II CSK 678/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 678/11

POSTANOWIENIE

Dnia 11 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

SSN Marta Romańska

w sprawie z wniosku Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej

w Z.

przy uczestnictwie A. K.

o umieszczenie A. K. w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 11 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 7 lipca 2011 r.,

1) oddala skargę kasacyjną,

2) przyznaje radcy prawnemu M. P. od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł,

powiększoną o należny podatek od towarów i usług,

tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej uczestniczce z urzędu w postępowaniu

kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy na wniosek Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej

w Z. z dnia 18 maja 2010 r. postanowieniem z 5 kwietnia 2011 r. orzekł o potrzebie

przyjęcia uczestniczki postępowania, A. K., do szpitala psychiatrycznego bez jej

zgody. Apelacja uczestniczki została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego

z dnia 7 lipca 2011 r.

W skardze kasacyjnej uczestniczka nawiązując do swych wcześniejszych

twierdzeń wypowiadanych w toku postępowania apelacyjnego zarzuciła, że

postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 7 lipca 2011 r. zostało wydane

z naruszeniem: art. 8 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia

psychicznego (obecnie jedn. tekst: Dz. U. 2011.231.1375 ze zm. – dalej: „u.o.z.p.”)

w związku z art. 36 ust. 2 pkt h i art. 47 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy

społecznej (jedn. tekst: Dz. U. 2009.175.1362 ze zm. – dalej „u.p.s.”) - przez

przyjęcie, że uczestniczka korzystała z oparcia społecznego; art. 29 ust. 1 i 3

u.o.z.p. - przez uznanie, iż wnioskodawca miał legitymację czynną do złożenia

wniosku dotyczącego uczestniczki; art. 30 u.o.z.d. – przez stwierdzenie, że opinia

sądowo-lekarska J. M. z dnia 22 lipca 2010 r. spełniała wymagania świadectwa

lekarskiego - załącznika do wniosku o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym

bez zgody pacjenta; art. 328 § 2 w związku z art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c. – przez

niedokonanie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1.Według utrwalonego w orzecznictwie poglądu, naruszenie art. 328 § 2

k.p.c. przez sąd drugiej instancji może stanowić podstawę kasacyjną tylko wtedy,

gdy uzasadnienie orzeczenia sądu drugiej instancji jest dotknięte wadami, które

uniemożliwiają przeprowadzenie kontroli kasacyjnej tego orzeczenia (zob. np.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2011 r., II UK 338/10, LEX nr 898252),

a w niniejszej sprawie taki przypadek niewątpliwie nie występuje; w skardze brak

nawet

próby

uzasadnienia

występowania

w

sprawie

takiego

przypadku.

W konsekwencji podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 328 § 2

k.p.c. w powiązaniu z art. 233 §1 i art. 382 k.p.c. nie mógł odnieść zamierzonego

przez skarżącą skutku.

2. Z pozostałych zarzutów kasacyjnych na czoło wysuwają się twierdzenia

o bezpodstawnym, naruszającym art. 29 ust. 3 i art. 8 u.o.z.p. oraz art. 36 ust. 2 pkt

h i art. 47 u.p.s. uznaniu legitymacji Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy

Społecznej do wszczęcia postępowania o

przyjęcie uczestniczki do szpitala

psychiatrycznego bez jej zgody.

Według art. 29 ust. 3 u.o.z.p., w stosunku do osoby chorej psychicznie,

objętej

oparciem społecznym, o którym mowa w art. 8 tej ustawy, wniosek

o przyjęcie jej do szpitala psychiatrycznego

bez zgody wymaganej w art. 22

u.o.z.p. może zgłosić również organ do spraw pomocy społecznej. W myśl art. 8

u.o.z.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2011 r., jednostki organizacyjne

działające na podstawie ustawy o pomocy społecznej, zwane "organami do spraw

pomocy społecznej", w porozumieniu z podmiotami leczniczymi udzielającymi

świadczeń zdrowotnych w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej organizują na

obszarze swojego działania oparcie społeczne dla osób, które z powodu choroby

psychicznej lub upośledzenia umysłowego mają poważne trudności w życiu

codziennym, zwłaszcza w kształtowaniu swoich stosunków z otoczeniem,

w zakresie edukacji, zatrudnienia oraz w sprawach bytowych (ust. 1); oparcie

społeczne polega w szczególności na:1) podtrzymywaniu i rozwijaniu umiejętności

niezbędnych do samodzielnego, aktywnego życia, 2) organizowaniu w środowisku

społecznym pomocy ze strony rodziny, innych osób, grup, organizacji społecznych

i instytucji, 3) udzielaniu pomocy finansowej, rzeczowej oraz innych świadczeń na

zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej (ust. 2). Jak widać,

w świetle art. 8 ust. 2 u.o.z.p., postać udzielanego oparcia społecznego przez

powołany do tego organ może być różna, w myśl zaś art. 29 ust. 3 u.o.z.p., każdy

sposób udzielania oparcia społecznego legitymuje organ udzielający tego oparcia

do zgłoszenia wniosku o przyjęcie osoby nim objętej do szpitala psychiatrycznego

bez zgody wymaganej w art. 22 u.o.z.p.

Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że w okresie bezpośrednio

poprzedzającym

złożenie

wniosku

o

przyjęcie

uczestniczki

do

szpitala

psychiatrycznego pracownik socjalny wnioskodawcy odwiedzał uczestniczkę,

prowadził z nią rozmowy, pouczał w celu udzielenia jej pomocy w ułożeniu

prawidłowych relacji z sąsiadami, którzy skarżyli się, że zagraża ona ich życiu, bije,

straszy, wyzywa, rozsypuje na klatce schodowej śmieci, wybija szyby, puszcza psa

bez kagańca. Z inicjatywy pracownika socjalnego wnioskodawcy doszło w dniu

13 maja 2010 r. do złożenia uczestniczce wizyty w jej mieszkaniu przez lekarza

psychiatrę, który rozpoznał u niej uporczywe zaburzenia urojeniowe.

Sąd Okręgowy

trafnie, w ślad za Sądem Rejonowym, uznał działania

podejmowane i inicjowane przez pracownika socjalnego za wyraz objęcia

uczestniczki przez wnioskodawcę oparciem społecznym, o którym mowa w art. 8

u.o.z.p., zmierzającym do udzielenia jej pomocy w prawidłowym ukształtowaniu

stosunków z sąsiadami. Chodziło tu o oparcie społeczne w postaci mieszczącej się

w zakresie art. 8 ust. 2 pkt 1 u.o.z.p. W przepisie tym mowa o podtrzymywaniu

i rozwijaniu umiejętności niezbędnych do samodzielnego, aktywnego życia.

Wprawdzie skarżąca ma rację, że po 2008 r. nie otrzymywała ona już świadczeń

pieniężnych

w

ramach

pomocy

otrzymywanie tych świadczeń

społecznej,

ale

wbrew

jej

twierdzeniom

nie jest niewątpliwie – jak wyżej wyjaśniono -

konieczną przesłanką uznania danej osoby za objętą oparciem społecznym

w rozumieniu art. 8 u.o.z.p. Kwalifikowaniu działań podejmowanych i inicjowanych

w stosunku do uczestniczki przez pracownika socjalnego wnioskodawcy jako

przejawów udzielania jej oparcia społecznego w rozumieniu art. 8 u.o.z.p. nie stoją

na przeszkodzie przepisy art. 36 pkt 2 lit.h i art. 47 u.p.s. Z art. 8 u.oz.p. nie wynika,

że spośród wymienionych w art. 36 pkt 2 u.p.s. świadczeń niepieniężnych tylko

mające postać interwencji kryzysowej (lit. h), w znaczeniu określonym w art. 47

u.p.s., może być uznane za przejaw udzielenia oparcia społecznego.

3. Zdaniem skarżącej, zgłoszony w stosunku do niej wniosek przez MiejskoGminny Ośrodek Pomocy Społecznej nie spełniał wymagań art. 30 u.o.z.p.,

ponieważ nie dołączono do niego odpowiedniego świadectwa lekarza psychiatry.

Według art. 30 u.o.z.p. w brzmieniu obowiązującym od 11 lutego 2011 r., do

wniosku, o którym mowa w art. 29 ust. 3, dołącza się orzeczenie lekarza psychiatry

szczegółowo uzasadniające potrzebę leczenia w szpitalu psychiatrycznym; lekarz

psychiatra wydaje orzeczenie na uzasadnione żądanie osoby lub organu

uprawnionego do zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania (ust. 1);

w przypadku niezałączenia do wniosku orzeczenia lekarskiego lub gdy zostało ono

wydane w okresie dłuższym niż 14 dni przed dniem złożenia wniosku, sąd zwraca

wniosek; przepisy art. 130 k.p.c. nie mają w tym przypadku zastosowania (ust. 2);

w przypadku, o którym mowa w ust. 2, jeżeli treść wniosku lub załączone do wniosku

dokumenty uprawdopodabniają zasadność przyjęcia do szpitala psychiatrycznego,

a złożenie orzeczenia, o którym mowa w ust. 1, nie jest możliwe, sąd zarządza

poddanie osoby, której dotyczy wniosek, odpowiedniemu badaniu (ust. 3).

Sąd Rejonowy uznał dołączone do wniosku świadectwo lekarza psychiatry

(E. Ł.) za nieodpowiadające wymaganiom przytoczonego wyżej art. 30 ust. 1

u.o.z.p., zarazem jednak dopatrzył się określonych w ust. 3 przesłanek do

zarządzenia poddania uczestniczki odpowiedniemu badaniu psychiatrycznemu

(przez J. M.). Akceptacja przez Sąd Okręgowy zastosowania przez Sąd Rejonowy

art. 30 ust. 3 u.o.z.p. nie budzi zastrzeżeń. W tej sytuacji brak podstaw do

podzielenia podniesionego w skardze kasacyjnej

zarzutu naruszenia art. 30

u.o.z.p.

4. Bezzasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 29 ust. 1 u.o.z.p.

Według tego przepisu, bez zgody wymaganej w art. 22 u.o.z.p. do szpitala

psychiatrycznego może być również przyjęta osoba chora psychicznie:1) której

dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje

znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego, bądź 2), która jest niezdolna

do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a uzasadnione

jest przewidywanie, że leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie poprawę jej

stanu zdrowia. Ze sporządzonej na zarządzenie Sądu opinii lekarza psychiatry (J.

M.) wynika, że A. K. cierpi, prawdopodobnie od wielu lat, z powodu uporczywych

zaburzeń urojeniowych. W stosunku do objawów choroby jest całkowicie

bezkrytyczna. Nie jest zdolna do wyrażenia świadomej zgody na leczenie w

oddziale psychiatrycznym. Dotychczasowe jej zachowanie wskazuje na to, że

nieprzyjęcie jej do szpitala psychiatrycznego spowoduje dalsze pogorszenie jej

stanu zdrowia psychicznego. Niepoddana leczeniu może zagrażać zdrowiu i życiu

własnemu oraz innych osób. Treść tej opinii w przytoczonym zakresie świadczy

więc niewątpliwie o ziszczeniu się jednej z dwóch koniecznych i wystarczających,

określonych w art. 29 ust. 1 u.z.o.p. przesłanek przyjęcia osoby chorej psychicznie

do szpitala psychiatrycznego bez zgody wymaganej w art. 22 u.o.z.p., a mianowicie

o ziszczeniu się przesłanki wyrażonej w art. 29 ust. 1 pkt 1 u.o.z.p.

5. Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną uczestniczki, a o kosztach

udzielonej uczestniczce z urzędu pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym

rozstrzygnął zgodnie z § 2 ust. 3, § 6a, § 12 ust. 4 pkt 2, § 15 i 16 rozrządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U.163.1349 ze

zm.).