II CSK 684/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 684/10

POSTANOWIENIE

Dnia 7 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

w sprawie z wniosku Heleny S.

przy uczestnictwie Aloisa G., Alphonse G., Ireny W.

i Lidii P.

o zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 7 lipca 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 1 kwietnia 2010 r.,

1)

oddala skargę kasacyjną wnioskodawczyni

2)

odmawia

adwokatowi

Michałowi

G. przyznania

wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej

wnioskodawczyni z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

wnioskodawczyni Heleny S. od postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 20

listopada 2009 r. w sprawie o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie z dniem 1

października 2004 r. prawa własności do udziału Aloisa G. w zabudowanej

nieruchomości położonej przy ulicy B. 27 w K., odpowiadającego 1/2 części we

własności tej nieruchomości.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że przedmiotowa

nieruchomość została nabyta w 1938 r. na rzecz Walentego G. mieszkającego we

Francji. Początkowo na nieruchomości mieszkali małżonkowie Maria i Józef S.,

przy czym wnioskodawczyni jako żona jednego z dzieci Jana S., mieszkała tam od

1960 r. Wszelkie czynności administracyjne dotyczące nieruchomości wykonywał w

imieniu Walentego G. jego pełnomocnik, którym od 1959 r. był umocowany na

piśmie Stanisław S. W latach 1960 – 1975 opłaty związane z korzystaniem z

nieruchomości były dzielone pomiędzy wnioskodawczynię a Stanisława S., który

pobierał środki finansowe na ten cel od wnioskodawczyni. Od 1975 r. do 1997 r.

opłaty związane z przedmiotową nieruchomością, w tym podatek gruntowy nadal

uiszczano po połowie, lecz indywidualnie. Podczas ostatniego pobytu Walentego G.

na nieruchomości w 1959 r., przeniósł on nieformalnie – bez zachowania formy

aktu notarialnego – własność spornej nieruchomości na Stanisława S. Spadek po

zmarłym w 1961 r. Walentym G. nabyli jego żona oraz dzieci. Wnioskodawczyni

nigdy nie uiszczała spadkobiercom Walentego G. czynszu z tytułu korzystania

z nieruchomości, zaś rodzeństwo męża wnioskodawczyni nigdy nie traktowało jej

jako właścicielki zajmowanego na nieruchomości lokalu.

Sąd Rejonowy w K., prawomocnym postanowieniem z dnia 14 marca 2003

r., wydanym w uprzednio wszczętym postępowaniu, także oddalił wniosek Heleny

S. o stwierdzenie zasiedzenia własności udziału w przedmiotowej nieruchomości,

uznając, że wnioskodawczyni była posiadaczem samoistnym, jednak nie nastąpił

upływ terminu prowadzącego do zasiedzenia.

W dniu 17 listopada 2004 r. uczestnicy niniejszego postępowania – Irena W.

i Alphonse G. wytoczyli przeciwko Helenie S. powództwo o wydanie zajmowanej

części nieruchomości, natomiast Helena S. ponownie złożyła wniosek o

zasiedzenie, rozstrzygnięty w niniejszym postępowaniu. Sąd pierwszej instancji

uznał, że wnioskodawczyni nie była posiadaczem samoistnym zajmowanej części

nieruchomości, co skutkowało oddaleniem wniosku. Sąd Okręgowy zaskarżonym

postanowieniem podzielił stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu pierwszej

instancji.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni sporządzonej w dniu 28 czerwca

2010 r. przez pełnomocnika z wyboru zarzucono naruszenie prawa materialnego,

tj. art. 5, 6, 7, 56, 65 § 1 i 2, art. 83 § 1 i 2, art. 123 § 1 pkt 1 i 2, art. 172 § 1 i 2,

art. 198; art. 209, art. 222 § 1, art. 225 – 226, art. 230, art. 336, art. 338 – 340, art.

342, art. 343 § 1 i 2, art. 344 § 1, art. 345 i art. 347 § 1 k.c. oraz art. 9 ustawy z dnia

28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321).

Zarzuty naruszenia prawa materialnego sprowadzają się do próby wykazania,

że Sąd wadliwie zastosował lub dokonał błędnej wykładni wymienionych przepisów,

gdyż

wnioskodawczyni

spełnia

przesłanki

zasiedzenia,

a

Sąd

przyjął,

że roszczenie wnioskodawczyni uległo przedawnieniu (tak zostało to sformułowane

w oryginale skargi) z dniem złożenia przez uczestników postępowania wniosku

o wydanie

przez

wnioskodawczynię

udziału

w nieruchomości;

ponadto

wnioskodawczyni nie uznała stanowiska, że nie jest posiadaczem samoistnym

oraz, że nie dokonywała tylko nakładów koniecznych, natomiast Sąd „uchylił się od

wykładni oświadczeń woli składanych przez strony oraz świadków i to w sytuacji

składania sprzecznych ze sobą oświadczeń woli”; ponadto, uczestnicy nie dokonali

obalenia domniemań wynikających z art. 7 i art. 339 k.c. Zdaniem skarżącej,

naruszenie prawa materialnego dotyczy także: art. 31 ust. 1 i art. 45 ust. 1

w związku z art. 8 ust. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP ze względu na nierówne

traktowanie stron postępowania i ich pełnomocników, z naruszeniem bezstronności

sądu; art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów RP

(Dz. U. 2002 r. Nr 215, poz. 1823 ze zm.) ze względu na brak poświadczenia

autentyczności podpisów na pełnomocnictwie uczestnika Aloisa G.; art. 21 § 1 pkt 2

i § 5, art. 47 § 1 i 2, art. 200 § 1 w związku z art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.); art. 2 – 6

ustawy o podatkach i opłatach lokalnych; art. 1, art. 3 ust. 1, 2 i 5, art. 4 ust. 1 pkt 2,

art. 6, 6a, 6c ustawy z dnia 15 listopada 1934 r. o podatku rolnym (Dz. U. 2006 r.,

Nr 136, poz. 969 ze zm.); art. 336 i 339 k.c. ze względu na pominięcie dokumentów

opłacania przez wnioskodawczynię podatków należnych od udziału 1/2 w spornej

nieruchomości; art. 4 ust. 1, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 i 3, art. 9 ust. 1 pkt 4b, art. 13

ust. 1, art. 17, art. 18 ust. 2, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 maja 1955 r. o

niektórych podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. 1963 r. Nr 16, poz. 87 ze zm.) ze

względu na nieuprawnione prowadzenie Dokumentacji podatkowej, a brak

zobowiązania

do

tego

wnioskodawczyni,

co

bezzasadnie

spowodowało

odmówienie wnioskodawczyni liczenia samoistnego posiadania od 1960 r.; art. 1

ust. 1, art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe (Dz. U.

1962 r. Nr 47, poz. 227 ze zm.) ze względu na decyzję o przydziale lokalu mężowi

wnioskodawczyni, a żadne przepisy nie wyłączają tak uzyskanego posiadania jako

samoistnego, podczas gdy uczestnicy „nigdy nie mieli ograniczonego prawa

własności”. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przepisów art. 98,

art. 102, art. 108 § 1, art. 109 § 1 i 2 k.p.c. oraz przepisów rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni sporządzonej w dniu 28 czerwca

2010 r. przez pełnomocnika z wyboru zarzucono także naruszenie przepisów

postępowania, tj. art. 3, 13 § 1 i 2, 86, 88, 89 § 1, 97 § 1, 108, 125, 155, 160, 162,

192 pkt 1 i 3, 206, 207 § 1, 210 § 1, 2 i 3, 214, 217, 227, 232, 233 § 1 i 2, 236, 244

§ 1 i 2, 246, 247, 248, 250 § 1 i 2, 252, 253, 254 § 1, 266 § 1 i 2, 272, 278 § 1 i 2,

284, 328 § 2, 378 § 1, 379 pkt 2, 381, 382, 510 § 1 i 2, 609 § 1 i 2, 1135 i 1138

k.p.c. Podniesione zarzuty koncentrują się wokół kwestii przeprowadzonego

postępowania dowodowego, udziału w postępowaniu Lidii P. w charakterze

uczestniczki

postępowania

bez

zgody

wnioskodawczyni,

nieuwzględnienia

nieważności postępowania, nieprzeprowadzenia wyczerpującego postępowania

dowodowego

w

postępowaniu

apelacyjnym,

nieuwzględnienia

materiału

dowodowego, naruszenie granic „swobody sędziowskiego osądu”, odstąpienie od

powołania biegłego sądowego grafologa, nieuwzględnienie decyzji o przydziale

lokalu jako potwierdzenie samoistności posiadania przez wnioskodawczynię.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie

zgodnie z wnioskiem, z obciążeniem uczestników kosztami postępowania,

ewentualnie uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

W skardze kasacyjnej sporządzonej w dniu 7 sierpnia 2010 r. przez

pełnomocnika wnioskodawczyni ustanowionego dla niej z urzędu, którą należało

uznać

za

uzupełnienie

wcześniej

sporządzonej

skargi

kasacyjnej

przez

pełnomocnika z wyboru, zarzucono zaskarżonemu postanowieniu naruszenie

przepisów postępowania cywilnego, tj. art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. poprzez

nierozpoznanie apelacji, a także art. 217 § 1 i 2 k.p.c. przez oddalenie wniosku

dowodowego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność

autentyczności

podpisów

uczestników

postępowania

na

dokumencie

pełnomocnictwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności należy rozważyć zarzuty podnoszone w ramach

drugiej podstawy kasacyjnej, bowiem kontrola prawidłowości zastosowania oraz

wykładni prawa materialnego może być dokonana jedynie na podstawie prawidłowo

ustalonego stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 398 3 § 1 pkt 2 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c., skargę kasacyjną strona może oprzeć na naruszeniu przepisów

postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powołanego przepisu wynika, że zarzut naruszenia przepisów procesowych, aby

odniósł skutek w postępowaniu kasacyjnym musi dotyczyć jedynie takich uchybień,

które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie należy podkreślić,

iż samo naruszenie przepisów postępowania nie jest wystarczającą podstawą

skargi kasacyjnej (por. wyrok SN z dnia 29 listopada 1996 r., III CKN 14/96, OSP

1997, Nr 3, poz. 65). W ramach omawianej podstawy kasacyjnej skarżąca zarzuciła

naruszenie licznych przepisów postępowania, co stanowiło wierne powtórzenie

zarzutów podniesionych już w apelacji. Żaden z zarzutów naruszenia przepisów

procesowych nie był skuteczny, gdyż albo nie dotyczył w ogóle postępowania

prowadzonego w niniejszej sprawie albo w okolicznościach sprawy był całkowicie

bezzasadny. W tym miejscu wypada podkreślić, iż skarga kasacyjna jest

nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia prawomocnych orzeczeń sądu drugiej

instancji, kierowanym do Sądu Najwyższego, który sprawuje nadzór nad

działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania (art. 183

ust. 1 Konstytucji RP). Skarga kasacyjna obligatoryjnie sporządzana jest

i wnoszona przez adwokata lub radcę prawnego i powinna w swej konstrukcji

prawnej zawierać m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art.

3984 § 1 pkt 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z racji charakteru prawnego tej skargi oraz

z uwagi na treść art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. istotne jest właściwe opracowanie

podstaw kasacyjnych, a nie sporządzenie kilkustronicowej listy przepisów prawa

procesowego i prawa materialnego, które jak okazało się w toku rozpoznania

niniejszej skargi, w przeważającej części nie miały żadnego zastosowania

w sprawie.

Sąd drugiej instancji nie naruszył art. 98, 102, 108 § 1, 109 § 1 i 2 k.p.c.

Wymienione przepisy dotyczą szczegółowych zasad i trybu zwrotu kosztów

procesu. Należy przypomnieć, iż rozpoznawana sprawa o stwierdzenie nabycia

własności przez zasiedzenie jest sprawą z trybu postępowania nieprocesowego, co

oznacza, że w pierwszej kolejności Sąd rozstrzyga o kosztach postępowania na

podstawie art. 520 k.p.c., jako na przepisie szczególnym wobec przepisów

o postępowaniu procesowym. Natomiast, mając na uwadze, że wnioskodawczyni

przegrała w całości postępowanie apelacyjne, Sąd Okręgowy stosując zasadę

odpowiedzialności za wynik postępowania (art. 98 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.), na

podstawie art. 520 § 3 zdanie 1 k.p.c. zasądził od wnioskodawczyni na rzecz

uczestników postępowania oznaczone kwoty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Niezrozumiałe jest, w jaki sposób Sąd

drugiej instancji miałby naruszyć art. 108 § 1 k.p.c., który reguluje tzw. zasadę

unifikacji i koncentracji kosztów postępowania oraz art. 109 § 1 i 2 k.p.c. regulujący

zagadnienie wygaśnięcia roszczenia o zwrot kosztów postępowania i orzekania

o nich z urzędu.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 328

§ 2 w zw. z art. 391 k.p.c. Uzasadnienie Sądu Okręgowego nie ma bowiem

w swojej konstrukcji takich braków, które uniemożliwiałyby dokonanie przez Sąd

Najwyższy kontroli kasacyjnej. Ustalenia faktyczne oraz dokonana ocena prawna

powinna zostać przedstawiona w uzasadnieniu orzeczenia. Jak bowiem stanowi

art. 328 § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za

udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym

dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy

prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Ponadto, zgodnie z art. 391 § 1

k.p.c., jeżeli nie ma przepisów szczególnych o postępowaniu przed sądem drugiej

instancji, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu

przed sądem pierwszej instancji. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela

pogląd prezentowany we wcześniejszych orzeczeniach, zgodnie z którym

naruszenie przez sąd drugiej instancji art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

przez sporządzenie uzasadnienia nie odpowiadającego wymaganiom, jakie stawia

wymieniony przepis, może wyjątkowo wypełniać podstawę kasacyjną przewidzianą

w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Ma to miejsce wówczas, gdy wskutek uchybienia

konkretnym wymaganiom określonym w art. 328 § 2 k.p.c. zaskarżone orzeczenie

nie poddaje się kontroli kasacyjnej, czyli gdy stwierdzone wady mogły mieć

wyjątkowo wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku polega

na wskazaniu nie tylko przepisów prawa, ale także na wyjaśnieniu, w jaki sposób

wpływają one na treść rozstrzygnięcia. Powyższe stanowisko zajął Sąd Najwyższy

m.in. w wyroku z dnia 20 kwietnia 2004 r. (V CK 92/04 niepubl.), w wyroku z dnia

13 listopada 2GG3 r. (IV CK 183/02 niepubl.), w wyroku z dnia 19 grudnia 2000 r.

(II UKN 152/00, OSNAPiUS 2002, Nr 16), w wyroku z dnia 9 listopada 2007 r.

(V CSK 263/07 niepubl.), w wyroku z dnia 29 maja 2003 r. (II CSK 39/08 niepubl.),

w wyroku z dnia 2 czerwca 2011 r. (I CSK 581/10, niepubl.). Mając na uwadze

przedstawione stanowisko, należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego

postanowienia zawiera elementy wymagane treścią przywołanego przepisu

w stopniu, który sprawia, że wyrok ten nie uchyla się kontroli kasacyjnej.

W ocenie Sądu Najwyższego, jako niezrozumiały i pozbawiony podstaw

należało uznać zarzut naruszenia art. 13 § 1 i 2 k.p.c. Przepis ten stanowi o dwóch

trybach postępowania cywilnego, tj. o postępowaniu procesowym i nieprocesowym

oraz wprowadza zasadę odpowiedniego stosowania przepisów o procesie do

innych postępowań uregulowanych w kodeksie postępowania cywilnego. Skarżąca

nie wykazała, aby Sąd drugiej instancji rozpoznał sprawę w niewłaściwym trybie,

albo żeby zastosował lub nie zastosował określonych przepisów postępowania

procesowego w sprawie o stwierdzenie nabycia własności rzeczy przez

zasiedzenie.

Jako nieuzasadniony należało ocenić także zarzut naruszenia przez Sąd

drugiej instancji art. 192 pkt 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 510 § 1 i 2 k.p.c. oraz

art. 609 § 1 i 2 k.p.c. Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd nie miał obowiązku

uzyskać zgody wnioskodawczyni na wezwanie do udziału w sprawie w charakterze

uczestniczki postępowania – pani Lidii P. Zgodnie z art. 510 § 2 k.p.c., jeżeli okaże

się, że zainteresowany nie jest uczestnikiem, sąd wezwie go do udziału w sprawie.

W postępowaniu nieprocesowym w pierwszej kolejności stosuje się przepisy

dotyczące tego trybu postępowania, a dopiero na zasadzie odpowiedniego

stosowania – przepisy o postępowaniu procesowym (art. 13 § 2 k.p.c.).

Zainteresowanym,

a

zatem

ewentualnym

uczestnikiem

postępowania

nieprocesowego jest każdy, kto ma interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy.

Interes ten może mieć charakter bezpośredni lub pośredni. Sąd czuwa z urzędu

nad tym, aby w sprawie brali udział wszyscy zainteresowani. Wobec tego, sąd

powinien w toku całego postępowania zważać, czy poza występującymi w sprawie

nie ma innych osób, których uczestnictwo uzasadnione jest interesem, o którym

mowa w art. 510 § 1 k.p.c. W celu ustalenia tych osób, ich danych osobowych oraz

stopnia zainteresowania sąd może podejmować wszystkie niezbędne czynności.

Mając na uwadze, że uczestnicy postępowania Alphonse G. i Irena W. zbyli Lidii P.

swoje udziały w spornej nieruchomości, Sąd pierwszej instancji prawidłowo wezwał

ją do udziału w sprawie mocą postanowienia z dnia 30 marca 2009 r. Z uwagi na

przedstawioną regulację prawną, w niniejszej sprawie nie znajdował zastosowania

art. 192 pkt 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Jako bezzasadne należało ocenić także liczne zarzuty skargi kasacyjnej

dotyczące

ustalenia

faktów

i

oceny

dowodów.

Skarżąca

nie

wykazała,

że postępowanie dowodowe, w którym dokonano ustaleń faktycznych sprawy było

niezgodne z prawem. W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, zgodnie

z którym w postępowaniu kasacyjnym nie może być brany pod uwagę zarzut

naruszenia

art.

k.p.c.

motywowany

dowolną

oceną

zgromadzonych

w sprawie dowodów (por. wyrok SN z dnia 27 marca 2007 r., II PK 231/06, OSNP

2008, Nr 9 – 10, poz. 124; wyrok SN z dnia 8 maja 2003 r., V CSK 579/07, Lex

nr 393889).

W zakresie zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 381 i 382 k.p.c.

należy podnieść, iż sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego

w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art. 382

k.p.c.). Jednakże sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli

strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba

że potrzeba powołania się na nie wynikła później (art. 381 k.p.c.). Z regulacji tej

wynika, że sąd drugiej instancji uwzględnia tylko te nowe fakty i przeprowadza

dowody, które nie zostały zawarte w materiale procesowym sądu pierwszej

instancji, gdyż nie mogły być powołane w czasie trwania postępowania przed tym

sądem. W niniejszej sprawie, okoliczność fałszu dokumentów wymienionych

w skardze kasacyjnej była podnoszona już przed sądem pierwszej instancji, jak

i powoływano na ten fakt środki dowodowe. Jednocześnie należy podkreślić,

iż dokument sporządzony przez pana Dariusza T. nie ma waloru dowodu z opinii

biegłego sądowego, gdyż nie został opracowany na zlecenie sądu mocą

postanowienia dowodowego. Dokument ten jest jedynie dokumentem prywatnym

w rozumieniu art. 245 k.p.c.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 224 § 1 k.p.c. należy wskazać, iż przepis

ten nie może być samodzielną podstawą skargi kasacyjnej (por. wyrok SN z dnia

20 stycznia 2000 r., II UKN 324/99, OSNAPiUS 2001, Nr 11, poz. 390).

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy nie dopuścił się nieważności

postępowania z art. 379 pkt 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., którą skarżąca upatruje

w błędnej dacie umieszczonej na dokumencie pełnomocnictwa procesowego

udzielonego przez uczestników postępowania. Należy wskazać, iż w orzecznictwie

Sądu Najwyższego i doktrynie ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym tylko

ta strona, która korzysta z pełnomocnictwa może powołać się na nieważność

postępowania z powodu nieprawidłowości w udzieleniu pełnomocnictwa oraz tylko

na korzyść tej strony zarzut nieważności postępowania z powodu nienależytego

umocowania jej pełnomocnika podlega rozważeniu przez sąd z urzędu. Strona

skarżąca nie może zatem ani w apelacji, ani w skardze kasacyjnej podnieść

skutecznie

zarzutu

nieważności

postępowania

z

powodu

niewłaściwego

umocowania pełnomocnika strony przeciwnej (por. wyrok SN z dnia 17 marca

1999 r., III CKN 209/98, niepubl.; wyrok SN z dnia 21 grudnia 2000 r., IV CKN

209/00, niepubl.; wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., I V CK 661/03, niepubl.).

Wobec tego, jedynie ubocznie należy przypomnieć, iż dla oceny, czy pełnomocnik

był należycie umocowany ma podstawowe znaczenie to, czy uczestnik, który

udzielił pełnomocnictwa mógł samodzielnie przez swoją czynność takiego

pełnomocnictwa udzielić, tj. czy miał zdolność sądową i procesową oraz czy

podmiot,

któremu

udzielono

pełnomocnictwa

mógł

być

pełnomocnikiem

procesowym w świetle art. 87 k.p.c.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 382 k.p.c. należy wskazać, iż przepis ten

jako

ogólna

dyrektywa

kompetencyjna,

wyrażający

istotę

postępowania

apelacyjnego nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, lecz konieczne

jest wskazanie tych przepisów normujących postępowanie rozpoznawcze, którym

sąd drugiej instancji, rozpoznając apelację uchybił (por. wyrok SN z dnia 6 stycznia

1999 r., II CKN 109/98, niepubl.; postanowienie SN z dnia 7 lipca 1999 r., I CKN

504/99, OSNC 2000, Nr 1, poz. 17).

Z uwagi na przedstawione wcześniej argumenty prawne, żaden z zarzutów

naruszenia prawa procesowego nie stanowi wystarczającej podstawy skargi

kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest niezasadna także w odniesieniu do zarzutów

naruszenia prawa materialnego. Żadne z licznych przepisów wskazanych

w skardze nie zostały naruszone przez błędną wykładnię lub niewłaściwe

zastosowanie, a znaczna ich część w ogóle nie mogła zostać naruszona

w niniejszej sprawie lub nie dotyczy zagadnień prawnych odnoszących się do

ustalonego stanu faktycznego. Należą do nich zarzuty: naruszenia przepisów

o roszczeniach uzupełniających (rei vindicotio); o niewłaściwej wykładni art. 65 § 1

i 2 k.c., co skarżąca powiązała z przypisaniem świadkom zeznającym

w postępowaniu dowodowym składania w toku zeznań – oświadczeń woli, art. 7

i 339 k.c. w aspekcie rozliczania się uczestników z wnioskodawczynią z nakładów

poczynionych na nieruchomości; naruszeń przepisów o funkcjach konsulów RP;

naruszeń przepisów Ordynacji podatkowej, ustawy o podatku rolnym oraz ustawy

o niektórych podatkach i opłatach lokalnych; naruszeń przepisów Prawa

lokalowego w związku z przepisami Kodeksu cywilnego regulującego instytucję

posiadania. Należy także zaznaczyć, iż w treści skargi kasacyjnej nie wyjaśniono,

na czym ma polegać naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 5 k.c., na

podstawie którego nie zapadło w niniejszej sprawie orzeczenie. Jako całkowicie

bezzasadne należy ocenić zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji RP w kwestii

prawa obywatela do bezstronnego sądu i równorzędnego traktowania.

Należy podkreślić, że zarzuty prawa materialnego podnoszone w skardze

kasacyjnej

są

formułowane

przy

subiektywnym

założeniu

skarżącej,

iż

w postępowaniu wykazano przesłankę samoistnego posiadania. Przesłanka ta

została uznana przez Sądy obu instancji za niespełnioną, natomiast w skardze

kasacyjnej nie zawarto żadnych przekonujących wywodów prawnych, które

prowadziłyby do odmiennego stanowiska. Ze stanu faktycznego sprawy, który

wiąże Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej (art. 398 13 § 2 k.p.c.)

wynika, że wnioskodawczyni nie była samoistną posiadaczką udziału we

współwłasności. Posiadaczami samoistnymi tego udziału byli uczestnicy, a przez

cały okres zajmowania przez skarżącą nieruchomości relacje między nimi

a skarżącą i pozostałymi osobami korzystającymi z nieruchomości miały charakter,

co najwyżej posiadania zależnego (najmu lokatorskiego). Poglądu tego nie zmienia

okoliczność podnoszona przez wnioskodawczynię, iż sporna nieruchomość była

przez pewien czas opuszczona. Czasową utratę posiadania bez potrzeby

wytaczania

powództwa

posesoryjnego

trzeba

uznać

jako

nieprzerywającą

posiadania i jeśli dotyczy posiadania samoistnego, to pozostaje ono przy

dotychczasowym posiadaczu.

Należy także podnieść, iż jeszcze w grudniu 1974 r. skarżąca uiściła opłatę

nazwaną czynszem, czyli typową opłatę najemcy – posiadacza zależnego.

Od stycznia 1975 r. wnioskodawczyni odmówiła uiszczania wskazanej opłaty,

a zatem nawet gdyby uznać ten moment za początek objęcia części nieruchomości

– udziału w jej współwłasności – w posiadanie samoistne, to bieg terminu

zasiedzenia w złej wierze, która w tej sprawie jest bezsporna, zakończyłby się

w styczniu 2005 r. Tymczasem w dniu 17 listopada 2004 r. wytoczone zostało

powództwo o wydanie nieruchomości przez wnioskodawczynię. Kwestionowanie

przez skarżącą przerwania biegu zasiedzenia, z uwagi na naruszenie przez Sąd

drugiej instancji art. 123 k.c., włącznie z zarzuceniem uznania przez ten Sąd

przedawnienia roszczenia wnioskodawczyni z dniem wniesienia powództwa

windykacyjnego jest nieuzasadnione lub prawnie niemożliwe. W ustalonym stanie

faktycznym

w

niniejszej

sprawie

nie

zostały

udowodnione

przesłanki

współposiadania samoistnego nieruchomości przez wnioskodawczynię, a zarzuty

podniesione w punkcie 1 podpunkt a – k (strona 1 – 3 skargi) oraz ich wyjaśnienie

w uzasadnieniu formułowanym in extenso nie może się spotkać z aprobatą.

W znacznej części powtarzają one zarzuty sformułowane już w apelacji

i towarzyszących jej pismach procesowych, odwołują się zatem do innego niż

ustalony w sprawie stan faktyczny, co nie może być podstawą skargi kasacyjnej

(art. 3983 § 3 k.p.c.).

Mając na uwadze przedstawione argumenty, skargę kasacyjną należało

oddalić na podstawie art. 39814 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy odmówił przyznania ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego

na rzecz pełnomocnika z urzędu – adwokata Michała G. zwrotu kosztów pomocy

prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu. Należy wskazać, iż pełnomocnik z

urzędu sporządził skargę kasacyjną po tym, jak już pełnomocnik z wyboru

ustanowiony przez wnioskodawczynię, znacznie wcześniej skutecznie złożył skargę

kasacyjną. W skardze kasacyjnej pełnomocnik z urzędu powtórzył dwa zarzuty

naruszenia przepisów postępowania z treści skargi przygotowanej uprzednio przez

pełnomocnika z wyboru. Okoliczność ta nie uzasadnia przyznania pełnomocnikowi

z urzędu wynagrodzenia od Skarbu Państwa. Należy w tym miejscu powołać

aprobowany przez skład orzekający Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie,

kierunek wykładni przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U.

Nr 163, poz. 1343 ze zm.). Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 stycznia

2010 r. (II PK 282/09, niepubl.) uznał, że pomoc prawna udzielana stronie przez

ustanowionego dla niej pełnomocnika z urzędu nie może sprowadzać się do

bezwzględnego obowiązku sporządzenia środka zaskarżenia, tylko dlatego, że

strona

zgłosiła

takie żądanie.

Pełnomocnik

taki może bowiem odmówić

sporządzenia skargi kasacyjnej, zwłaszcza że może ona być potraktowana jedynie

jako pismo uzupełniające skutecznie już wniesionej skargi. Jeżeli zatem, mimo

przekonania, że ten środek zaskarżenia nie zostanie oceniony jako wniesiony

skutecznie, decyduje się na jego wniesienie, to nie może domagać się przyznania

od Skarbu Państwa kosztów udzielonej pomocy prawnej (por. także postanowienie

SN z 20 września 2007 r., II CZ 69/07, OSNC 2008, Nr 3, poz. 41). W niniejszej

sprawie, wobec uprzedniego złożenia przez pełnomocnika z wyboru obszernej

skargi

kasacyjnej,

pełnomocnik

z

urzędu

powinien

rozważyć

opracowania skargi kasacyjnej, odmawiając jej sporządzenia.

zasadność