II CSK 86/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 86/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Spółdzielni Pracy "M."

w likwidacji

przeciwko W. B. i in. ,

o uzgodnienie treści księgi wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 lipca 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną

2. zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanych S. S. i

J. S. – S. kwoty po 1350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt)

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 21 stycznia 2011 r. oddalił powództwo

Spółdzielni Pracy „M." w likwidacji o uzgodnienie treści księgi wieczystej Kw nr /…/

- prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S. - z rzeczywistym stanem prawnym.

Ustalił, że w 1972 r. powodowa spółdzielnia uzyskała użytkowanie gruntu

położonego w S. przy ul. G. 6 z przeznaczeniem pod budowę stacji obsługi

samochodów. W 1975 r. w wyniku połączenia kilkunastu spółdzielni, w tym

Spółdzielni

Pracy

„M.",

powstała

Wojewódzka

Spółdzielnia

Pracy

Usług

Wielobranżowych w S.. Spółdzielnia ta zmieniła później nazwę na Wojewódzka

Usługowa Spółdzielnia Pracy w S. Spółdzielnia

postanowiła zbyć z dniem 1

października 1975 r. część swoich zakładów na rzecz Krajowego Związku

Spółdzielni Transportowych i Motoryzacyjnych - Oddziału Usług Motoryzacyjnych w

B. Jednym z nich był zakład przy ul. G. 6 w S. Zakład ten miała przejąć

zorganizowana Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług Motoryzacyjnych w S. Na

podstawie decyzji Prezydenta Miasta S. wydanej w 1979 r. obciążono ją podatkiem

od nieruchomości położonej przy ul. G. 6. W 1980 r. na bazie oddziału „M."

Wojewódzkiej

Usługowej

Spółdzielni

Pracy

w

S. została

utworzona

i zarejestrowana Spółdzielnia Pracy „M." W 1990 r. Wojewódzka Spółdzielnia

Pracy Usług Motoryzacyjnych przekazała nieruchomość przy ul. G. 6 Spółdzielni

Pracy „W." W dniu 29 marca 1991 r. Prezydent Miasta S. wydał decyzję o

wygaśnięciu użytkowania gruntu przy ul. G. 6 przysługującego Spółdzielni Pracy

„M." W 1992 r. została zawarta umowa dzierżawy tego gruntu przez spółdzielnię

„W." Następnie grunt ten został oddany spółdzielni „W." w użytkowanie wieczyste.

Po jej likwidacji prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane na rzecz

członków tej spółdzielni. W 2003 r. została uchylona decyzja o oddaniu gruntu w

użytkowanie

wieczyste,

a w

2006

r.

w

postępowaniu

administracyjnym

stwierdzono ostatecznie także nieważność decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 29

marca 1991 r. o wygaśnięciu prawa użytkowania gruntu ustanowionego w 1972 r.

na rzecz Spółdzielni Pracy „M." W oparciu o te ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że

prawo użytkowania ustanowione w 1972 r. wygasło na skutek niewykonywania go

przez okres ponad 10 lat, a strona powodowa - mimo identycznej nazwy- nie jest

tym samym podmiotem, na rzecz którego prawo użytkowania ustanowiono. Strona

powodowa nie wykazała również, aby w 1980 r. przekazano jej grunt przy ul. G. 6.

Z tych względów strona powodowa nie jest użytkownikiem gruntu i nie

przysługiwała jej legitymacja w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z

rzeczywistym stanem prawnym.

Apelacja strony powodowej została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 lipca 2011 r., który podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu

pierwszej instancji.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku strona powodowa zarzuciła

naruszenie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, art. 254 k.c., art. 255

k.c., art. 284 k.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 195 k.p.c. oraz art. 365 § 1 k.p.c.

W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i uwzględnienie powództwa, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wymagał

rozważenia

najdalej

idący

zarzut

nieważności

postępowania

z

powodu

nieuczestniczenia w postępowaniu właściciela nieruchomości - Gminy S.

W judykaturze prezentowane jest stanowisko, że w sprawie o uzgodnienie treści

księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym konieczny jest udział wszystkich

osób wpisanych w dziale drugim księgi wieczystej (wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 17 kwietnia 1998 r., II CKN 695/97 i z dnia 23 grudnia 1988 r., III CRN

434/88). Zatem niewątpliwie stroną postępowania w rozpoznawanej sprawie

powinien być właściciel nieruchomości tj. Gmina S. Postępowanie toczyło się zaś

bez udziału tego podmiotu. Sąd Apelacyjny uznał, że nie spowodowało to

nieważności postępowania, w sytuacji, kiedy powództwo zostało oddalone.

W takim

przypadku

nie

dochodzi

bowiem

do

naruszenia

praw

osoby

nieuczestniczącej w procesie. To stanowisko, uzależniające wystąpienie przypadku

nieważności postępowania, związanej z nieuczestniczeniem w procesie osoby

należącej do grona współuczestników koniecznych, od wyniku postępowania nie

znajduje uzasadnienia. Konieczne jest zatem rozstrzygnięcie czy prowadzenie

postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem

prawnym bez udziału właściciela nieruchomości powoduje - zgodnie ze

stanowiskiem skarżącego - nieważność postępowania. To zagadnienie było już

przedmiotem oceny Sądu Najwyższego. W art. 379 pkt 5 k.p.c. jest mowa

o pozbawieniu strony możliwości obrony jej praw. W judykaturze podkreślono, że

nieważność postępowania z powodu pozbawienia możliwości obrony praw może

zachodzić tylko w stosunku do strony, a nie do podmiotu, który nie uzyskał takiego

statusu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2012 r., V CSK 51/11

stwierdził, że zarzut nieuczestniczenia w sprawie w charakterze powodów lub

pozwanych wszystkich osób, których łączny udział był konieczny, podlega ocenie

na podstawie przepisów prawa materialnego, które określają granice łącznej

legitymacji procesowej. Sąd Najwyższy uznał, że brak pełnej legitymacji

procesowej

łącznej

w

sprawie

o

uzgodnienie

treści

księgi

wieczystej

z rzeczywistym stanem prawnym pociąga za sobą skutki materialnoprawne

w postaci oddalenia powództwa. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę

kasacyjną strony powodowej tę ocenę podziela. Niezasadny był zatem zarzut

nieważności postępowania i skarga kasacyjna z uwagi na ten zarzut nie podlegała

uwzględnieniu.

Przedstawiona wyżej ocena skutków nieuczestniczenia w postępowaniu

właściciela nieruchomości ma istotne znaczenie także dla oceny zasadności

żądania strony powodowej. Związany z tym brak pełnej legitymacji procesowej

przemawiał za koniecznością oddalenia powództwa niezależnie od oceny, czy

strona powodowa posiadała legitymację czynną z uwagi na ewentualne nabycie

przez nią prawa użytkowania nieruchomości. Wyrok oddalający apelację od wyroku

oddalającego

powództwo

bezprzedmiotowym

niewątpliwie

rozpoznawanie

odpowiada

zarzutów

prawu,

kwestionujących

co

czyniło

ocenę

Sądu

Apelacyjnego o braku podstaw do przyjęcia, że powodowa spółdzielnia jest

następcą istniejącej do 1975 r. Spółdzielni Pracy "M." i niewykazaniu przez stronę

powodową przejścia prawa użytkowania nieruchomości po jej wydzieleniu z

Wojewódzkiej Usługowej Spółdzielni Pracy.

Z przyczyn

wyżej wskazanych

skarga

kasacyjna była

pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 398 14 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 39821 k.p.c.

db