II CSK 628/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 628/08

POSTANOWIENIE

Dnia 29 kwietnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku W. B. & Z. b.v. z siedzibą w E., Holandia

przy uczestnictwie A. M.

o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 29 kwietnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 marca 2008 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 7 grudnia 2007 r. stwierdził

wykonalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej wyroku Sądu w A. w

Królestwie Niderlandów wydanego 4 kwietnia 2007 r., sygn. Akt [...], na podstawie

którego dłużnik A. M. został zobowiązany do zapłaty na rzecz wierzyciela W. B. &

Z. b.v. z siedzibą w

E. Holandia (wnioskodawcy) kwot: 77.909,65 EURO

wynikającej z załączonych do pozwu faktur opatrzonych różnymi datami, wraz z

odsetkami, 1.788 EURO tytułem pozasądowych kosztów windykacyjnych, 1.956,32

EURO tytułem zaliczek oraz 894 EURO tytułem kosztów postępowania.

Sąd Apelacyjny postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił

zażalenie dłużnika na powyższe postanowienie Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny

wskazał, że zakres jego kognicji, jako sądu rozpoznającego środek zaskarżenia od

orzeczenia rozstrzygającego o wniosku o stwierdzenie wykonalności, ograniczony

jest do zbadania przesłanek określonych w art. 34-35 rozporządzenia Rady (WE) nr

44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń

sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. WE

L 12 z dnia 16 stycznia 2001 r., s. 1; przekład polski: wydanie specjalne Dz. Urz.

UE, rozdział 19, t. 4, s. 42; dalej: „rozporządzenie nr 44/2001”). Odnosząc się do

podniesionego w zażaleniu zarzutu naruszenia art. 34 pkt 2 powołanego

rozporządzenia stwierdził, że – wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącego – Sąd

w A. dopełnił wszelkich formalności związanych z poinformowaniem dłużnika o

toczącym się postępowaniu, w związku z czym był uprawniony do wydania

orzeczenia w sprawie, mimo że pozwany nie stawił się na rozprawę i nie wdał się w

spór co do istoty sprawy. Sąd Apelacyjny powołał się przy tym na treść

zaświadczenia Sądu w A., zapis w protokole rozprawy przed tym Sądem oraz

poświadczenie wystawione przez Sąd Rejonowy w P. na podstawie art. 10

rozporządzenia Rady (WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie

doręczania w Państwach Członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w

sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. WE L 160 z dnia 30 czerwca 2000 r., s.

37; przekład polski: wydanie specjalne Dz. Urz. UE, rozdział 19, t. 1, s. 227; dalej:

„rozporządzenie nr 1348/2000”).

W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia, opartej na podstawie

określonej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., dłużnik domagał się

orzeczenia

oraz

poprzedzającego

go

postanowienia

Sądu

uchylenia tego

Okręgowego

i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, podnosząc zarzuty

naruszenia: art. 1146 § 1 pkt 3 k.p.c., art. 34 pkt 2 rozporządzenia nr 44/2001,

art. 4, 6, 7 i 10 rozporządzenia nr 1348/2000, art. 45 i 178 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 378 oraz art. 382 i art. 391 § 1 k.p.c.,

a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności.

Wierzyciel w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd

Apelacyjny

prawidłowo

przyjął,

że

w

rozpoznawanej

sprawie

zastosowanie mają postanowienia rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia

22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich

wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, a także rozporządzenia Rady

(WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania w Państwach

Członkowskich sadowych i pozasądowych dokumentów w sprawach cywilnych

i handlowych. Postępowanie w sprawie cywilnej (handlowej) w rozumieniu art. 1

ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001 oraz art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1348/2000

zostało wszczęte przed sądem niderlandzkim

po dniu 1 maja 2004 r.

Wyrok, którego dotyczy wniosek o stwierdzenie wykonalności został wydany zatem

po wejściu w życie obu tych regulacji w stosunkach między Polską a Niderlandami.

Trafnie też Sąd Apelacyjny uznał, że zakres kognicji sądu odwoławczego

rozpoznającego środek zaskarżenia od orzeczenia sądu pierwszej instancji

rozstrzygającego o wniosku o stwierdzenie wykonalności jest ograniczony do

badania przesłanek określonych w art. 34-35 rozporządzenia nr 44/2001 (art. 45).

Wychodząc z tego słusznego założenia, Sąd ten nie podzielił jednak zarzutu

skarżącego wskazującego na nieprawidłowe zawiadomienie go o postępowaniu

toczącym się przed Sądem w A. Uznając ten zarzut za bezzasadny, Sąd

Apelacyjny odwołał się do treści zaświadczenia wystawionego przez Sąd w A. na

podstawie art. 54 rozporządzenia nr 44/2001 (k. 14-17), protokołu rozprawy przed

tym Sądem (k. 10) oraz poświadczenia doręczenia, sporządzonego przez Sąd

Rejonowy w P. stosownie do art. 10 rozporządzenia nr 1348/2001. Wskazał przy

tym, że z pierwszego z wymienionych dokumentów wynika, iż w dniu 7 czerwca

2006

r.

przekazano

Ministerstwu

Sprawiedliwości

-

jako

podmiotowi

upoważnionemu według art. 2 rozporządzenia nr 1348/2000 – dwa odpisy pozwu

w celu doręczenia pozwanemu, a ich doręczenie zostało potwierdzone zapisem

w protokole rozprawy. Powołane dokumenty nie wskazują więc, aby Sąd w A.

wyrokował z naruszeniem przepisów rozporządzeń nr 1348/200 i 44/2001.

Sąd Apelacyjny wyraził również pogląd, że nie jest uprawniony do oceny, czy sąd

zagraniczny podjął odpowiednie działania w celu uzyskania poświadczenia

doręczenia.

Zgodzić się trzeba z zapatrywaniem skarżącego, że dokonana przez Sąd

Apelacyjny - z powołaniem się na powyższe okoliczności – ocena podniesionego

w zażaleniu zarzutu niezawiadomienia go jako strony pozwanej o toczącym się

postępowaniu przed Sądem w A. nasuwa istotne zastrzeżenia.

Zgodnie z art. 34 pkt 2 w związku z art. 45 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001,

sąd odwoławczy odmawia stwierdzenia wykonalności albo je uchyla, jeżeli

pozwanemu, który nie wdał się w spór, nie doręczono dokumentu wszczynającego

postępowanie lub dokumentu równorzędnego w czasie i w sposób umożliwiający

mu przygotowanie do obrony, chyba że pozwany nie złożył przeciwko orzeczeniu

środka

zaskarżenia,

chociaż

miał

do

tego

możliwość.

W

postępowaniu

zażaleniowym skarżący podnosił, że o wyroku Sądu w A. dowiedział się dopiero w

chwili doręczenia mu postanowienia stwierdzającego wykonalność tego orzeczenia

(28 grudnia 2007 r.) i nie miał możliwości podjęcia obrony. W toku posiedzenia

poprzedzającego

natomiast,

że

wydanie

zaskarżonego

odpisy pozwu

przekazane

postanowienia

przez Sąd

wierzyciel

w A.

wskazał

Ministerstwu

Sprawiedliwości doręczone zostały pozwanemu w dniu 19 października 2006 r.

Jednocześnie podniósł, że wysłał bezpośrednio pozwanemu pozew z dnia

7 czerwca 2007 r. na jego adres. Sąd Apelacyjny do tych sprzecznych twierdzeń

wprost nie odniósł się, poprzestając – z powołaniem się na treść zaświadczenia

Sądu w A., protokołu rozprawy przeprowadzonej przed tym Sądem i poświadczenia

wystawionego przez Sąd Rejonowy w P. - na stwierdzeniu, że obowiązek

doręczenia odpisów pozwów wykonany został w sposób prawidłowy.

Niewątpliwie dokumenty, na które powołał się Sąd Apelacyjny mają walor

dokumentów urzędowych i korzystają z domniemania prawdziwości oraz zgodności

z prawdą tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone (art. 244 k.p.c.).

Domniemania te są jednak wzruszalne i mogą być jednak obalone za pomocą

wszelkich środków dowodowych (art. 252 k.p.c.). Zauważyć wszakże należy – co

trafnie podniósł skarżący – że Sąd Apelacyjny w sposób wadliwy odczytał istotną

dla rozstrzygnięcia sprawy część zaświadczenia Sądu w A. Zaświadczenie to,

sporządzone według wzoru stanowiącego załącznik nr V do rozporządzenia nr

44/2001, wskazuje dzień 7 czerwca 2007 r. jako datę doręczenia pozwanemu

dokumentu wszczynającego sprawę (pkt 4.4). Sąd Apelacyjny przyjął, że w tym

dniu przekazano odpisy pozwu Ministerstwu Sprawiedliwości celem doręczenia ich

pozwanemu. Tymczasem kwestia kiedy wysłano pozwanemu odpis dokumentu

wszczynającego postępowanie (dokumentu równoważnego) – w świetle art. 34 pkt

2 rozporządzenia nr 44/2001 -

nie ma istotnego znaczenia. Nie ulega wątpliwości,

że doręczenie stwierdzone zaświadczeniem, w sposób określony w art. 2, 4, 6 i 7

rozporządzenia nr 1348/2000, nie mogło nastąpić 7 czerwca 2006 r., tj. w dniu

sporządzenia

pozwu.

Kwestia

ta

nie była

przedmiotem

rozważań

Sądu

Apelacyjnego.

Z brzmienia przytoczonego art. 34 pkt 2 rozporządzenia nr 44/2001 wynika,

że do stwierdzenia wykonalności orzeczenia Państwa Członkowskiego konieczne

jest nie tylko doręczenie pozwanemu, który nie wdał się w spór, dokumentu

wszczynającego postępowanie, ale również ustalenie, że doręczenie to nastąpiło

w czasie i w sposób umożliwiający przygotowanie obrony, albo że mimo uchybień

w tym zakresie pozwany nie zaskarżył orzeczenia, mając taką możliwość.

Ogólnikowe odwołanie się w motywach zaskarżonego postanowienia do zapisu

w protokole rozprawy przeprowadzonej przed Sądem w A. oraz do nie

sprecyzowanej treści poświadczenia doręczenia sporządzonego przez Sąd

Rejonowy w P. nie pozwala uznać, że Sąd Apelacyjny rozważył wszystkie

przesłanki warunkujące stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego,

których spełnienie kwestionował skarżący. Dołączenie do wniosku o stwierdzenie

wykonalności

orzeczenia

zaświadczenia

orzeczenia,

potwierdzającego

jego

sądu

wykonalność

państwa

i

pochodzenia

doręczenie

tego

pozwanemu

dokumentu wszczynającego postępowanie, nie zwalnia sądu rozpoznającego

środek zaskarżenia od orzeczenia rozstrzygającego o wniosku o stwierdzenia

wykonalności z obowiązku przeprowadzenia samodzielnej oceny spełnienia

przesłanek odmowy stwierdzenia wykonalności lub jego uchylenia, przewidzianych

w art. 34-35 rozporządzenia nr 44/2001. Ocena taka wymaga dokonania

stanowczych ustaleń wskazujących na to, kiedy doręczono pozwanemu odpis

pozwu i czy dokonano tego w czasie i w sposób umożliwiający mu podjecie obrony,

ewentualnie, czy mimo uchybień w zakresie wykonania obowiązku doręczenia

pozwany

miał

możliwość

zaskarżenia

niekorzystnego

dla

siebie

wyroku.

Niezbędne przy tym jest wyjaśnienie, czy doręczenie pozwanemu odpisu pozwu

nastąpiło przed, czy po rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku przez Sąd w A.,

a w tym drugim wypadku – jaki to mogło mieć wpływ na możliwość podjęcia przez

niego obrony. Przydatna dla tej oceny może okazać się treść pism przekazanych

Ministerstwu Sprawiedliwości celem doręczenia pozwanemu.

Uchylenie się przez Sąd Apelacyjny od rozważenia, czy spełnione zostały

wszystkie przesłanki stwierdzenia wykonalności orzeczenia określone w art. 34 pkt

2 wymienionego rozporządzenia, mimo kwestionowania tego faktu w zażaleniu,

usprawiedliwia zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Uniemożliwia też skuteczne

odparcie pozostałych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.