II CSK 86/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 86/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 września 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa M.N.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "C."

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 września 2006 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 czerwca 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz

pozwanej kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy Sąd Gospodarczy w P. wyrokiem z dnia 19 października

2004 r. oddalił powództwo M.N. przeciwko pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej „C.”

o zapłatę kwoty 14.136.306,64 zł obejmującej odszkodowanie za szkodę

poniesioną w związku z nie uzyskaniem wynagrodzenia za wykonane roboty

budowlane (w wysokości 361.306,64 zł wraz z ustawowymi odsetkami od

konkretnie wskazanych kwot składających się na tę sumę i dat ich płatności) oraz

równowartość 29 mieszkań nie przekazanych - wbrew umowie – powodowi

(13.775.000 zł). Sąd ten ustalił, że pozwana realizując budowę bloku mieszkalnego

przy ulicy B. powierzyła zastępstwo inwestycyjne „P.” Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością. Przy wykonywaniu tego zadania Spółka „P.” posłużyła się

powodem, z którym zawarła umowę o generalne wykonawstwo. Za wykonane

roboty powód nie otrzymał całego umówionego wynagrodzenia. Należności z tego

tytułu zostały zasądzone na jego rzecz od inwestora zastępczego prawomocnymi

wyrokami sądowymi, jednakże ich egzekucja okazała się bezskuteczna.

W

ocenie

Sądu

Okręgowego

powód

nie

wykazał

przesłanek

uzasadniających uwzględnienie powództwa. Stosownie do treści art. 47912 § 1

k.p.c., już w pozwie powinien on przedstawić wszystkie twierdzenia i dowody na ich

poparcie, pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania.

Tymczasem zgłaszając pierwotnie roszczenie o zapłatę odszkodowania w kwocie

361.306,64 zł powód ograniczył się do wskazania, że na bieżąco informował

pozwaną o nie wywiązywaniu się przez inwestora zastępczego z obowiązku zapłaty

za wykonane roboty budowlane. Według powoda, w tych okolicznościach pozwana

winna była przewidzieć możliwość wyrządzenia mu szkody, co uzasadnia jej

odpowiedzialność na podstawie art. 415 oraz art. 429 k.c. Na poparcie powyższych

twierdzeń powód zamieścił w pozwie wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt

spraw [...] oraz [...] Sądu Okręgowego w P., w których zapadły wyroki zasądzające

na jego rzecz od inwestora zastępczego nie uregulowane należności z tytułu

umowy o generalne wykonawstwo. Z kolei rozszerzając powództwo poprzez

zgłoszenie w piśmie procesowym z dnia 8 listopada 2001 r. żądania zapłaty

równowartości 29 mieszkań (13.775.000 zł) powód powołał się na umowę pisemną

zawartą przez siebie z pozwaną w dniu 11 maja 1992 r., której kserokopię złożył

do akt sprawy.

Dowody wskazane przez powoda w pozwie oraz w piśmie rozszerzającym

powództwo nie uzasadniają twierdzeń przytoczonych w uzasadnieniu zgłoszonych

roszczeń.

Nie

wynika

z

nich

bowiem,

że

spełnione

zostały

przesłanki

odpowiedzialności deliktowej pozwanej, ani też aby łączyła ją z powodem umowa

usprawiedliwiająca żądanie zapłaty równowartości 29 mieszkań w budynku

wzniesionym w ramach realizacji wskazanego w pozwie zadania inwestycyjnego.

Przedstawiona przez powoda na poparcie tego ostatniego roszczenia kserokopia

dokumentu wykonana została w sposób uniemożliwiający jej odczytanie. Natomiast

twierdzenia i dowody przytoczone przez powoda późniejszym czasie (zmierzające

do wykazania zmowy pozwanej z inwestorem zastępczym mającej doprowadzić do

nieuregulowania należności przypadających powodowi z tytuły umowy o generalne

wykonawstwo, jak również istnienia po stronie pozwanej zobowiązania przekazania

powodowi 29 mieszkań w budynku wzniesionym w wykonaniu wymienionej umowy)

nie mogły stanowić przesłanek oceny zasadności powództwa. Powód nie wykazał

bowiem, iż nie mógł ich zgłosić w pozwie, albo też, że potrzeba powołania się na

nie wynikła później. Fakt przeprowadzenia przez sąd sprekludowanych dowodów

nie rodzi obowiązku ich uwzględnienia.

W

konsekwencji

Sąd

Okręgowy

uznał

powództwo

za

pozbawiane

uzasadnionych podstaw odwołując się w zakresie pierwotnego żądania

do

przepisów art. 415 i art. 6 k.c., zaś w odniesieniu do żądania zgłoszonego później –

do art. 353 § 1 i art. 6 k.c.

Sąd

Apelacyjny

oddalił

apelację

powoda

od

powyższego

wyroku

orzeczeniem z dnia 29 czerwca 2005 r. Sąd drugiej instancji w pełni zaaprobował

ustalenia i wnioski przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku. Podzielił przy tym

ocenę, że powód utracił prawo powoływania się na fakty i dowody, których – mimo

braku przeszkód - nie wskazał w pozwie ani w piśmie rozszerzającym powództwo.

W skardze kasacyjnej opartej tylko na podstawie określonej w art. 398 3 § 1

pkt 2 k.p.c. powód powołał zarzuty naruszenia art. 224 § 1, art. 3, art. 217 w zw.

z art.

§

k.p.c.

Wniósł

o

uchylenie

zaskarżonego

wyroku

oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu

ostatniemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania, a w razie nieuwzględniania tego wniosku o oddalenie tej skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Sposób ujęcia tych zarzutów przez skarżącego wymaga przypomnienia, że skarga

kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem odwoławczym przysługującym od

prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji wskazanych w art. 3981 § 1 k.p.c.

W skardze tej mogą być więc podnoszone skutecznie jedynie zarzuty wytykające

naruszenie prawa przez sąd drugiej instancji.

Powołując się na zarzut obrazy art. 224 § 1 k.p.c. skarżący wskazał, iż

naruszenia tego przepisu upatruje w zamknięciu rozprawy i wydaniu wyroku bez

wyjaśnienia istoty i stanu faktycznego sprawy. Tak sformułowany zarzut nawiązuje

wyraźnie do treści art. 224 § 1 w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez

Sąd pierwszej instancji („Przewodniczący zamyka rozprawę, gdy uzna sprawę za

dostatecznie wyjaśnioną. Przed zamknięciem rozprawy przewodniczący udziela

głosu stronom.”). W dacie wyrokowania przez Sąd drugiej instancji wymieniony

przepis miał już jednak – na skutek nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 2 lipca

2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804) - inną treść, zezwalającą przewodniczącemu na

zamknięcie rozprawy po przeprowadzeniu dowodów i udzieleniu głosu stronom.

Sąd Apelacyjny nie mógł zatem naruszyć art. 224 § 1 k.p.c. we wskazany przez

skarżącego sposób. Skuteczne zaś podważenie oceny tego Sądu odnoszącej się

do podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia art. 224 § 1 k.p.c. przez Sąd

pierwszej instancji wymagało przytoczenia nie tylko tego przepisu. Konieczne było

też wskazanie – czego skarżący nie uczynił – unormowań naruszonych przez Sąd

drugiej instancji przy rozpoznawaniu wzmiankowanego zarzutu.

Można jednak stwierdzić, że nawet prawidłowe sformułowanie przez

skarżącego roztrząsanego zarzutu nie mogłoby odnieść wiązanego z nim

w skardze

kasacyjnej

skutku.

Dokonana

przez

Sąd

Apelacyjny

ocena

prawidłowości zastosowania przez Sąd Okręgowy art. 224 § 1 k.p.c. w brzmieniu

obowiązującym przed wspomnianą nowelizacją, nie nasuwa zastrzeżeń. Trafne jest

bowiem tkwiące u podłoża tej oceny zapatrywanie, iż wyjaśnianiu faktów – w myśl

wymienionego unormowania – nie mogły służyć twierdzenia, zarzuty i dowody

zgłoszone w warunkach, w których strona utraciła prawo powoływania się na nie.

Ograniczenie to w pełni odnosi się do sytuacji określonej w art. 479 12 § 1 k.p.c.,

w której powód – poza ściśle określonymi w tym przepisie wyjątkami - traci prawo

powoływania w toku postępowania twierdzeń i dowodów na ich poparcie nie

zgłoszonych w pozwie. Wbrew zastrzeżeniom skarżącego, zaprezentowana przez

Sąd Apelacyjny wykładnia art. 224 § 1 k.p.c. (w brzmieniu sprzed nowelizacji),

uwzględniająca treść art. 47912 § 1 k.p.c., nie zamyka ani nie ogranicza stronom

możliwości

korzystania

z

uprawnień

procesowych

służących

wykazaniu

podnoszonych twierdzeń, a określa jedynie ramy czasowe, w których uprawnienia

te mogą być realizowane.

Dowody przeprowadzone z naruszeniem zasad określonych w art. 479 12

k.p.c. nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych niezbędnych do oceny

zasadności rozpoznawanego roszczenia. To samo dotyczy twierdzeń zgłoszonych

wbrew ograniczeniom przewidzianym w tym unormowaniu. Jedne i drugie nie

wchodzą w zakres zgromadzonego w sprawie materiału stanowiącego punkt

odniesienia do oceny innych, prawidłowo przeprowadzonych dowodów. Sąd drugiej

instancji słusznie więc uznał zasadność pominięcia przez Sąd pierwszej instancji

sprekludowanych twierdzeń i dowodów zgłoszonych przez stronę powodową.

Oceny tej nie może podważać okoliczność, iż część tych dowodów została przez

Sąd pierwszej instancji przeprowadzona (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

23 marca 2006 r., IV CSK 123/05, nie publ.). Odmienne zapatrywanie skarżącego,

na podstawie którego skonstruowana została jedna z postaci zarzucanego

naruszenia art. 3 i art. 217 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. nie znajduje żadnego

uzasadnienia. W związku ze wskazaniem naruszenia ostatniego z wymienionych

przepisów zauważyć należy, iż – stosownie do ograniczenia przewidzianego w art.

3983 § 3 k.p.c. – podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Przytaczając inne przejawy naruszenia łącznie wymienionych przepisów

art. 3, art. 217 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. skarżący nie sprecyzował dostatecznie,

któremu z nich i w jaki sposób Sąd Apelacyjny uchybił. Kwestionowane przez

skarżącego pominięcie sprekludowanych twierdzeń i wniosków dowodowych nie

poddaje się ocenie przez pryzmat tych unormowań. Właściwą płaszczyznę krytyki

zajętego w tym przedmiocie przez Sąd Apelacyjny stanowiska winny stanowić

przepisy art. 47912 § 1 w zw. z art. 382 k.p.c. (ewentualnie także art. 381 k.p.c.).

Skarżący naruszenia tych przepisów jednak nie podniósł.

Wskazane

wyżej

wynikające

z art.

3983 §

k.p.c. ograniczenia

konstruowania podstaw kasacyjnych wyłączają spod kontroli kasacyjnej zarzuty

zmierzające

do

podważenia

ustaleń faktycznych

przyjętych

za

podstawę

zaskarżonego wyroku odnoszących się do kwestii wykazania przez skarżącego

dochodzonej równowartości 29 mieszkań. Tylko ubocznie wypada zauważyć,

że Sąd Apelacyjny ustaleń w tym zakresie nie dokonywał, gdyż uznał roszczenie

powoda za pozbawione podstaw co do zasady.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.