II CSK 665/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 665/10

POSTANOWIENIE

Dnia 25 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku PM Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

z siedzibą w Z.

przy uczestnictwie "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

z siedzibą w Z.

o wpis w dziale II księgi wieczystej KW [...],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 25 sierpnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 30 czerwca 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego z dnia 15 kwietnia 2010 r. i przekazuje temu Sądowi

sprawę do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 czerwca 2010 r. oddali apelację

„P.M.” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. od postanowienia Sądu

Rejonowego z dnia 15 kwietnia 2010 r., oddalającego wniosek o dokonanie w

księdze wieczystej na jej rzecz wpisu prawa własności szczegółowo opisanej

nieruchomości przez wykreślenie dotychczasowego wpisu dokonanego na rzecz

„A.” Sp. z ograniczoną odpowiedzialnością.

Sądy obu instancji uznały, że nie mógł stanowić podstawy żądanego wpisu

prawomocny wyrok Sądu Okręgowego z dnia 19 grudnia 2008 r. ustalający

nieważność umowy z dnia 13 lipca 2007 r., na podstawie której „P.M.” spółka z o.o.

przeniosła na rzecz „A.” spółki z o.o. własność przedmiotowej nieruchomości. W

ocenie Sądu drugiej instancji wyrok ten świadczy jedynie o nieważności umowy

sprzedaży nieruchomości, natomiast nie wynika z niego, że prawo własności

nieruchomości

przysługuje

wnioskodawczyni.

Podstawą

dokonania

wpisu

przywracającego w księdze wieczystej wcześniejszy wpis na rzecz „P.M.” spółki z

o.o. jako właścicielki nieruchomości może być – podkreślił Sąd Okręgowy – jedynie

wyrok uwzględniający powództwo o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w

księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, bowiem wyrok taki, odmiennie

niż wyrok wydany na podstawie art.189 k.p.c., zawiera nakaz dla sądu

wieczystoksięgowego dokonania konkretnego wpisu.

Wnioskodawczyni, zarzucając w skardze kasacyjnej naruszenie art. 626 8 § 2

k.p.c., art. 365 k.p.c. art. 10 ust. 1 i art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych

i hipotece, dalej jako „u.k.w.h.” (jedn. tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361

ze zm.) wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

Sądowi

Okręgowemu

do

ponownego

rozpoznania

ewentualnie

uchylenie

zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 15

kwietnia 2010 r. i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 31 ust. 2 u.k.w.h. wpis potrzebny do usunięcia niezgodności

między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może nastąpić,

gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu lub innymi odpowiednimi

dokumentami. U podstaw rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym orzeczeniu

legło przekonanie obu orzekających Sądów, że wyrok sądu stwierdzający

nieważność umowy, na podstawie której ujawniono w księdze wieczystej prawo

własności nieruchomości nie jest „orzeczeniem wykazującym niezgodność”

w rozumieniu tego przepisu. Przemawia za tym – jak zaznaczył Sąd Okręgowy –

okoliczność,

że

wyrok

taki

wzrusza

jedynie

prawo

własności

nabywcy

nieruchomości, nie jest natomiast orzeczeniem stwierdzającym, że własność

nieruchomości przysługuje wnioskodawcy.

Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Przytoczony art. 31 ust. 2

u.k.w.h. nie zawiera wymagania, aby podstawą wpisu potrzebnego do usunięcia

niezgodności, o jakiej mowa w tym przepisie mogło być – w okolicznościach

rozpoznanej sprawy - tylko takie orzeczenie sądu, które stwierdzałoby prawo

własności nieruchomości przysługujące wnioskodawcy. W celu usunięcia w trybie

art. 31 ust. 2 u.k.w.h. niezgodności, o jakiej mowa w tym przepisie wystarczy

orzeczenie wykazujące tę niezgodność. Wyrok Sądu Okręgowego z dnia 19 grudnia

2008 r., stwierdzający na podstawie art. 189 k.p.c. i art. 58 k.c. nieważność umowy

sprzedaży nieruchomości, na podstawie której spółka „A.”, będąca nabywcą,

wpisana została jako właściciel nieruchomości, niewątpliwie spełnia ten warunek.

Istotą bezwzględnej nieważności czynności prawnej jest brak jakichkolwiek

skutków prawnych, które strony chciały osiągnąć nie tylko w stosunkach między

nimi, ale także erga omnes, a ponadto możność powoływania się na nieważność

przez każdego, kto ma w tym interes prawny.

Wspomniany wyrok, którym sąd wieczystoksięgowy jest związany (art. 365

k.p.c.) – wbrew stwierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia nie tylko uprawnia do uznania, że spółka „A.” nie jest właścicielką nieruchomości,

ale także – co jest istotne z punktu widzenia zgłoszonego wniosku - uchyla

podstawę dotychczasowego wpisu oraz upoważnia do stwierdzenia, że stan prawny

nieruchomości jest taki, jaki był przed zawarciem umowy, która okazała się umową

nieważną. Stanowi więc podstawę do usunięcia niezgodności w księdze wieczystej

przez wykreślenie wpisanego właściciela (nabywcę z nieważnej umowy).

Sąd

wieczystoksięgowy,

przyjmując

taki

wyrok

za

podstawę

wpisu

nie rozpoznaje - jak trafnie podniósł Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia

z dnia 19 lipca 2006 r., I CSK 151/06, nie publ. - sporu dotyczącego niezgodności

między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, lecz bada –

zgodnie z kognicją określoną w art. 6268 § 2 i art. 31 ust. 2 u.k.w.h. - czy

z przedłożonego wyroku oraz treści wniosku i księgi wieczystej wynika wspomniana

niezgodność oraz czy wpis, którego domaga się wnioskodawca doprowadzi do jej

usunięcia.

Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że wyrok sądu stwierdzający

nieważność umowy, na podstawie której ujawniono w księdze wieczystej prawo

własności nieruchomości jest orzeczeniem wykazującym niezgodność, o której

mowa w art. 31 ust. 2 u.k.w.h. i może stanowić podstawę wpisu potrzebnego do

usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem

prawnym nieruchomości, jeżeli w chwili rozpoznawania wniosku o wpis (wykreślenie

dotychczasowego wpisu) rzeczywisty stan prawny nieruchomości jest zgodny ze

stanem

wynikającym

W przypadku

z

uchylenia

wpisu

dokonanego

podstawy

prawnej

przed

zawarciem

wpisu

tej umowy.

(nieważnej

umowy),

powodującego, że stan prawny nieruchomości jest taki, jaki był przed zawarciem

umowy, nie zachodzi – jak uznał Sąd Okręgowy - konieczność wytoczenia

powództwa na podstawie art. 10 u.k.w.h. w celu usunięcia niezgodności stanu

prawnego księgi wieczystej z jej rzeczywistym stanem prawny. Okoliczność,

że powództwo przewidziane w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. jest szczególną postacią

powództwa o ustalenie i musi być odczytywane w powiązaniu z przepisami

normującymi uprawnienie do składania wniosków o wpis w księgach wieczystych

(uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 marca

2006 r., III CZP 106/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 160 oraz postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2011 r., II CSK 493/10, nie publ.) nie oznacza,

że niezgodność stanu prawnego księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

powstała

wskutek

stwierdzenia

nieważności

umowy,

będącej

podstawą

dotychczasowego wpisu, może być usunięta tylko na podstawie orzeczenia

wydanego na podstawie art. 10 ust. 1 u.k.w.h.

Z przytoczonych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 398 15 § 1 k.p.c.).