II CSK 626/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 626/07

POSTANOWIENIE

Dnia 11 kwietnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku S. N.

przy uczestnictwie A. N., M. K., W. Z., P. N., H. N., U. C., J. B. i S. S.

o zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 kwietnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z siedzibą w S. z dnia 9 maja 2007 r., sygn.

akt XIII Ca (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni wniosła o stwierdzenie, że ona sama i jej syn A. N., każde z

nich w ½ części, nabyli z dniem 24 maja 2006 r. przez zasiedzenie własność

nieruchomości opisanej we wniosku.

Sąd I instancji uwzględnił wniosek w części, stwierdzając, że wnioskodawczyni

nabyła 24 maja 2006 r. wyrażający się ułamkiem ½ udział we współwłasności tej

nieruchomości, a w pozostałej części oddalił wniosek.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 9 maja 2007 r. oddalił apelacje:

wnioskodawczyni, uczestnika A. N. i uczestnika P. N. Sąd ten podzielił ustalenia

faktyczne

Sądu

Rejonowego,

stwierdzając,

że

tożsame

wnioski

apelacji

wnioskodawczyni i uczestnika A. N. sprowadzają się do żądania zmiany postanowienia

poprzez

stwierdzenie

nabycia

przez

zasiedzenie

całej

nieruchomości

przez

wnioskodawczynię, a nie tylko udziału w ½ części. Za trafne uznał Sąd odwoławczy

stanowisko Sądu I instancji, że z datą śmierci męża wnioskodawczyni zasiedzenie na jej

rzecz biegło jedynie w zakresie udziału przypadającego jej w majątku wspólnym, a

wyrażającego się ułamkiem w ½ części. Sąd ten uznał natomiast za błędny pogląd

apelujących o możliwości doliczenia czasu wspólnego posiadania nieruchomości przez

małż. N. do czasu posiadania wnioskodawczyni wykonywanego już po śmierci męża,

ponieważ ten nie mógł wcześniej przenieść swojego udziału w posiadaniu wchodzącego

w skład bezudziałowej wspólności ustawowej.

Ponadto o niemożliwości doliczenia przez wnioskodawczynię czasu posiadania

przez jej męża, w oparciu o art. 176 § 2 k.c., przesądza okoliczność, że

wnioskodawczyni nie jest spadkobiercą swojego męża, gdyż jedynym spadkobiercą

testamentowym jest syn P. N., stwierdził Sąd odwoławczy. Władanie przez

wnioskodawczynię po śmierci męża całą nieruchomością ma ten skutek, że bieg terminu

zasiedzenia na rzecz wnioskodawczyni w odniesieniu do udziału, co do którego biegło

ono wcześniej na rzecz męża, rozpoczął się dla niej od daty śmierci męża i do chwili

orzekania termin ten nie upłynął, stwierdził Sąd II instancji.

W konsekwencji Sąd ten przyjął, że wnioskodawczyni nie może doliczyć czasu

posiadania realizowanego wspólnie z mężem w odniesieniu do udziału, co do którego

termin zasiedzenie biegł na rzecz jej męża do chwili jego śmierci.

Powyższe postanowienie Sądu II instancji wnioskodawczyni zaskarżyła w części

oddalającej jej apelację i apelację uczestnika postępowania A. N. Zarzuciła błędną

wykładnię art. 172 k.c. i art. 176 k.c. oraz art. 348 k.c. Nadto zarzuciła naruszenie „... art.

386 § 1 pkt 4 k.p.c. ...” wskutek nieuchylenia zaskarżonego apelacją postanowienia

pomimo nierozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy w zakresie pozostałego w

spadku udziału J. N. we współposiadaniu nieruchomości.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części oddalającej

jej apelację i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. W

uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnioskodawczyni twierdzi, że Sądy nie rozpoznały istoty

sprawy w zakresie udziału ½ nieruchomości objętej wnioskiem, a nadto rażąco

naruszyły przepis art. 176 § 2 k.c., nie zajmując się zagadnieniem zaliczenia przez

spadkobiercę okresu posiadania spadkodawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie wobec braku w niej

uzasadnionych podstaw.

Chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. (w skardze

nieprecyzyjnie podano: „... art. 386 § 1 pkt 4 k.p.c. ...”, ponieważ takiej jednostki

redakcyjnej ustawa nie zawiera) wskutek nierozpoznania istoty sprawy w zakresie

pozostałego w spadku udziału J. N. we współposiadaniu nieruchomości i w

konsekwencji nie uchylenia zaskarżonego apelacją postanowienia. Wbrew stanowisku

skarżącej, z uzasadnienia zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia [s. (…)

uzasadnienia] jednoznacznie wynika, że Sąd II instancji podzielił stanowisko Sądu

Rejonowego, iż przedmiotem zasiedzenia na rzecz wnioskodawczyni nie może być

udział w ½ części we własności nieruchomości, co do którego termin zasiedzenia biegł

na rzecz zmarłego J. N. (męża wnioskodawczyni). Sąd odwoławczy zaaprobował

bowiem stanowisko Sądu I instancji, że wnioskodawczyni nie może doliczyć do czasu

posiadania przez siebie nieruchomości czasu jej posiadania realizowanego wspólnie z

mężem, co przesądziło o bezzasadności żądania apelacji stwierdzenia nabycia przez

zasiedzenie

całej

nieruchomości

przez

wnioskodawczynię.

Doszło

zatem

do

rozpoznania istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji i aprobaty motywów tego

rozstrzygnięcia przez Sąd odwoławczy, co stanowiło negatywną przesłankę do

uchylenia zaskarżonego apelacją postanowienia, a w konsekwencji zarzut naruszenia

art. 386 § 4 k.p.c. okazał się bezzasadny. Natomiast okoliczność, że wnioskodawczyni

nie podziela argumentacji Sądów obu instancji uzasadniających wynik rozstrzygnięcia

nie dowodzi zasadności zarzutu nierozpoznania istoty sprawy, a w konsekwencji

naruszenia przez Sąd II instancji przepisu art. 386 § 4 k.p.c.

Wobec bezzasadności zarzutu mieszczącego się w ramach drugiej podstawy

kasacyjnej oceny zarzutów naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów

prawa materialnego należało dokonać z uwzględnieniem stanu faktycznego sprawy

będącego podstawą orzekania dla Sądu II instancji.

Na wstępie trzeba wyraźnie stwierdzić, że w części skargi kasacyjnej obejmującej

uzasadnienie podstaw skargi kasacyjnej [s. (…) uzasadnienia] brak jest jakiegokolwiek

uzasadnienia sformułowanych na wstępie skargi zarzutów błędnej wykładni art. 172 k.c.

i art. 348 k.c., co w takiej sytuacji wyłącza możliwość przeprowadzenia przez Sąd

Najwyższy kontroli kasacyjnej w przedmiocie zasadności powyższych zarzutów.

Ponadto Sąd odwoławczy nie dokonywał interpretacji norm prawnych zawartych w obu

bezpośrednio wcześniej wymienionych przepisach k.c., a tym samym nie mógł dopuścić

się ich błędnej wykładni, skoro jej nie dokonał.

Natomiast zarzut błędnej wykładni przepisów art. 176 k.c. został uzasadniony

przez skarżącą, ale Sąd Najwyższy nie podzielił zasadności tego zarzutu. Co prawda

przez przeniesienie posiadania - w znaczeniu użytym w art. 176 § 1 k.c. – należy

rozumieć także przejście posiadania w drodze sukcesji uniwersalnej. Według utartej

judykatury dziedziczenie posiadania rzeczy polega na przejściu na spadkobierców - z

mocy prawa, z chwilą otwarcia spadku - wszystkich skutków prawnych, jakie wynikały z

jej posiadania przez spadkodawcę (por. postanowienie SN z dnia 7 maja 1986 r., sygn.

III CRN 60/86, OSNC 1987/9/138; postanowienie SN z dnia 13 lipca 1993 r., sygn. II

CRN 90/93, LEX Nr 164845; postanowienie SN z dnia 10 grudnia 1998 r., sygn. I CKN

63/98, Prok. i Pr. 1999/4/28; postanowienie SN z dnia 28 kwietnia 1999 r., sygn. I CKN

105/98, OSNC 1999/11/197). Jednakże zważyć należy, że w świetle powołanego

orzecznictwa zasadę doliczania czasu posiadania poprzednika wyrażoną w art. 176 § 1 i

2 k.c. w stosunku do nieruchomości, które były w posiadaniu spadkodawcy stosuje się

tylko na korzyść tych wszystkich, którzy mają status prawny spadkobiercy. Innymi słowy,

każdy współspadkobierca może doliczyć sobie czas posiadania nieruchomości przez

spadkodawcę, ale tylko w zakresie swojego udziału w spadku, a więc tylko w takiej

części w jakiej dziedziczy. Tymczasem w ustalonym w niniejszej sprawie i przez

skarżącą skutecznie niezakwestionowanym stanie faktycznym wnioskodawczyni nie jest

spadkobiercą swojego męża, gdyż jedynym jego spadkobiercą powołanym do

dziedziczenia na podstawie testamentu jest syn P. N. Wobec powyższego trafnie uznał

Sąd odowałwczy, że z tego względu wnioskodawczyni nie może skorzystać

z możliwości doliczenia czasu posiadania w oparciu o art. 176 § 2 k.c., ponieważ

przewidziane tym przepisem następstwo w posiadaniu przyznane zostało jedynie

spadkobiercy poprzedniego posiadacza. Tymczasem wnioskodawczyni nie uzyskała

takiego statusu z chwilą jego śmierci wobec odmiennej woli testatora, a okoliczność

znacznie późniejszego powzięcia przez nią informacji o istnieniu testamentu, bo dopiero

w dacie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku przez spadkobiercę

testamentowego, nie może skutkować realizacją uprawnienia z art. 176 § 2 k.c. wobec

braku przesłanki podmiotowej do jego zastosowania. Innymi słowy, z uprawnienia

wynikającego z art. 176 § 2 k.c. nie może skorzystać osoba należąca potencjalnie do

kręgu spadkobierców ustawowych, jeżeli nie stała się spadkobiercą wskutek odmiennej

woli spadkodawcy wyrażonej w testamencie. Trafne jest zatem stanowisko Sądu

odwoławczego, że nawet przyjęcie, iż do chwili śmierci męża wnioskodawczyni włada

całą nieruchomością, to i tak w odniesieniu do udziału co do którego zasiedzenie biegło

na rzecz jej męża bieg terminu zasiedzenia na rzecz wnioskodawczyni rozpoczął się

dopiero od daty śmierci męża (15 września 1995 r.). Na dzień orzekania przez Sąd

drugiej instancji nie upłynął zatem jeszcze termin wymagany do nabycia przez

wnioskodawczynię własności nieruchomości w zakresie wspomnianego udziału, a Sąd

odwoławczy trafnie uznał, że doliczenie okresu posiadania wykonywanego przez męża

wnioskodawczyni do chwili jego śmierci nie jest możliwe wobec braku w ustalonym

stanie faktycznym przesłanek pozwalających na zastosowanie przepisów art. 176 § 1 i 2

k.c.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając na

podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.