II CSK 681/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 681/08

POSTANOWIENIE

Dnia 15 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa S. – D.G. - Spółki Jawnej

przeciwko Prezydentowi Miasta P.

o ustalenie ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 maja 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 5 lutego 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2007 były Sąd Rejonowy w P. odrzucił

pozew, ponieważ Prezydent Miasta P. – wskazany jako pozwany w sprawie – nie

ma zdolności sądowej.

Sąd ustalił, że dnia 30 czerwca 2006 r. powódka złożyła sprzeciw od

wydanego

w

tym

samym

dniu

orzeczenia

Samorządowego

Kolegium

Odwoławczego, oddalającego jej wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty

rocznej

z

tytułu

użytkowania

wieczystego

nieruchomości

gruntowej

jest

nieuzasadniona. W oddalonym wniosku, który zgodnie z art. 80 ust. 2 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r.

Nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej – u.g.n.) zastępuje pozew, jako pozwany został

wskazany Prezydent Miasta P. Reprezentujący powódkę w postępowaniu sądowym

profesjonalny pełnomocnik procesowy nie zmienił oznaczenia strony pozwanej.

Podkreślając, że stwierdzonego braku w zakresie zdolności sądowej pozwanego

nie da się uzupełnić, Sąd Rejonowy odrzucił pozew na podstawie art. 199 § 1 pkt 3

k.p.c.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w P. oddalił zażalenie

powódki. Sąd odwoławczy nie podzielił zarzutu, że zdolność sądowa pozwanego

wynika z art. 80 ust. 1 u.g.n. Ponadto podkreślił, że ustanowiony w sprawie dnia

12 lutego 2007 r. profesjonalny pełnomocnik procesowy powódki powinien

z własnej inicjatywy podjąć czynności zmierzające – ze względu na błędne

oznaczenie strony pozwanej przez działającą samodzielnie powódkę – do

wskazania w sprawie właściwego pozwanego.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, pełnomocnik powódki

zarzucił naruszenie art. 80 ust. 1 u.g.n. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, art. 64 k.p.c. przez jego zastosowanie oraz obrazę art. 328 § 2

w związku z art. 391 § 1 i art. 397 § 2 k.p.c., art. 199 § 2 i art. 350 k.p.c. Powołując

się na te podstawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienie i orzeczenia

Sądu Rejonowego o odrzuceniu pozwu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z uzasadnienia pierwszej podstawy skargi kasacyjnej wynika, że zaskarżone

postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego „przez jego

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności przez oczywiste

naruszenie art. 80 ust. 1 u.g.n. przez uznanie, że Prezydent Miasta P. nie ma

zdolności sądowej do występowania w niniejszej sprawie w charakterze pozwanego

oraz art. 64 k.p.c. przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy art. 64 k.p.c. jako

przepis ogólny wobec szczególnego przepisu art. 80 ust. 1 u.g.n. nie miał

w sprawie zastosowania”.

Przede wszystkim zarzut naruszenia art. 80 ust. 1 u.g.n. i art. 64 k.p.c.

w sposób wskazany przez skarżącą nie uzasadnia oparcia skargi kasacyjnej na

pierwszej podstawie, ponieważ została ona zarezerwowana dla naruszeń prawa

materialnego. Tymczasem przytoczony zarzut – abstrahując od oceny jego

zasadności – dotyczy kwestii zdolności sądowej, która niewątpliwie należy do

zagadnień prawa procesowego, a nie prawa materialnego. Zdolność sądowa

oznacza bowiem zdolność do zajmowania pozycji podmiotu postępowania

cywilnego i jest regulowana przez przepisy prawa procesowego. Zatem już błędne

ulokowanie omawianego zarzutu w ramach pierwszej zamiast drugiej podstawy

kasacyjnej przesądza o uznaniu opartej na art. art. 398 3 § 1 pkt 1 k.p.c. podstawy

rozpoznawanej skargi kasacyjnej za nieuzasadnioną.

Nieżalenie od tego, nie ma też merytorycznych podstaw do stwierdzenia, że

zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 80 ust. 1 u.g.n. i art.

64 k.p.c. Wbrew zarzutowi skarżącej przepis art. 80 ust. 1 u.g.n. nie może być

traktowany jako lex specjalis w stosunku do art. 64 k.p.c. Przyjęcie takiej relacji

między wymienionymi przepisami wyklucza przede wszystkim całkowicie odmienny

przedmiot regulacji obu przepisów. Z treści art. 80 ust. 1 u.g.n. wynika

jednoznacznie, że w ogóle nie dotyczy on kwestii zdolności sądowej, a reguluje

jedynie sposób i konsekwencje wniesienia przysługującego właściwemu organowi

lub użytkownikowi wieczystemu sprzeciwu od orzeczenia samorządowego

kolegium odwoławczego w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania

wieczystego nieruchomości gruntowej. Nie ma zatem podstaw do uznania, że art.

80 ust. 1 u.g.n. stanowi przepis szczególny w stosunku do art. 64 k.p.c. w zakresie

dotyczącym kwestii zdolności sądowej w procesie wszczętym w sprawie aktualizacji

opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej.

Naruszenie art. 328 § 2 w związku z art. 391 § i 397 § 2 k.p.c. polega –

zdaniem

skarżącej

zaskarżonego

–

na

niedostatecznym

postanowienia,

„w

wyjaśnieniu

szczególności

przez

podstawy prawnej

brak

uzasadnienia

stosowania przepisu art. 64 k.p.c., a nie przepisu art. 80 u.g.n. w sytuacji

występowania oczywistej kolizji obu przepisów i w sytuacji, gdy art. 64 k.p.c. jako

przepis ogólny wobec szczególnego przepisu art. 80 ust. 1 u.g.n. nie miał

w sprawie zastosowania”.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zarzut naruszenia art.

328 § 2 k.p.c. jest uzasadniony, jeżeli zaskarżone orzeczenie z powodu istotnych

braków w uzasadnieniu nie poddaje się kontroli kasacyjnej (por. wyrok Sąd

Najwyższego: z dnia 26 listopada 1999 r., III CSK 460/98, OSNC 2000, nr 5, poz.

100 i z dnia 17 marca 2006 r., I CSK 63/06, niepubl.). Skarżąca nie wykazała, aby

uzasadnienie zaskarżonego postanowienia było dotknięte takimi wadami. Poza tym

omawiany zarzut został oparty – jak wykazano wyżej – na błędnym założeniu, że

między art. 80 ust. 1 u.g.n. i art. 64 k.p.c. zachodzi kolizja wymagająca

rozstrzygnięcia według zasady lex specialis derogat legi generali. W konsekwencji

nie było potrzeby – wbrew przekonaniu skarżącej – rozstrzygania kolizji obu

przepisów i przedstawiania odpowiedniego uzasadnienia. Zarzut naruszenia art.

328 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 397 § 2 k.p.c. należało więc uznać za

nieuzasadniony.

Naruszenia art. 199 § 2 i art. 350 k.p.c. przez ich niezastosowanie skarżąca

dopatrzyła się w odrzuceniu pozwu bez wezwania jej do usunięcia braku

formalnego stanowiącego przyczynę odrzucenia.

Z wiążących w postępowaniu kasacyjnym ustaleń stanowiących podstawę

faktyczną rozstrzygnięcia (art. 39813 § 2 k.p.c.) wynika, że skarżąca, będąca

użytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowej Skarbu Państwa, wskazała –

jako pozwanego w sprawie – Prezydenta Miasta P. i oznaczenia strony pozwanej

nie zmieniła, mimo że od dnia 12 lutego 2007 r. działała w sprawie

z profesjonalnym pełnomocnikiem. Pozew zatem – jak trafnie uznał Sąd

odwoławczy – podlegał

odrzucenia, ponieważ będący organem wykonawczym

miasta na prawach powiatu (gminy) Prezydent Miasta P. nie ma zdolności sądowej

(art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c.). Błędne jest przekonanie skarżącej, że stwierdzony brak

zdolności sądowej strony pozwanej podlegał usunięciu. Uzupełnienie w zakresie

zdolności sądowej na podstawie art. 199 § 2 w związku z art. 70 k.p.c. dotyczy

bowiem tylko braków usuwalnych. Tymczasem stwierdzony w sprawie brak

zdolności sądowej ma charakter nieusuwalny. W doktrynie i judykaturze przyjmuje

się zgodnie, że brak zdolności sądowej nie może być uzupełniony na podstawie art.

70 k.p.c. przez wstąpienie do udziału w sprawie podmiotu posiadającego tę

zdolność w miejsce podmiotu nieposiadającego zdolności sądowej. Ponieważ brak

zdolności sądowej odnosi się do podmiotu będącego stroną procesową, to

konieczną przesłanką uzupełnienia tego braku jest zachowanie tożsamości stron, a

więc takiego stanu rzeczy, w którym zarówno przed uzupełnieniem, jak i po

uzupełnieniu braku zdolności sądowej stroną pozostaje ta sama jednostka (por.

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2001 r., III CZP10/01, OSNC 2001,

nr 10, poz. 147). W rozpoznawanej sprawie ten warunek nie zostałby spełniony,

ponieważ w miejsce pozwanego Prezydenta Miasta P. musiałby wstąpić Skarb

Państwa. Tymczasem przepis art. 70 k.p.c. wyklucza wyeliminowanie jednostki

pierwotnie wskazanej jako strona i wprowadzenie w jej miejsce do procesu zupełnie

innego podmiotu, posiadającego zdolność sądową (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 24 września 2004 r., I CK 131/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 156).

Podnosząc w ramach drugiej postawy kasacyjnej zarzut naruszenia art. 350

k.p.c., skarżąca nie wyjaśniła, na czym polega jego naruszenie i jaki mogło mieć

ono wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie podstawy kasacyjnej zostało bowiem

ograniczone do wyjaśnienia naruszenia art. 199 § 2 k.p.c. Omawiany zarzut nie

podaje się zatem kontroli kasacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 13/97, OSNC 1997, nr 8, poz. 114). Ubocznie

należy jedynie zauważyć, że przepis art. 350 k.p.c. dotyczy prostowania omyłek

sądu. Sprostowanie omyłek dotyczących oznaczenia stron jest zatem możliwe

jedynie wówczas, gdy są one następstwem niestaranności sądu. Na podstawie art.

350 k.p.c. nie może natomiast dochodzić do podmiotowego przekształcenia

powództwa, z obejściem właściwych przepisów (art. 194-198 k.p.c.). Zmiana

oznaczenia strony na podstawie art. 350 k.p.c. jest możliwa jedynie wtedy, gdy

w sentencji orzeczenia sąd oznaczył stronę niezgodnie z zebranym w sprawie

materiałem. Jest ona zatem niedopuszczalna wówczas, gdy powód wskazał jako

stronę pozwaną osobę nie posiadającą zdolności sądowej (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 18 czerwca 1998 r., II CKN 817/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 16

i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1982 r., II CZ 122/82,

niepubl.).

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39814 k.p.c.).