II CSK 75/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 75/07

POSTANOWIENIE

Dnia 15 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

del. SSA Marta Romańska

w sprawie z powództwa R. P.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń - Spółce Akcyjnej w Warszawie

oraz I. M. i H. D.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 czerwca 2007 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 lipca 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Okręgowego z dnia 29 września 2005 r., pozostawiając

rozstrzygnięcie o wynagrodzeniu należnym adwokatowi z urzędu

w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 29 września 2005 r. w sprawie z powództwa R. P.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. oraz I. M., H. D. o

zapłatę Sąd Okręgowy odrzucił pozew przeciwko pozwanemu zakładowi

ubezpieczeń na tej podstawie, że powództwo przeciwko temu pozwanemu

zostało rozstrzygnięte prawomocnym wyrokiem tego sądu z dnia 9 marca 2000

r. Sąd Okręgowy wskazał, że powód wywodził roszczenia o odszkodowanie i

rentę w obu sprawach z tego samego zdarzenia z dnia 13 sierpnia 1995 r.

W zażaleniu na to postanowienie powód podniósł, że we wcześniejszej

sprawie zakład ubezpieczeń był pozwany na innej podstawie prawnej i z tytułu

odpowiedzialności cywilnej za inne osoby, które nie posiadały ubezpieczenia

OC.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 19 lipca 2006 r. oddalił zażalenie

powoda.

Według sądu, powód wniósł pozew w sprawie C …/99 powołując się na te

same – jak obecnie - okoliczności faktyczne, a mianowicie napaść ze strony K.

M. i W. D. Ta sama była również podstawa prawna odpowiedzialności zakładu

ubezpieczeń wywodzona z przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia

18 grudnia 1990 r. w sprawie ogólnych warunków odpowiedzialności cywilnej

rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (Dz. U. Nr 89, poz. 526).

Zdaniem sądu powód od początku domagał się odszkodowania z tytułu

ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej rolników, łącząc fakt wyrządzenia

szkody przez sprawców, będących osobami wymienionymi w § 3 powołanego

rozporządzenia. Okoliczność, że obecnie powód skierował powództwo dodatkowo

przeciwko dwóm innym osobom, których dotychczas nie pozywał o roszczenia

wywodzone ze zdarzeń zaistniałych 13 sierpnia 1993 r. nie zmienia wniosku, że

powództwo wytoczone przeciwko zakładowi ubezpieczeń zostało już wcześniej

prawomocnie rozstrzygnięte.

Skarga kasacyjna od postanowienia sądu drugiej instancji została oparta

na obu podstawach wymienionych w art. 398 3 § 1 k.p.c. Zdaniem powoda Sąd

Apelacyjny dopuścił się błędnej wykładni art. 822 § 1 k.c. pomijając, iż

przewiduje

on

dwa

przypadki

akcesoryjnej

odpowiedzialności

zakładu

ubezpieczeń: odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez ubezpieczonego

oraz odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez osobę, na której rzecz

została zawarta umowa ubezpieczenia.

Naruszenie art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 zd. 1 k.p.c. polegało

według skarżącego na oddaleniu zażalenia, pomimo że nie zachodziła

przesłanka odrzucenia pozwu, określona w art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak wynika z pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia, pozew

w sprawie wcześniejszej, oznaczonej sygn. akt C …/99 został skierowany

łącznie

przeciwko

Powszechnemu

Zakładowi

Ubezpieczeń

S.A.

oraz

bezpośrednim sprawcom szkody (w ocenie powoda) tj. przeciwko K. M. i W. D.,

przy czym odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń powód opierał na podstawie

wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 1990 r.,

które w § 3 przewidywało odszkodowanie z ubezpieczenia odpowiedzialności

rolników także za osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, prowadzonym przez

ubezpieczonego rolnika (zgodnie z definicją zawartą w § 2 pkt 2 rozporządzenia

przez określenie rolnik rozumie się osobę fizyczną prowadzącą gospodarstwo

rolne).

Obecnie

powód

skierował pozew ponownie

wobec tego samego

ubezpieczyciela oraz przeciwko I. M. i H. D., które tym razem same, jako

prowadzące gospodarstwa rolne, ubezpieczone od odpowiedzialności cywilnej,

zobowiązane są według powoda do zapłacenia odszkodowania za zdarzenie z

dnia 13 sierpnia 1993 r. z udziałem K. M. i W. D., w wyniku którego powód

doznał rozstroju zdrowia.

Sąd Apelacyjny analizując obie sprawy ma rację podnosząc, że w każdej

z nich powód odwoływał się do nagannego zachowania K. M. i W. D., ale - co

istotne – z tego samego zdarzenia wywiódł obowiązek naprawienia szkody nie

tylko przez bezpośrednich uczestników zdarzenia (co do których zapadł

prawomocny wyrok) ale także przez pozwane, którym postawił inne zarzuty,

pozostające jedynie w faktycznym i prawnym związku z zachowaniem K. M. i W.

D. Zgodnie z § 3 cytowanego rozporządzenia Ministra Finansów, które ma

zastosowanie w sprawie, jako szczególne uregulowanie, obowiązujące w dacie

wypadku ubezpieczeniowego (już tylko dlatego chybiony jest zarzut naruszenia

art. 822 § 1 k.c.), z ubezpieczenia OC rolników przysługiwało odszkodowanie,

jeżeli rolnik, osoby bliskie rolnikowi lub osoby pracujące w gospodarstwie rolnym

prowadzonym przez rolnika są – na podstawie obowiązującego prawa

zobowiązane do zapłacenia odszkodowania za zdarzenie, którego następstwem

jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź utrata, zniszczenie lub

uszkodzenie mienia. Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń rozciąga się

oddzielnie na zachowanie każdej z tych osób. Zgodnie z § 11 cytowanego

rozporządzenia zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w granicach

odpowiedzialności każdej z osób objętych ubezpieczeniem. Wobec tego,

oddalenie

powództwa

przeciwko

zakładowi

ubezpieczeń

o

wypłatę

odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim przez jedną z osób

objętych

umową

dopuszczalności

ubezpieczenia

wniesienia

odpowiedzialności

kolejnego

powództwa,

cywilnej

nie

wyłącza

przez

tego

samego

poszkodowanego, przeciwko temu samemu zakładowi ubezpieczeń, opartego na

zarzutach dotyczących zachowania innej osoby, objętej tą samą umową

ubezpieczenia. Z uzasadnienia pozwu wynika, że powód obecnie łączy

samodzielną odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanych I. M. i H. D.

z

pracą K. M. i W. D. w ich gospodarstwach rolnych. O tym, czy związek ten jest

wystarczający do przyjęcia zobowiązania do naprawienia szkody decydują

zatem odmienne fakty. Różna jest także ewentualna podstawa prawna

odpowiedzialności aktualnie pozwanych rolników za zachowanie innych osób,

zatrudnionych w ich gospodarstwach rolnych.

Do uznania, że sprawa została już wcześniej prawomocnie osądzona, co

przesądza o odrzuceniu nowego pozwu (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., art. 366 k.p.c.),

konieczne jest stwierdzenie tożsamości podmiotowej i przedmiotowej obu spraw.

W rozpoznawanej sprawie spełniła się tylko pierwsza z opisanych przesłanek.

Po przeciwstawnych

stronach procesowych, w tych samych rolach, w obu

sprawach wystąpiły te same podmioty. Wcześniej dostatecznie zostało

wykazane, że nie pokrywają się przedmiotowe granice powagi rzeczy osądzonej

określone w art. 366 k.p.c. Decyduje o tym brak tożsamości podstawy faktycznej

roszczeń

skierowanych

obecnie

wobec

osób

fizycznych

prowadzących

gospodarstwa rolne, z roszczeniami skierowanymi uprzednio przeciwko osobom

pracującym w tych gospodarstwach. Stwierdzenie to jest aktualne także, co do

roszczeń skierowanych przeciwko pozwanemu zakładowi ubezpieczeń. Istnienie

zobowiązania ubezpieczyciela determinuje istnienie obowiązku naprawienia

szkody przez ubezpieczającego albo przez inne osoby, na rzecz których została

zawarta umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Jednocześnie należy

podnieść, iż wobec treści § 4 ust. pkt 1 cytowanego rozporządzenia, opisane

zasady odpowiedzialności ubezpieczyciela obowiązują także, gdy rolnik nie

posiadał obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

W tym stanie rzeczy słuszny okazał się zawarty w skardze kasacyjnej

zarzut oddalenia zażalenia na podstawie art. 385 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.,

pomimo braku przesłanek do odrzucenia pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2

k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c.

postanowił jak wyżej.