II CSK 638/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 638/10

POSTANOWIENIE

Dnia 7 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku Lidii S.

przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej "O. " w P.

o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu

i o wpis tego prawa,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 15 czerwca 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek Lidii

S. o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do

lokalu mieszkalnego wraz z wpisem tego prawa.

Na podstawie dołączanych do wniosku dokumentów Sąd Rejonowy

ustalił, że Elżbieta P. zawarła w dniu 11 grudnia 2007 r. z uczestnikiem

postępowania - Spółdzielnią Mieszkaniową „O.” w P. umowę o przekształcenie

przysługującego jej spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze

własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr 87 w budynku nr [...] na Osiedlu T.

w P., a następnie umową z dnia 18 kwietnia 2009 r. darowała to prawo Lidii S.

Przedmiotowy lokal położony jest na jednej z nieruchomości

położonych na

Osiedlu T. 3-14,16-25, 26-29,33-42, 45-54, 63-66, 70, 71, 72. Działki wchodzące w

skład tej nieruchomości stanowią własność Spółdzielni oraz w części własność

Miasta P. W odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Miasta

Spółdzielnia nie jest ich użytkownikiem wieczystym. Lokal, z którym związane jest

przedmiotowe spółdzielcze własnościowe prawo położony jest na działce nr 84/2

objętej księgą wieczysta [...], której własność Spółdzielnia nabyła aktem

notarialnym z dnia 3 lipca 2008 r. Wymieniona księga wieczysta powstałą w wyniku

odłączenia części nieruchomości z księgi wieczystej [...], w której jako właściciel

wpisane jest Miasto P., a jako użytkownik wieczysty od dnia 16 marca 2001 r., na

podstawie umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste i nieodpłatne przeniesienie

budynków i urządzeń, wpisana jest Spółdzielnia „O.”. W dniu dokonywania

przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze

własnościowe prawo objęte dołączoną do wniosku umową z dnia 11 grudnia 2007

r. Spółdzielnia „O.” była użytkownikiem wieczystym gruntu, na którym położony jest

budynek obejmujący przedmiotowy lokal.

W tym stanie rzeczy – w ocenie Sądu Rejonowego - nie zachodziły

podstawy do zastosowania art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 125, poz. 873 – dalej jako ustawa zmieniająca u.s.m.) dopuszczającego

w drodze wyjątku od zasady określonej w jego ust. 1 możliwość zawarcia

z członkiem

spółdzielni, któremu

przysługuje

lokatorskie

prawo

do

lokalu

mieszkalnego umowę o przekształcenie tego prawa na spółdzielcze własnościowe

prawo do lokalu, jednakże jedynie wówczas, gdy lokal ten położony jest w budynku

wybudowanym na gruncie, do którego spółdzielni nie przysługuje prawo własności

lub użytkowania wieczystego. Oznacza to, że zawarta między Elżbietą P.

a Spółdzielnią umowa o przekształcenie lokatorskiego prawa do lokalu jest

na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 7 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia

14 czerwca 2007 r. nieważna, a umowa darowizny nieistniejącego własnościowego

prawa do tego lokalu jest bezskuteczna i nie może stanowić podstawy nabycia tego

prawa przez wnioskodawczynię oraz wpisu tego prawa na jej rzecz w księdze

wieczystej.

Zaskarżonym obecnie

postanowieniem

Sąd Okręgowy oddalił apelację

wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy podzielił zawarte w nim ustalenia oraz sformułowany przy ich

uwzględnieniu przez Sąd pierwszej instancji wniosek, że w sprawie nie mógł mieć

zastosowania art. 7 ust. 2 ustawy zmieniającej u.s.m. odnoszący się jedynie do

lokalu znajdującego się w budynku wybudowanym na gruncie, do którego

spółdzielni nie przysługuje prawo własności lub użytkowania wieczystego, ani też

przepisy art. 41 i 42 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych (t. jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm. - dalej jako

u.s.m.) dotyczące innej instytucji prawnej.

W skardze kasacyjnej wniesionej przez wnioskodawczynię skarżąca

zarzuciła:

1) naruszenie art. 7 ust. 2 ustawy zmieniającej u.s.m. przez niewłaściwą

wykładnię i w konsekwencji uznanie, że umowa przekształcenia z dnia 11 grudnia

2007 r. jest nieważna,

2) naruszenie art. 41 i 42 u.s.m. przez niewłaściwe zastosowanie

i nieuwzględnienie ich treści oraz przyjęcie, że przepisy te nie tworzą podstawy

do przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze własnościowe

praw do lokalu,

3) pozbawienie uczestnika postępowania możności obrony swoich praw

(art. 379 pkt 5 k.p.c.) na skutek niedoręczenia Spółdzielni Mieszkaniowej „O.”

postanowienia Sądu Rejonowego oddalającego wniosek z pouczeniem o apelacji,

4) naruszenie art. 6268 § 2 przez niewłaściwe zastosowanie w następstwie

pominięcia przy ustalaniu stanu faktycznego części materiału dowodowego

w postaci uchwał

organów

Spółdzielni z dnia 27 czerwca 2002 r. i uchwały

Zarządu Spółdzielni z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie określenia przedmiotu

odrębnej własności lokali, podjętą na podstawie art. 42 u.s.m. oraz treści umowy

z dnia 11 grudnia 2007 r.,

5) naruszenie art. 6269 przez uznanie, że brak jest podstaw do dokonania

wpisu.

Wnosiła o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego oraz postanowienia

Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Najdalej idącym zarzutem skargi jest zarzut nieważności postępowania

z przyczyn leżących po stronie uczestnika postępowania, który w ocenie skarżącej

pozbawiony został możności obrony swych praw.

Przewidziany w art. 379 pkt 5 k.p.c. wymóg zapewnienia stronie

w postępowaniu sądowym możności obrony swych praw, sankcjonowany w razie

jego niedopełnienia nieważnością tego postępowania, ustanowiony został odrębnie

na rzecz każdej strony. Tylko też ta strona, której prawo do obrony zostało

naruszone może powołać się na nieważność postępowania z tego powodu oraz

tylko na korzyść tej strony taka przyczyna nieważności postępowania podlega

rozważeniu z urzędu przez sąd drugiej instancji. Nie można bowiem uznać,

że strona może składać w środki odwoławcze oparte na zarzutach wyłącznie

dotyczących innej strony postępowania (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

17 marca 1999 r., III CKN 209/98, niepubl., z dnia 21 grudnia 2000 r., IV CKN

209/00, niepubl., z dnia 7 lutego 2002 r., I CKN 489/00, niepubl., z dnia 7 kwietnia

2004 r., IV CK 661/03, niepubl., z dnia 9 marca 2005 r., III CK 263/04, niepubl.,

z dnia 6 listopada 2008 r., III CSK 209/08, nie publ.).

Pogląd ten na gruncie postępowania nieprocesowego znajduje wsparcie

w treści art. 524 § 2 k.p.c., zgodnie którym jedynie osoba zainteresowana,

niebędąca

uczestnikiem

postępowania

zakończonego

prawomocnym

postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, może żądać wznowienia

postępowania, jeżeli postanowienie to narusza jej prawa. Naruszenie przepisów

kształtujących krąg osób zainteresowanych w postępowaniu nieprocesowym może

być natomiast

podstawą sformułowania przez osoby uczestniczące w nim -

w oparciu o podstawę przewidzianą w art. 398 3 § 1 pkt 2 k.p.c. – zarzutu ich

naruszenia, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy. Zarzutu takiego

wniesiona skarga nie podnosi.

Już

sama

obszerna

polemika

skarżącej

z

twierdzeniem

Sądów

orzekających, że uchwały organów Spółdzielni w sprawie określenia przedmiotu

odrębnej własności lokali nie pozostają w związku z przedmiotem umowy

o przekształceniu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu przysługującego

poprzedniczce prawnej wnioskodawczyni dowodzi, że – jak było istocie wymienione dokumenty nie zostały przez te Sądy pominięte przy ustalaniu stanu

faktycznego, a jedynie wnioski prawne, jakie zostały wyciągnięte z dokonanych na

ich podstawie ustaleń, na użytek rozstrzygnięcia o zasadności wniosku,

są sprzeczne ze stanowiskiem skarżącej. Omawiana kwestia w tym ujęciu sytuuje

się jednakże na płaszczyźnie prawa materialnego i nie może być oceniana

w ramach zarzutu naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c.

Wywód uzasadniający zarzut naruszenia art. 7 ust. 2 ustawy zmieniającej

u.s.m. wskazuje, że chodzi o inną jego postać, niż wynikająca z samego

sformułowania zarzutu, a mianowicie o niewłaściwe zastosowanie przepisu i to

z przyczyn dotyczących błędów w ustaleniu podstawy faktycznej zaskarżonego

postanowienia, której kwestionowanie w skardze kasacyjnej jest z mocy art. 3983

§ 3 wyłączone. Skarżąca podważa ustalenie, że przedmiotowy lokal znajduje się na

gruncie stanowiącym w całości własność Spółdzielni, błędnie przy tym przypisując

tej kwestii przesądzające znaczenie dla odmowy zastosowania w sprawie art. 7

ust. 2 powołanej ustawy i uznania za nieważną umowy o przekształceniu

lokatorskiego prawa na spółdzielcze własnościowe prawo do przedmiotowego

lokalu. Stanowisko to bowiem mija się z przytoczonymi wcześniej motywami

zaskarżonego postanowienia, w którym Sąd Okręgowy, trafnie uznał za decydujący

dla oceny dopuszczalności zastosowania w sprawie, określonego w art. 7 ust. 2

powołanej ustawy wyjątku od zasady niedopuszczalności ustanawiania przez

spółdzielnie mieszkaniowe spółdzielczych własnościowych praw do lokali (art. 7

ust. 1 tej ustawy), moment zawarcia - już pod rządami tej ustawy -

umowy

o przekształcenie prawa do przedmiotowego lokalu, położonego w budynku

wybudowanym na gruncie, do którego Spółdzielni w tym czasie przysługiwało

prawo użytkowania wieczystego.

Ubocznie

jedynie

pozostaje

wskazać,

że

ten

kto

twierdzi

-

jak

obecnie skarżąca odnośnie do wpisu prawa własności działki, na której

wybudowany jest budynek obejmujący przedmiotowy lokal - że istnieje rozbieżność

między stanem prawnym wynikającym z wpisu księdze wieczystej, a rzeczywistym

stanem prawnym nie może domagać się jej usunięcia w postępowaniu

o wieczystoksięgowym lecz na drodze powództwa z art. 10 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 124,

poz. 1361 ze zm.).

Bezzasadne są

zarzuty naruszenia oraz 41 i 42 u.s.m., które jako

odnoszące się do wyodrębnienia własności lokali nie mogły mieć w sprawie

zastosowania.

W tym stanie rzeczy nieuzasadniony jest także sformułowany jako

następczy, w stosunku do zarzutów wcześniej omówionych, oparty na twierdzeniu

o braku podstaw do oddaleniu wniosku z przyczyn w nich wskazanych, zarzut

naruszenia art. 6269 k.p.c.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 398 14 k.p.c. w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c.).