II CSK 71/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 71/11

POSTANOWIENIE

Dnia 7 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Anny K.

przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej "Osiedle Młodych"

o założenie księgi wieczystej

i wpis własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 24 września 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 maja 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek Anny

K. o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do

lokalu mieszkalnego nr 69 w budynku nr 17 na Osiedlu /.../i wpisanie

wnioskodawczyni jako osoby, której prawo to przysługuje. Na podstawie

dołączonych do wniosku dokumentów - wypisu notarialnej umowy darowizny,

zaświadczenia spółdzielni Mieszkaniowej „Osiedle Młodych” z dnia 26 kwietnia

2010 r. oraz umowy z dnia 14 września 2007 r. o przekształcenie spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu Sąd

Rejonowy ustalił, że małżonkowie Maria i Jerzy G. zawarli ze Spółdzielnią

Mieszkaniową

„Osiedle

Młodych”

umowę

przekształcenia

spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze własnościowe prawo do tego lokalu,

a następnie prawo to darowali wnioskodawczyni umową z dnia 27 maja 2009 r.

W oparciu o treść zaświadczenia wystawionego przez Spółdzielnię oraz zapisy

w księdze wieczystej Sąd ustalił, że lokal znajduje się w budynku położnym na

działce, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą KW /.../, działka

stanowi własność Miasta /.../, a Spółdzielnia „Osiedle Młodych” jest jej

użytkownikiem wieczystym od 2002 r. Sąd Rejonowy uznał, że prawo, którego

wpisania domaga się wnioskodawczyni, nie powstało, ponieważ zgodnie z

postanowieniem art. 7 ust 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o

spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr

125, poz. 873 – nazywanej dalej ustawą nowelizującą) od dnia wejścia w życie tej

ustawy (t.j. od dnia 31 lipca 2007 r.) przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego

prawa do lokalu na prawo własnościowe było dopuszczalne tylko wówczas, gdy

jego przedmiotem było spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu położonego w

budynku wybudowanym na gruncie, do którego spółdzielnia nie posiadała

jednolitego tytułu prawnego, to znaczy nie była w 100% właścicielem, ani

użytkownikiem wieczystym. W wypadkach, kiedy spółdzielni przysługuje prawo

własności gruntu, czy – jak w rozpatrywanym wypadku - prawo użytkowania

wieczystego gruntu i prawo własności wzniesionego na nim budynku, tego rodzaju

przekształcenia zakazał art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej. Umowę przekształcenia

prawa do lokalu zawarta przez małżonków G. ze Spółdzielnią w dniu 14 września

2007 r. Sąd Rejonowy uznał za nieważną na podstawie art. 58 § 1 k.c., a umowę

darowizny z dnia 27 maja 2009 r. - za bezskuteczną, ponieważ darczyńcom nie

przysługiwało własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu, lecz wyłącznie

niezbywalne spółdzielcze lokatorskie prawo do tego lokalu. W tym stanie rzeczy

wniosek

o założenie

księgi

wieczystej

i

dokonanie

wpisu

ocenił

jako

nieuzasadniony.

Postanowieniem z dnia 24 września 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

uczestniczki postępowania – Spółdzielni Mieszkaniowej „Osiedle Młodych” od

powyższego orzeczenia, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji. Sąd

Okręgowy nie uwzględnił zarzutów skarżącej, dotyczących naruszenia art. 626 8 § 2

k.p.c., art. 7 ust. 2 ustawy nowelizującej oraz art. 41 i 42 ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych poprzez nieuwzględnienie treści dołączonych dokumentów i

pominięcie w ocenie prawnej decydującej – zdaniem skarżącej - okoliczności, że

budynek nr 17 w którym znajduje się lokal nr 69 położony jest obecnie na

nieruchomości wyznaczonej uchwałą Zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej „Osiedle

Młodych” nr 26/2003 z dnia 17 kwietnia 2003 r., obejmującej nie tylko działki

stanowiące własność lub będące w wieczystym użytkowaniu spółdzielni, ale także

takie, do których Spółdzielnia nie ma tytułu prawnego. Stwierdził, że w świetle art.

6268 § 2 k.p.c. podstawą orzekania w postępowaniu wieczystoksięgowym mogą

być wyłącznie dokumenty dołączone do wniosku i treść księgi wieczystej. Wobec

tego uchwała, na którą powołuje się skarżąca, a którą dołączyła dopiero do

apelacji, już z tego powodu nie może być wzięta pod uwagę. Dodatkowo Sąd

zwrócił uwagę, że uczestniczka przedłożyła jedynie kserokopię uchwały, która nie

ma charakteru dokumentu. Podstawą ustaleń nie mogło być także oświadczenie

pełnomocnika

spółdzielni o

podjęciu uchwały wskazującej na

utworzenie

nieruchomości wielobudynkowej, zamieszczone w umowie o przekształceniu

prawa, ponieważ w umowie takiego oświadczenia nie ma. Znajduje się ono

wprawdzie

w

oświadczenie

dołączonym

do

nie

zastąpić

może

wniosku

zaświadczeniu

dokumentu,

spółdzielni,

którym

wieczystoksięgowym należy wykazywać istotne okoliczności.

jednak

w postępowaniu

Sąd Okręgowy odniósł się jednak również do kwestii, czy wydana na

podstawie art. 42 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w brzmieniu

obowiązującym w kwietniu 2003 r. uchwała określająca przedmiot odrębnej

własności lokali, w tym oznaczająca nieruchomość obejmującą budynek lub

budynki, w których ustanawia się odrębną własność lokali, ma znaczenie przy

ocenie zasadności rozpatrywanego wniosku o wpis, to znaczy, czy w jej wyniku

powstała nieruchomość wielobudynkowa. Przyjął, że omawiana uchwała nie mogła

rodzić skutków prawnorzeczowych i utworzyć nowej nieruchomości, włączając przy

tym w jej skład nieruchomość stanowiącą własność osoby trzeciej. Dodatkowo

zaznaczył, że powołana uchwała nie uwzględnia dokonanej z dniem 31 lipca

2007 r. zmiany art. 42 ust. 3 pkt 1 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych

ustanawiającej

jako

zasadę

wyznaczanie

nieruchomości

jednobudynkowych i powinna być dostosowana do obowiązującego stanu

prawnego.

Uczestniczka w skardze kasacyjnej opartej na obydwu podstawach z art.

3983 § 1 k.p.c. zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w całości. Zarzuciła

naruszenie przepisów prawa materialnego - niewłaściwą wykładnię art. 7 ust. 2

ustawy nowelizującej skutkującą uznaniem umowy przekształcenia spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu w prawo własnościowe za nieważną oraz

niewłaściwe zastosowanie art. 41 i 42 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych

przez

przyjęcie,

że

przepisy

te

wraz

ze

stosowanymi

przepisami

wewnątrzspółdzielczymi nie tworzą podstawy do przekształcenia spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w prawo własnościowe.

W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny

wpływ na wynik sprawy, uczestniczka zarzuciła naruszenie art. 626 8 § 2 k.p.c.

przez pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego części materiału dowodowego

w postaci uchwały nr 18/2002 z dnia 27 czerwca 2002 r. Zebrania Przedstawicieli

i uchwał Zarządu Spółdzielni nr 5 z dnia 5 stycznia 2003 r. i nr 26/2003 z dnia

17 kwietnia 2003 r., a także treści umowy przekształcenia spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu z dnia

25 kwietnia 2009 r. Ponadto wskazała na uchybienie art. 626 9 k.p.c. przez

niewłaściwe zastosowanie.

We

wnioskach

skarżąca

domagała

się

uchylenia

zaskarżonego

postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 20

maja 2010 r. w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej stanowią powtórzenie zarzutów

apelacyjnych skarżącej. W części wypełniającej podstawę naruszenia przepisów

postępowania sprowadzają się do twierdzeń o pominięciu części materiału

dowodowego, który to zarzut jest całkowicie bezzasadny. Z uzasadnienia Sadu

okręgowego wynika, iż poddał ponownej ocenie wszystkie dokumenty dołączone do

wniosku o wpis oraz treść księgi wieczystej. Wyjaśnił także, że dokumenty złożone

w postępowaniu apelacyjnym nie mogą być przedmiotem rozważań (wykraczając

ponad potrzebę ocenił jednak wartość i ewentualne znaczenie załączonych przez

uczestniczkę pism dla wyniku sprawy), co zgodne jest z przyjętą wykładnią art. 6268 § 2

k.p.c. (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia

2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010/6/84, będącą zasadą prawną). To, że

wyciągnięte na podstawie dokonanych ustaleń wnioski prawne nie są zgodne

z oczekiwaniami skarżącej nie stanowi naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c.

W skardze kasacyjnej uczestniczka powołuje się również na nowe fakty –

twierdzi mianowicie, że ustalenia obu Sądów bazowały na niewłaściwej umowie

o przekształceniu praw do lokalu i że w umowie właściwej, powołanej w umowie

darowizny znajdowało się oświadczenie pełnomocnika Spółdzielni o utworzeniu

nieruchomości wielobudynkowej – na dowód czego załączyła umowę z 25 kwietnia

2009 r. Ten element argumentacji skarżącej narusza zakaz ustanowiony w art. 39813 § 2

k.p.c., a jednocześnie sprzeczny jest z art. 6268 § 2 k.p.c. Nie wymaga więc

merytorycznego ustosunkowania się do niego przez Sąd Najwyższy.

Drugi przepis, którego naruszenie zarzuca skarżąca to art. 6269 k.p.c., jednak nie

stanowi on samodzielnej podstawy lecz wiąże się z argumentacją ujętą w ramach

podstawy naruszenia prawa materialnego, wobec czego konieczne jest rozważenie

najpierw zarzutów materialnoprawnych skarżącej.

Uczestniczka podniosła, że Sąd Okręgowy dokonał niewłaściwej wykładni art. 7

ust. 2 ustawy nowelizującej. Jednak uzasadnienie zarzutu dowodzi, że w istocie

kwestionuje odmowę zastosowania tego przepisu w okolicznościach faktycznych

sprawy, skarżąca nie twierdzi bowiem, że Sąd odwoławczy źle zrozumiał powołany

przepis, który – prawidłowo wyłożony - umożliwia dokonanie przekształcenia

przewidzianego w art. 7 ust. 2 ustawy nowelizującej także wtedy, kiedy budynek

znajduje się na działce pozostającej w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni, lecz zgadza

się, że w takim wypadku nie mogło powstać własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu.

Uważa natomiast, że prawidłowo ustalone okoliczności faktyczne uzasadniłyby ocenę, iż

budynek jest położony na nieruchomości, do której Spółdzielnia nie ma praw

określonych w art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej i dlatego były spełnione przesłanki z art.

7 ust. 2 tej ustawy. Jednak wobec nieskuteczności podniesionego zarzutu naruszenia

art. 6268 § 2 k.p.c., którego celem było podważenie prawidłowości poczynionych ustaleń

faktycznych, stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd

Okręgowy jest wiążący w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.). Wśród

ustaleń znalazło się także stwierdzenie, wywiedzione z treści księgi wieczystej dla

nieruchomości, na której posadowiony jest budynek nr 17 i potwierdzone

w zaświadczeniu Spółdzielni, że budynek ten znajduje się na działce od 2002 r.

użytkowanej wieczyście przez skarżącą. Postanowienia uchwały Zarządu Spółdzielni

wzmiankowane w

treści zaświadczenia

nie

mogą być podstawą ustalenia, że

nieruchomość ma inny obszar i włączone do niej zostały dalsze działki – takie dane

muszą wynikać z katastru nieruchomości (art. 26 § 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

o księgach wieczystych i hipotece – tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr124, poz. 1361 ze

zm.). Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy przepisy art. 41 i 42 ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych ani w brzmieniu obowiązującym

w chwili

podejmowania uchwały, ani późniejszym nie przyznawały spółdzielni prawa do

kształtowania w drodze uchwały struktury podziału gruntów na poszczególne

nieruchomości, ani – tym bardziej – włączania do tych nieruchomości gruntów, na

których ustanawianie odrębnego prawa własności lokali byłoby niemożliwe. Uprawnienia

spółdzielni ograniczają się do oznaczenia nieruchomości, która będzie podstawą do

ustalenia w przyszłości zakresu poszczególnych praw odrębnej własności lokali, lecz

samo wydzielenie i utworzenie takiej nieruchomości (jeśli nie odpowiada ona

istniejącemu stanowi) nie leży już w gestii spółdzielni, lecz wymaga podjęcia działań

przewidzianych w art. 41 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

Jeżeli zaś skarżąca uważa, że rzeczywisty stan własności nieruchomości, na

której znajduje się budynek nr 17 jest inny niż to wynika z księgi wieczystej – usunięcia

tej niezgodności powinna domagać się na drodze powództwa z art. 10 ustawy

o księgach wieczystych i hipotece.

W konsekwencji wszystkie zarzuty podniesione przez skarżącą okazały się

nieuzasadnione, także zarzut naruszenia art. 6269 k.p.c., gdyż ustalenie nieistnienia

podstaw do dokonania wpisu uprawniało Sądy do jego zastosowania.

Z tych przyczyn skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

db