II CSK 622/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 622/18 POSTANOWIENIE Dnia 6 czerwca 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z powództwa M. Spółki Jawnej z siedzibą w Ł.‎przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w Ł.,‎K. P. - Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w Ł. i C. W.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 czerwca 2019 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 22 stycznia 2018 r., sygn. akt I ACa […], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od powódki na rzecz pozwanego Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanego C.

W., 4) przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w […] na rzecz adwokatów A. B. i M. K. kwoty po 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych na rzecz każdego z nich powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2018 r. Sąd Apelacyjny w […] oddalił apelację powódki M. spółki jawnej z siedzibą w Ł. od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 11 stycznia 2017 r. oddalającego jej powództwo skierowane przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w Ł., K. P. - Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w Ł. oraz C. W. o zapłatę kwoty 1.082.215,87 zł tytułem odszkodowania. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powódkę. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała, że wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania, gdyż pozwany Skarb Państwa był nieprawidłowo reprezentowany przez Prezesa Sądu Rejonowego w Ł., w sytuacji gdy powinien być reprezentowany przez Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. (art. 379 pkt 2 k.p.c.). Ponadto w ocenie skarżącej spółki skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, bowiem Sąd Apelacyjny w […]:

1) uznając zasadność zarzutów przedawnienia podnoszonych przez pozwanych nie rozpoznał istoty sprawy, nie odniósł się do zarzutów apelacji, nie ocenił wszechstronnie dowodów w zakresie badania zasadności zarzutów przedawnienia i nie stosując się do zasady rządzącej ciężarem dowodu błędnie ocenił wartość zgromadzonych dowodów i w konsekwencji bezpodstawnie przyjął, że roszczenie uległo przedawnieniu, rażąco naruszając art. 386 § 4 w zw. z art. 328 § 2 oraz art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c.

2) rażąco naruszył art. 856 § 1 k.p.c., § 105 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie czynności komorników, a także art. 877 zd. drugie k.p.c. zwalniając pozwanego komornika od odpowiedzialności wynikającej z niedochowania obowiązków prawnych nałożonych na niego tymi przepisami, 3) rażąco naruszył art. 856 § 1 k.p.c., art. 857 § 1 k.p.c. przez ich niezastosowanie do obowiązków nałożonych na dozorcę ustanowionego przez pozwanego komornika w osobie dopozwanego C. W., 4) bezpodstawnie przyjął, że roszczenie powódki uległo przedawnieniu naruszając art. 4421 § 1 k.c.

5) bezpodstawnie uznał za dowód w sprawie wycenę biegłej C. K. ze sprawy II C […] Sądu Okręgowego w Ł. wydanej w dniu 23 stycznia 2006 r. dla potrzeb postępowania egzekucyjnego prowadzonego w sprawie III Km […], określającej wartość ruchomości będących przedmiotem oględzin na kwotę 84. 630 zł, 6) naruszył przepisy prawa materialnego na których oparta jest solidarna odpowiedzialność pozwanych (art. 441 § 1 k.c.) za szkodę wyrządzoną spółce tj. art. 23 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w zw. z art. 415 k.c. (w stosunku do pozwanego komornika), art. 23 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w zw. z art. 77 Konstytucji (w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa), art. 857 § 1 k.p.c. oraz art. 415 k.c. (w stosunku do pozwanego C.

W.).W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany Skarb Państwa - Prezes Sądu Rejonowego w Ł. wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Pozwany C. W. wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej mu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym bezpośrednio na rzecz reprezentującego go pełnomocnika od Skarbu Państwa, z uwagi na trudną sytuację finansową powodowej spółki potwierdzoną uzyskaniem zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.Sąd Najwyższy nie stwierdził podstaw do przyjęcia skargi do rozpoznania z uwagi na zarzucaną przez powódkę nieważność postępowania do której miało dojść przez prowadzenie postępowania z udziałem niewłaściwie oznaczonej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa z którą wiąże się dochodzone przez skarżącą roszczenie.

Po pierwsze, prowadzenie postępowania z udziałem niewłaściwie oznaczonej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa nie prowadzi do nieważności postępowania, a stanowi uchybienie procesowe, które może mieć wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1999 r., III CKN 1239/98, OSNC 1999 r., nr 11, poz. 191 i z dnia 28 marca 2017 r., II CSK 320/16, nie publ.). W rozpoznawanym przypadku gdyby uchybienie takie nastąpiło nie miałoby ono żadnego wpływu na wynik sprawy, skoro czynności zastępstwa procesowego za pozwany Skarb Państwa wykonywała Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej.Po drugie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego istotnie przyjmowano, że w sprawach dotyczących solidarnej odpowiedzialności Skarbu Państwa z komornikiem czynności procesowe za Skarb Państwa powinien podejmować Prezes właściwego sądu okręgowego, jako sprawujący czynności administracji sądowej w stosunku do sądów rejonowych na obszarze właściwości sądu okręgowego oraz nadzór nad działalnością tych sądów.

Było ono oparte na treści art. 22 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 52, ze zm. – dalej: „u.s.p.”) (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2014 r., II CSK 764/13, nie publ. i z dnia 24 maja 2007 r., II CSK 44/07, nie publ.). W stanie prawnym dotyczącym organizacji sądów powszechnych, znajdującym zastosowanie w sprawie, wobec uchylenia art. 22 § 3 u.s.p. ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.

Nr 203, poz. 1192) stanowisko to straciło na aktualności. W konsekwencji w sprawach dotyczących solidarnej odpowiedzialności Skarbu Państwa z komornikiem, Skarb Państwa – tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – powinien być reprezentowany przez prezesa właściwego sądu rejonowego (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2013 r., III CZP 80/13, OSNC 2014, nr 10, poz. 9). Tak też kształtuje się obecnie praktyka Sądu Najwyższego, który w sposób analogiczny do Sądów obu instancji w rozpoznawanej sprawie, oznacza statio fisci Skarbu Państwa w sprawach dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej komornika za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności egzekucyjnych (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2016 r., II CSK 39/16, nie publ. i z dnia 26 stycznia 2018r., II CSK 117/17, OSNC-ZD 2019, nr 1, poz. 6).Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.

Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, nie publ. i z dnia 29 września 2017 r., V CSK 162/17, nie publ.).Skonfrontowanie rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji z uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala na stwierdzenie, by skarga kasacyjna była oczywiście uzasadniona w wyżej wskazanym rozumieniu.

Z podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, którą Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym jest związany (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.) wynika, że doszło do przedawnienia roszczenia dochodzonego pozwem, co zwalniało Sąd Apelacyjny od badania merytorycznej zasadności dochodzonego żądania. Powódka we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zwalcza stwierdzone przez Sąd Apelacyjny przedawnienie przez kwestionowanie dokonanej przez ten Sąd oceny dowodów, dotyka zatem kwestii, której weryfikacja w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalna.

O oczywistej zasadności skargi nie może zatem świadczyć nie zbadanie merytorycznie żądania, które w świetle wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej rozstrzygnięcia jest przedawnione. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanego Skarbu Państwa zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.

U. z 2015, poz. 1800 ze zm.). O kosztach zastępstwa procesowego należnych pozwanemu C. W. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 102 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. z uwagi na charakter sprawy dotyczącej roszczenia odszkodowawczego spółki w stosunku do pozwanego mającego status jej wspólnika. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej na rzecz adwokata A.B. i adwokata M. K. Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 7 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714, ze zm.). aj