od C-776/19 do C-782/19).

Skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę powoduje znaczną nierówność praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.Możliwość utrzymania takiej umowy ma charakter ochronny względem konsumenta, tj. obowiązuje ona jedynie w przypadku, gdyby niezwiązanie umową miało narazić konsumenta na niekorzystne względem niego konsekwencje. Wyrazem tego jest stanowisko, że niedozwolone postanowienie umowne (art. 3851 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, albowiem oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 3852 k.c.; zob. powołaną uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17), czego pozwany zdaje się nie zauważać.

Od tego też momentu klauzule abuzywne nie są wiążące dla konsumenta, chyba że – jak wskazano powyżej ‎– konsument wyrazi świadomą wolę na objęcie go takim postanowieniem umownym. Wykonywanie umowy nie eliminuje abuzywności postanowień umownych.Mamy zatem do czynienia ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia ‎o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta). Abuzywności poszczególnych klauzul zawartych w aneksie nie wyeliminowało zatem wejście ‎w życie w 2011 r. ustawy antyspreadowej, w wyniku czego kredytobiorcy uzyskali ‎w ramach umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska możliwość dokonywania spłat rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie obcej.

Ta nowelizacja miała na celu wyeliminowanie tzw. spreadów bankowych, ‎a nie zmiany istoty umowy kredytowej.W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu dotkniętej nieważnością spłacała kredyt, przysługuje roszczenie ‎o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w zw. z art. 405 k.c.), niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. W razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez niedoszłego kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank, i podlegają zwrotowi.

Proste zastosowanie tej reguły prowadzi ‎do wniosku, że między bankiem a tym kredytobiorcą powstają wówczas różne zobowiązania restytucyjne – zobowiązanie tego kredytobiorcy do zwrotu wykorzystanych środków pieniężnych oraz zobowiązania banku do zwrotu uiszczonych płatności. W sytuacji, gdy odpadła umowna podstawa wzajemnych świadczeń stron, każda z nich jest zobowiązana zwrócić stronie przeciwnej to, ‎co sama uzyskała, a zatem obowiązkiem banku jest zwrot świadczenia spełnionego przez powodów w ramach wykonywania umowy kredytu (zob. np. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22; wyrok SN z 4 czerwca 2024 r., II CSKP 41/24).W konsekwencji skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw, ‎w związku z czym podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 39814 k.p.c.O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c., z uwzględnieniem § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia ‎22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Beata Janiszewska Tomasz Szanciło Kamil Zaradkiewicz [P.L.][r.g.]