II CSK 667/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 667/18 POSTANOWIENIE Dnia 18 czerwca 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Władysław Pawlak w sprawie z powództwa F. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.‎przeciwko […] Towarzystwu Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w Ł.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 czerwca 2019 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 13 marca 2018 r., sygn. akt I AGa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

W związku ze skargą kasacyjną strony powodowej F. sp. z o.o. w P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 13 marca 2018 r., sygn. akt I AGa […] Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na przesłankach uregulowanych w art. art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały spełnione.Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.). Istotnego zagadnienia prawnego skarżąca upatruje w konieczności wyjaśnienia związanego ze zmianą przepisu art. 827 § 1 k.c., a mianowicie, czy po zmianie tego przepisu, dopuszczalne jest uznanie działań osób trzecich (w tym także osób, którym ubezpieczający powierzył przedmiot ubezpieczenia) za działania ubezpieczającego, a wobec tego, czy w przypadku rażącego niedbalstwa, bądź winy umyślnej tych osób należy przyjąć, że to ubezpieczający dopuścił się rażącego niedbalstwa lub winny umyślnej, a także po nowelizacji tego przepisu możliwe jest w umowie ubezpieczenia lub w ogólnych warunkach ubezpieczenia, określenie innego niż wprost wskazany w tym przepisie krąg osób, których działania umyślne lub niedbalstwo skutkują zwolnieniem ubezpieczyciela z odpowiedzialności (tzw.

„klauzula reprezentantów”). Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z dnia 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, nie publ., z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).Skarżąca powołując tą podstawę przyjęcia skargi kasacyjnej, w zakresie jej uzasadnienia odwołała się do uzasadnienia przedstawionego wyżej zagadnienia prawnego.

Zgodnie z art. 827 § 1 k.c. ubezpieczyciel jest wolny od odpowiedzialności, jeżeli ubezpieczający wyrządził szkodę umyślnie; w razie rażącego niedbalstwa odszkodowanie nie należy się, chyba że umowa lub ogólne warunki ubezpieczenia stanowią inaczej lub zapłata odszkodowania odpowiada w danych okolicznościach względom słuszności, przy czym jak stanowi § 2, w ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej można ustalić inne zasady odpowiedzialności ubezpieczyciela niż określone w § 1. Według poprzedniego brzmienia (tj. sprzed nowelizacji kodeksu cywilnego ustawą z dnia 13 kwietnia 2007 r., Dz.

U. 2007, nr 82, poz. 557, która weszła w życie 10 sierpnia 2007 r.), ubezpieczyciel był zwolniony od odpowiedzialności, jeżeli ubezpieczający albo osoba, z którą ubezpieczający pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za którą ponosi odpowiedzialność, wyrządziła szkodę umyślnie. W razie rażącego niedbalstwa odszkodowanie się nie należy, chyba że zapłata odszkodowania odpowiada w danych okolicznościach zasadom współżycia społecznego albo interesom gospodarki narodowej (§ 1), z tym że (§ 2) w ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej można w drodze umowy ustalić inne zasady odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, niż określone w § 1.W wyroku z dnia 16 stycznia 2013 r., II CSK 202/12 (nie publ.), Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że art. 827 § 1 k.c. jest przepisem wprowadzającym wyjątek od zasady odpowiedzialności ubezpieczyciela za szkodę wyrządzoną w ubezpieczonym mieniu i jako taki nie może podlegać wykładni rozszerzającej.

Dlatego krąg osób, za które w myśl art. 827 § 1 k.c. ubezpieczający ponosi odpowiedzialność, powinien być określany wąsko i obejmować tylko te osoby, których winę można zrównać z winą własną ubezpieczonego; dotyczy to tych osób, na które ubezpieczony delegował taki sposób swoje obowiązki wynikające z umowy ubezpieczenia, że można przyjąć, iż w ramach umowy ubezpieczenia działały za niego.W zawartej przez strony procesu umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, AC oraz NNW kierowców i pasażerów, powód występował w roli ubezpieczającego, zaś ubezpieczonym był B. […] S.A., a przedmiotem ubezpieczenia leasingowany przez powoda autobus marki V..

Integralną częścią umowy ubezpieczenia były o.w.u. AC, które w § 3 pkt 1 ppkt 4 lit a stanowiły, że bez względu na uzgodniony w umowie ubezpieczenia zakres ubezpieczenia ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności za szkody powstałe w ubezpieczonym pojeździe podczas kierowania pojazdem przez ubezpieczonego lub osobę upoważnioną do kierowania pojazdem, m.in. w stanie po użyciu alkoholu. Według § 1 pkt 5 ppkt 16 o.w.u. przez osobę upoważnioną do kierowania pojazdem rozumie się osobę, która za zgodą i wiedzą ubezpieczonego weszła w posiadanie kluczyka lub sterownika służącego do otwarcia lub uruchomienia pojazdu.W kontekście przedstawionej w powołanym wyżej wyroku Sądu Najwyższego wykładni zakresu podmiotowego art. 827 § 1 k.c. nie może budzić wątpliwości określony w umowie ubezpieczenia krąg osób, których działania w przypadku szkody AC wyłączają odpowiedzialność ubezpieczyciela, gdy umowę takiego ubezpieczenia jako ubezpieczający zawiera przedsiębiorca, wykorzystujący te pojazdy poprzez osoby, którymi posługuje się przy wykonywaniu działalności gospodarczej.

W przeciwnym wypadku odpowiedzialność ubezpieczyciela nie ulegałaby wyłączeniu nawet, w przypadku wyrządzenia szkody w ubezpieczonym mieniu z winy umyślnej pracownika ubezpieczającego czy innej osoby, którą ubezpieczający zatrudnia na umowę zlecenia i która na jego rzecz działa prowadząc ubezpieczone pojazdy. Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi.

W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.).

Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie publ. i przywołane tam orzecznictwo).Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej skarżąca wywodzi z bezpodstawnego przyjęcia przez Sąd drugiej instancji, iż sprawca wypadku wszedł w posiadanie kluczyków za wiedzą i zgodą powoda, a także z naruszenia art. 827 § 1 k.c. poprzez zastosowanie rozszerzającej wykładni i odniesienie go do działań podmiotów nie wymienionych w tym przepisie.Według ustaleń faktycznych w nocy z 8 na 9 sierpnia 2014 r. doszło do wypadku, polegającego na tym, że kierujący autobusem marki V. - K.

C., znajdując się w stanie nietrzeźwości wjechał na przeciwny pas ruchu wskutek czego najechał na prawidłowo jadący samochód marki H. i doprowadził do zderzania czołowego z samochodem ciężarowym. K. C. nie był pracownikiem powoda, lecz X. sp. z o.o., która świadczyła na rzecz powoda usługi prowadzenia autobusu. Koszty naprawy autobusu wyniosły 345 842,74 zł netto (425 386,57 zł brutto).W takich okolicznościach faktycznych, mając na uwadze treść umowy ubezpieczenia i o.w.u., przyjęcie przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku, iż ma miejsce wyłączenie odpowiedzialności strony pozwanej, skoro K.

C. jako pracownik spółki kapitałowej, z którą powód miał zawartą umowę na świadczenie usług przewozowych ubezpieczonym autobusem, wyrządził szkodę w ubezpieczonym mieniu będąc w stanie nietrzeźwym, co doprowadziło do oddalenia powództwa, nie daje podstaw do przyjęcia, iż skarga kasacyjna strony powodowej jest oczywiście uzasadniona w powyższym rozumieniu. Nie budzi wątpliwości, że spółka kapitałowa fizycznie nie może prowadzić pojazdu mechanicznego, a czyni to poprzez osoby, którymi się posługuje przy wykonywaniu działalności gospodarczej.

Nie można więc odmiennie traktować sytuacji, gdy zleceniobiorcą usług przewozowych (pojazdem mechanicznym ubezpieczonym i należącym do innego podmiotu) jest podmiot gospodarczy prowadzący działalność osobiście od sytuacji, gdy zleceniobiorcą takich usług jest osoba prawna, która faktyczne wykonuje zlecone usługi poprzez swoich pracowników.Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. aaj