II CSK 793/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 793/14 POSTANOWIENIE Dnia 8 lipca 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Henryk Pietrzkowski w sprawie z wniosku W. G.‎przy uczestnictwie V. K., R. K., A. K., K. K., M. Ż., H. N. oraz Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu‎o stwierdzenie nabycia spadku po M. K.,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 lipca 2015 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej uczestniczki V. K. od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu‎z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt II Ca 220/11, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania 2. przyznaje adw. M. W. od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Poznaniu kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł powiększoną o podatek VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej V. K. w postępowaniu kasacyjnym, 3. zasądza od V. K. na rzecz H. N. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni oraz usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną.

Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie ujawniły się przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności przemawiające za przyjęciem skargi do rozpoznania. Pełnomocnik uczestniczki V. K. w skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 14 lutego 2014 r. wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania oparł na przesłankach wskazanych w art. 3989 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c. W ocenie skarżącej zachodzi nieważność postępowania z powodu pozbawienia uczestniczki postępowania możności obrony jej praw, które miałoby wynikać z zaniechania wobec uczestniczki, będącej osobą niewładającą w stopniu wystarczającym językiem polski, tłumaczenia wszystkich dokumentów w sprawie oraz z tego, że posiedzenie Sądu Rejonowego w dniu 28 września 2009 r. oraz Sądu Okręgowego w dniu 1 kwietnia 2011 r. odbyło się bez udziału tłumacza.W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nieważność postępowania zachodzi, gdy z powodu uchybienia przez sąd przepisom postępowania, strona wbrew swej woli została faktycznie pozbawiona możliwości obrony swoich praw w istotnej części, jeżeli skutków tego uchybienia nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji i to bez względu na to, czy takie działanie strony mogłoby mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2005 r., IV CSK 84/10, nie publ., z dnia 10 maja 2000 r.

III CKN 416/98, OSNC 2002 nr 12, poz. 20, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2014 r. I PK 291/13, nie publ.). Pozbawienie możności obrony należy oceniać przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności sprawy, bowiem „pojęcie niemożności obrony” może obejmować różne stany faktyczne, jednakże w grę wchodzą tylko wypadki, gdy strona rzeczywiście była pozbawiona możności obrony i nie działała w postępowaniu, a nie gdy mimo naruszenia przepisów procesowych podjęła czynności w postępowaniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2008 r.

II CSK 593/07). Z przedstawionych poglądów wynika, że wstępnym warunkiem nieważności postępowania są uchybienia formalne sądu, w wyniku których strona pozbawiona zostaje możności brania udziału w sprawie oraz zgłoszenia twierdzeń faktycznych, wniosków dowodowych oraz zarzutów. Szczegółowa analiza akt sprawy oraz twierdzeń zawartych w skardze kasacyjnej nie pozwala na stwierdzenie, że w sprawie doszło do nieważności postępowania w powyższym rozumieniu. W ramach tzw. przedsądu Sąd Najwyższy nie dokonuje merytorycznej oceny zasadności podstaw na jakich oparto skargę kasacyjną.

Badając zawarte we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania twierdzenie skarżącej, że w sprawie doszło do nieważności postępowania z powodu pozbawienia skarżącej możności obrony jej praw, należało wskazać na następujące okoliczności.Sąd Okręgowy przystępując do rozpoznania sprawy na pierwszym posiedzeniu wyznaczonym na rozprawę, stwierdził, że uczestniczka nie włada językiem polskim w stopniu wystarczającym, w konsekwencji kolejne posiedzenia odbywały się przy udziale tłumacza. W toku postępowania uczestniczka zgłaszała wnioski dowodowe (k.1408), na rozprawie w dniu 25 września 2012 r. zadawała pytania powołanemu w sprawie biegłemu (k. 1350-52) oraz zajmowała stanowisko, zarówno ustnie na posiedzeniach, jak i w licznych pismach procesowych do poszczególnych czynności dokonywanych w postępowaniu.

Uczestniczka postępowania miała możliwość i zakwestionowała w piśmie procesowym z 5 grudnia 2011 r. (k.957-958) opinię pierwszego z biegłych powołanych przez Sąd Okręgowy, a na etapie późniejszym odniosła się do opinii Instytutu (k.1546). Nadto należy zaznaczyć, że pisma procesowe wnoszone przez uczestniczkę sporządzone były w języku polskim. Z tych przyczyn nie jest zasadne twierdzenie, zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że uczestniczka pozbawiona została możności obrony swych praw. Odnosząc się do przesłanki oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), podnieść należy, że skarżąca w ogóle tej przesłanki nie uzasadniła utożsamiając ją z zarzutem nieważności postępowania.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).O koszach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce z urzędu orzeczono na podstawie § 19 w zw. z § 9 pkt 2 w zw. z 13 ust. 4 pkt. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Na wniosek uczestnika zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną Sąd Najwyższy orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z 13 § 2 art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. oraz § 8 pkt 2 w zw. z 13 ust. 4 pkt. 2 oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.

Dz. U. z 2013 r., poz. 490). l.n