II CSK 75/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 75/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa Banku I. S.- E. Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko K. M., P. F. J. F. i S. M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 14 lipca 2006 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej J. F. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 listopada 2005 r.,

I. prostuje komparycję zaskarżonego wyroku w zakresie

oznaczenia nazwiska pozwanego S. F. przez wpisanie w

miejsce "F." nazwiska "M.".

II. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji utrzymał w całości w mocy nakaz zapłaty wobec

pozwanej J. F., uznając, że zobowiązanie tej pozwanej wynika z poręczenia

weksla gwarancyjnego in blanco wystawionego przez kredytobiorców. Sąd ten

stwierdził, że pozwana J. F. zabezpieczyła przez poręczenie wekslowe zapłatę

długu wekslowego, a w podpisanej własnoręcznie deklaracji wekslowej wyraziła

także zgodę na wypełnienie weksla przez stronę powodową w każdym czasie oraz

na opatrzenie go datą płatności według uznania banku. Ponieważ termin płatności

na wekslu został określony na 27 stycznia 2003 r., to termin ten jest decydujący dla

początku biegu terminu przedawnienia, uznał Sąd pierwszej instancji.

Apelację pozwanej J. F. oddalił Sąd Apelacyjny

w punkcie pierwszym

sentencji wyroku i wyraził pogląd, że akcesoryjny charakter awalu przejawia się

w tym, że zobowiązanie awalisty uzależnione jest od istnienia zobowiązania

poręczonego i że poręczyciel odpowiada w tych samych granicach i pod tymi

samymi

warunkami

pod

którymi

odpowiada

poręczony.

Sąd

ten

uznał,

że wadliwość stosunku podstawowego, kazualnego, nie ma wpływu na ważność

zobowiązania poręczyciela, którego odpowiedzialność ograniczona jest czasowo

terminem przedawnienia zobowiązania, a więc roszczenie przeciwko akceptantowi

przedawnia się po upływie trzech lat od dnia płatności weksla. Sąd odwoławczy

ocenił, że weksel został wypełniony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa,

a ponieważ termin jego płatności został ustalony na 27 stycznia 2003 r. przeto nie

można mówić o przedawnieniu roszczenia powoda. W ocenie Sądu drugiej instancji

nie można uznać, że wypowiedzenie umowy kredytowej pozbawia wierzyciela

możliwości wypełnienia weksla in blanco na sumę odpowiadającą wysokości

zadłużenia

wobec

banku

i

wystąpienia

z

roszczeniem

także

przeciwko

poręczycielowi wekslowemu.

W skardze kasacyjnej pozwanej J. F. zaskarżono wyrok w punkcie

oddalającym apelację, zarzucając obrazę prawa materialnego, a w szczególności

art. 10 i art. 70 Prawa wekslowego oraz art. 118 i art. 120 § 1 k.c. poprzez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegającą na nieuwzględnieniu zarzutu

przedawnienia i stwierdzeniu, że weksel in blanco może zostać uzupełniony i

roszczenie wekslowe skutecznie dochodzone również po

upływie terminu

przedawnienia zabezpieczonego wekslem roszczenia. Skarżąca akcentuje w

uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczność, że podniesiony zarzut przedawnienia

dotyczył

roszczenia

ze

stosunku

podstawowego

wynikającego

z umowy

kredytowej, a zarzuty apelacji zmierzały do wykazania, że przedawniło się

roszczenie, które weksel zabezpiecza. W ocenie skarżącej bank nie mógł

skutecznie uzupełnić blankietu wekslowego po upływie terminu przedawnienia

należności podstawowej, a zatem innymi słowy bank mógł wypełnić weksel

i opatrzyć go datą płatności zanim przedawniło się jego roszczenie z umowy

kredytowej, czyli do dnia 7 października 2002 r. Za niemożliwy do zaakceptowania

uważa pozwana pogląd, że Bank mógł wypełnić weksel w każdym czasie, a więc

także

po

upływie

terminu

przedawnienia

roszczenia

podstawowego,

bo naruszałoby to ogólną zasadę wyrażoną w art. 117 § 1 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona wobec trafności zarzutu błędnej

wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 10 prawa wekslowego. Sąd Apelacyjny

błędnie przyjął, że uzupełnienie przez powoda niezupełnego w chwili wystawienia

weksla gwarancyjnego, przez wpisanie w nim terminu płatności 27 stycznia 2003 r.,

nastąpiło zgodnie z przepisami prawa wobec wyrażenia przez pozwaną zgody

na treść deklaracji wekslowej, w której zastrzeżono możliwość wypełnienia weksla

w każdym

czasie

i

opatrzenia

go

datą

płatności

wg

uznania

Banku.

Stanowisko Sądu odwoławczego nie jest trafne. Zarówno w piśmiennictwie

jak i w orzecznictwie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn.

akt V CK 228/04, OSP 2005/11/130 z glosą częściowo aprobującą) wyrażono

pogląd, że na podstawie art. 10 pr. wekslowego można powoływać się na

niezgodność uzupełnienia blankietu weksla z otrzymanym upoważnieniem,

a polegającą na dokonaniu tego uzupełnienia już po przedawnieniu się

zabezpieczonego

roszczenia

wynikłego

ze

stosunku

podstawowego.

Wystąpienie tej ostatniej okoliczności pozwana J. F. zarzucała w apelacji. Skoro

więc, tak jak w sprawie niniejszej, podstawą dochodzonego roszczenia jest weksel,

mający wcześniej postać weksla in blanco, to niezależnie od poprawności

ustalenia, że roszczenie wekslowe nie uległo przedawnieniu w terminie

wynikającym z art. 70 prawa wekslowego, Sąd nie jest zwolniony od obowiązku

rozważenia, czy weksel został wypełniony zgodnie z umową, a w szczególności

czy w chwili jego uzupełnienia istniało nieprzedawnione roszczenie podlegające

zabezpieczeniu (tak wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 października 1971 r.,

II CR 277/71, OSPiKA 1972/7-8/139; z dnia 19 listopada 20004 r., sygn. akt V CK

228/04, OSP 2005/11/130; z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. II CK 426/04, LEX nr

147229; z dnia 14 grudnia 2004 r. sygn. II CK 259/04, LEX nr 164 785; z dnia

9 grudnia 2004 r., sygn. II CK 170/04, LEX nr 146408). Wykładnia postanowień

deklaracji wekslowej towarzyszącej wystawieniu weksla in blanco wręczanego dla

zabezpieczenia

określonego

roszczenia,

prowadzi

zazwyczaj

do

wniosku

(zob. wyrok SN z dnia 26 stycznia 2001 r., II CKN 25/00, niepubl.), że treścią

upoważnienia jest objęte jedynie uzupełnienie weksla przed upływem terminu

przedawnienia roszczenia podlegającego zabezpieczeniu. Użycie w deklaracji

wekslowej zwrotu przewidującego możliwość wypełnienia weksla w każdym czasie

oznacza dowolną chwilę, ale tylko przed upływem terminu przedawnienia

roszczenia podlegającego zabezpieczeniu. Także użycie w deklaracji wekslowej

zwrotu o możliwości opatrzenia weksla in blanco datą płatności według uznania

wierzyciela może być rozumiane jako dowolna data, ale mieszcząca się w okresie

od dnia wymagalności zabezpieczonego wekslem roszczenia do dnia upływu

terminu jego przedawnienia. Taka interpretacja odpowiada najbardziej sensownej

dla wręczających weksel in blanco interpretacji zwrotów mówiących o możliwości

wypełnienia go w każdym czasie i opatrzenia datą płatności według swego uznania.

Z powyższych względów pominięcie przez Sąd Apelacyjny dokonania oceny

stanu faktycznego z uwzględnieniem wskazanych wymogów wynikających

z prawidłowej interpretacji art. 10 pr. wekslowego i co najmniej przedwczesne

uznanie weksla za wypełniony zgodnie z obowiązującymi przepisami, skutkowało

uznaniem zasadności zarzutu naruszenia art. 10 pr. wekslowego, trafnie

uzasadnionego w skardze kasacyjnej. Również w piśmiennictwie prezentowany

jest trafny pogląd, że zarzut wypełnienia weksla in blanco po upływie terminu

przedawnienia zabezpieczonego nimi roszczenia ze stosunku podstawowego jest

zarzutem wypełnienia weksla niezgodnie z zawartym porozumieniem z wszystkimi

płynącymi stąd skutkami. Odmienne stanowisko musiałoby bowiem prowadzić do

trudnego do zaaprobowania poglądu, że zamiarem ustawodawcy była dodatkowa

ochrona roszczeń przedawnionych, skoro istotą instytucji przedawnienia jest

właśnie pozbawienie ochrony podmiotów, których roszczenia uległy przedawnieniu.

Przepis art. 10 pr. wekslowego zapewnia bowiem nabywcy weksla in blanco

ochronę nieco słabszą niż wynikająca z ogólnych zasad prawa wekslowego,

a zróżnicowanie to jest w pełni usprawiedliwione funkcją weksla gwarancyjnego,

która osłabia abstrakcyjny charakter zobowiązania wekslowego.

Natomiast zarzut naruszenia art. 70 pr. wekslowego przez jego błędną

wykładnię nie okazał się trafny, skoro Sąd Apelacyjny zasadnie stwierdził,

że odpowiedzialność awalisty ograniczona jest trzyletnim terminem przedawnienia

roszczenia wekslowego, którego bieg liczy się od dnia płatności weksla, jednak

tylko przy założeniu, że roszczenie wekslowe remitenta w ogóle powstało wskutek

wypełnienia weksla in blanco zgodnie z zawartym porozumieniem.

Trafność zarzutów naruszenia art. 118 i art. 120 § k.c. uzasadniona jest tym,

że Sąd Apelacyjny zaniechał ich zastosowania do oceny przedawnienia

zabezpieczonego wekslem roszczenia ze stosunku podstawowego, wskutek

przyjęcia błędnego założenia, że okoliczność ta nie ma wpływu na ocenę

poprawności uzupełnienia weksla in blanco stosownie do wymogów wynikających

z art. 10 pr. wekslowego.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt II sentencji, działając na

podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy dokonał również w pkt I sentencji sprostowania błędnie

oznaczonego w wyroku Sądu Apelacyjnego nazwiska jednego z pozwanych,

działając w tym przedmiocie na podstawie art. 350 § 1 i § 3 k.p.c. w związku z art.

39821 i art. 391 § 1 k.p.c.

Jz

/tp/