II CSK 718/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 718/10

POSTANOWIENIE

Dnia 15 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z wniosku K. S.

przy uczestnictwie Gminy Miasta G., A. M. i innych,

o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 28 stycznia 2009 r.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 24 czerwca 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu

do

ponownego

rozpoznania

wraz

z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Prawomocnym postanowieniem z dnia 28 stycznia 2009 r. w sprawie o sygn.

akt IV Ca 794/08 Sąd Okręgowy oddalił apelację od postanowienia Sądu

Rejonowego z dnia 6 października 2008 r., w sprawie I Ns 431/07, którym oddalony

został wniosek K. S. o zasiedzenie nieruchomości, ze względu na niespełnienie

przesłanek zasiedzenia w postaci braku upływu ustawowego terminu posiadania

samoistnego. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 listopada 2009 r. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 28 stycznia 2009 r.

We wniosku z dnia 26 kwietnia 2010 r. wnioskodawczyni K. S. wniosła na

podstawie art. 523 k.p.c. o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu

Rejonowego z dnia 6 października 2008 r. poprzez orzeczenie, że nabyła ona z

dniem 23 września 2009 r. przez zasiedzenie wskazaną we wniosku nieruchomość.

Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek K.

S. w sprawie o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 28

stycznia 2009 r., sygn. akt IV Ca 794/08 i zasądził zwrot kosztów postępowania od

wnioskodawczyni na rzecz jednej z uczestniczek postępowania – A. M. W

uzasadnieniu Sąd uznał upływ czasu, który nastąpił po wydaniu orzeczenia za

nową okoliczność, powstałą w późniejszym czasie, a zatem nie za zmianę

okoliczności sprawy, o której jest mowa w art. 523 k.p.c. Sąd nie badał więc

zasadności twierdzeń wnioskodawczyni o spełnieniu przesłanek do zasiedzenia

nieruchomości,

pozostawiając

te

kwestię

Sądowi

pierwszej

instancji

rozpoznającemu ewentualny nowy wniosek.

Skargę

kasacyjną

od

postanowienia

oddalającego

wniosek

złożyła

wnioskodawczyni K. S. (błędnie oznaczona w skardze jako Su.), reprezentowana

przez zawodowego pełnomocnika, zarzucając naruszenie przepisów postępowania,

tj. art. 523 k.p.c. z uwagi na błędną wykładnię i przyjęcie, ze nie nastąpiła zmiana

okoliczności sprawy, w stosunku do już istniejących w chwili pierwotnego orzekania

i niezasadne przyjęcie, że upływ czasu, który nastąpił po wydaniu orzeczenia nie

jest zmianą okoliczności sprawy, a jedynie nową okolicznością, uzasadniającą

ewentualne rozpoznanie ponownie złożonego wniosku o zasiedzenie. Skarżąca

wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach, a także

zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego od wszystkich uczestników

postępowania, w tym dwukrotnie wymieniając osobę A. M. (pierwotnie noszącej

nazwisko O.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni oparta na naruszeniu art. 523 k.p.c. jest

uzasadniona. Przepis ten stanowi w zdaniu drugim, że prawomocne postanowienie

oddalające wniosek sąd może zmienić w razie zmiany okoliczności sprawy. Jest to

wyjątek – podyktowany zasadami ekonomiki postępowania cywilnego – od reguły

wyrażonej w art. 523 zdanie pierwsze k.p.c., zgodnie z którym prawomocne

postanowienie orzekające co do istoty sprawy nie może być zmienione ani

uchylone, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim właśnie przepisem

szczególnym jest zdanie drugie w powołanym artykule kodeksu postępowania

cywilnego. Może on zostać zastosowany, jeśli w postępowaniu nieprocesowym

oddalony został wniosek, a zmieniły się okoliczności, które uzasadniają zmianę

postanowienia i uwzględnienie wniosku. Taka sytuacja zachodzi w wypadku

wniesienia wniosku o zasiedzenie nieruchomości, który został oddalony z powodu

braku upływu terminu wymaganego do zasiedzenia, z ustaleniem spełnienia

pozostałych przesłanek wymaganych do zasiedzenia na podstawie art. 172 k.c.

W orzecznictwie utrwalony został pogląd, aprobowany także przez doktrynę,

że w razie prawomocnego oddalenia wniosku o zasiedzenie nieruchomości

z powodu braku wymaganego terminu posiadania samoistnego, zainteresowana

osoba może albo wnieść ponownie wniosek o zasiedzenie, albo skorzystać

z możliwości złożenia wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia na

podstawie art. 523 zdanie drugie k.p.c. (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia

12 marca 2003 r., III CZP 97/02, OSNC 2003, nr 12, poz. 160; postanowienia SN

z dnia 28 kwietnia 2005 r., III CK 433/04, Lex nr 277127 oraz z dnia 10 września

2009 r., V CSK 78/09, Lex nr 578048). Regulacja prawna zawarta w art. 523 k.p.c.

nie jest nowa i już na gruncie art. 33 § 2 kodeksu postępowania niespornego

z 1945 roku było możliwe, gdy nie powodowało to uszczerbku dla innych osób,

zmienić prawomocne orzeczenie oddalające wniosek o zasiedzenie, bez potrzeby

składania ponownego wniosku o wszczęcie postępowania. Zostało to uznane

jeszcze w ówczesnej judykaturze za nowy rodzaj postępowania, dającego

możliwość zainteresowanemu, w razie zmiany okoliczności sprawy, prowadzenie jej

nadal, pomimo zakończenia postępowania i zależnie od wyniku tego postępowania,

spowodowanie

na

zasadzie

wyjątku

zmiany

przez

sąd

prawomocnego

postanowienia oddalającego wniosek na postanowienie uwzględniające ten

wniosek (uzasadnienie powołanej uchwały SN z dnia 12 marca 2003 r. oraz cyt.

tam uzasadnienie uchwały SN z dnia 27 listopada 1962 r., III CO 12/62, OSNCP

1963, nr 12, poz. 254). Jest to jednak możliwe tylko wtedy, gdy nastąpiła zmiana

okoliczności, która, jak w rozpoznawanej sprawie jest także nową okolicznością,

polegającą na upływie czasu wystarczającego do zasiedzenia nieruchomości.

Dla zastosowania art. 523 zdanie drugie k.p.c. należy porównać okoliczności

sprawy, które stanowiły stan faktyczny decydujący o oddaleniu wniosku ze stanem

faktycznym, który wskutek zmiany może pozwolić na uwzględnienie wniosku. Nie

jest to zatem ocena prawna tego samego, lecz zmienionego stanu faktycznego

(por. postanowienie SN z dnia 21 marca 1973 r., III CRN 429/72, OSP 1973, nr 10,

poz.

196).

Dlatego

niezasadne

jest

stanowisko

Sądu

w

zaskarżonym

postanowieniu, że powstanie nowej okoliczności, jaką jest upływ czasu umożliwia

tylko złożenie ponownego wniosku o zasiedzenie, a nie o zmianę postanowienia

w trybie art. 523 k.p.c. Sąd przytacza wprawdzie powoływaną już w tym

uzasadnieniu uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2005 r. w sprawie

III CZP 97/02, ale zarówno w niej, jak i we wcześniejszym orzeczeniu, na które

powołuje się Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia chodziło o inną

sytuację, mianowicie o to, że zdaniem Sądu Najwyższego w obu tych orzeczeniach

wnioskodawca mógł ponownie złożyć wniosek wskutek zmiany okoliczności, a nie

musiał korzystać z art. 523 k.p.c. i żądać zmiany prawomocnego postanowienia.

Zatem odwołanie się Sądu Najwyższego w uzasadnieniu uchwały z dnia 12 marca

2005 r., a także w postanowieniu z dnia 10 września 2009 r. (sygn. akt V CSK

78/09) do powagi rzeczy osądzonej, nie sięgającej dalej niż do zmiany podstawy

faktycznej, która stanowiła przedmiot orzekania w poprzednim postępowaniu

w sprawie o zasiedzenie miało na celu wskazanie, że nowa podstawa

w powiązaniu z dawną może uzasadniać uwzględnienie wniosku o zmianę

postanowienia.

Wykładnia art. 523 k.p.c. przyjęta przez Sąd Okręgowy w zaskarżonym

postanowieniu prowadzi do tego, że zdanie drugie tego przepisu nigdy nie miałoby

zastosowania, gdyż zmiana okoliczności stanowi o nowych faktach, do których

zalicza się upływ czasu, mający znaczenie dla sytuacji prawnej, która z upływem

czasu, jak przy zasiedzeniu wiąże określone skutki w sferze prawnej. Trafnie zatem

skarżąca podnosi, z powołaniem się na orzecznictwo, że w postępowaniu na

podstawie art. 523 zdanie drugie k.p.c. nie podlegają ponownemu badaniu i ocenie

te same okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydania pierwszego,

prawomocnego postanowienia. Ubiegający się o zmianę tego postanowienia

powinien wykazać zmianę okoliczności sprawy, gdyż odstępstwo od zasady powagi

rzeczy osądzonej, wyrażonej w art. 523 zdanie pierwsze k.p.c. jest dopuszczalne

tylko na podstawie i w granicach zmiany okoliczności. W rozpoznawanej sprawie

Sąd Okręgowy winien obecnie zbadać, czy zgodnie z wnioskiem o zmianę

prawomocnego postanowienia oddalającego wniosek o stwierdzenie zasiedzenia

upłynął termin wymagany do zasiedzenia nieruchomości przez wnioskodawczynię.

Z tych względów na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy uchylił

zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu, na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c. pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.