II CSK 608/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 608/10

POSTANOWIENIE

Dnia 1 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku K. W.

przy uczestnictwie Gminy L.

o stwierdzenie nabycia spadku po I. i A. małżonkach Z.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 1 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 27 maja 2010 r.,

1)

2)

uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie 1 i zmienia

postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 29 grudnia 2009

r. sygn. I Ns 1518/08 w punkcie I w ten sposób, że

stwierdza, iż spadek po I. Z. zmarłym dnia 10 stycznia

1954 r w L., ostatnio stale zamieszkałym w L. na

podstawie ustawy nabyli: żona A. Z. z domu H. w 1/4

części i syn J. Z. w 3/4 częściach;

przyznaje radcy prawnemu S. Z. od Skarbu Państwa

(Sądu Okręgowego) kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł

powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług

tytułem

kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

wnioskodawczyni w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 29 grudnia 2009 r. na wniosek K. W.

stwierdził, że spadek po I. Z. zmarłym 10 stycznia 1954 r. w L. nabyła w całości

jego żona A. Z., natomiast spadek po A. Z. zmarłej 28 lipca 1995 r. w B. nabyła

Gmina L. oraz nakazał sporządzenie spisu inwentarza. Podstawą rozstrzygnięcia było

ustalenie, że I. Z. w chwili śmierci był żonaty z A. Z., nie miał dzieci z tego związku i

nie pozostawił testamentu. Sąd uznał za niewykazane twierdzenie wnioskodawczyni,

że spadkodawca miał syna, który go przeżył. Z kolei A. Z. w chwili śmierci była

wdową, nie miała rodzeństwa ani rodziców i także nie pozostawiła testamentu.

Dziedziczenie po I. Z. Sąd Rejonowy określił na podstawie art. 22 dekretu z dnia

8 października 1946 r. prawo spadkowe (Dz. U. Nr 60 poz. 328), zgodnie z którym jeśli

brak było zstępnych zmarłego małżonka, drugi małżonek dziedziczył cały spadek.

Dziedziczenie po A. Z. nastąpiło według przepisów kodeksu cywilnego.

Zmarła nie miała spadkobierców z pierwszej grupy, także spadkobiercy drugiej

grupy (dwie siostry spadkodawczyni) zmarły przed A. Z. Jedna z nich pozostawiła

syna, ale na wezwanie poprzez ogłoszenie w prasie nikt się nie zgłosił. Na

podstawie art. 935 § 3 k.c. Sąd stwierdził, że spadek przypadł Gminie L.

Na skutek apelacji wnioskodawczyni wywodzącej, że jest wyłącznym

spadkobiercą obojga spadkodawców, jako spadkobierczyni J. Z., syna I. Z.,

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 27 maja 2010 r. zmienił orzeczenie Sądu

Rejonowego w ten sposób, że stwierdził, iż spadek po I. Z. nabyli po ½ syn J.Z. i

żona A. Z. Sąd drugiej instancji z urzędu uzupełnił postępowanie dowodowe o

dowód z aktu zgonu J. Z. i na tej podstawie stwierdził prawdziwość

zapewnienia spadkowego wnioskodawczyni, że J. Z. był synem I. Z. i że go przeżył.

W związku z tym na podstawie art. 22 dekretu prawo spadkowe Sąd Okręgowy

stwierdził dziedziczenie po I. Z. przez żonę i syna po połowie, a w uzasadnieniu

postanowienia wyjaśnił, że przyjęte udziały spadkowe były wynikiem błędu,

ponieważ zgodnie z powołanym przepisem w razie zbiegu dziedziczenia

ustawowego przez małżonka i zstępnych małżonka zmarłego udział spadkowy

małżonka wynosi 1/4 a jedynego zstępnego – J. Z. ¾, lecz błąd może być naprawiony

jedynie przez wniesienia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego.

Natomiast w części dotyczącej dziedziczenia po A. Z. Sąd odwoławczy

oddalił apelację stwierdzając, że J.Z., jako pasierb i do tego zmarły przed

spadkodawczynią

nie

należał

do

jej

spadkobierców

ustawowych.

Przeprowadzone postępowanie nie ujawniło krewnych A. Z., którzy byliby

uprawnieni do dziedziczenia po niej, wobec czego ustalenie przez Sąd

Rejonowy, że spadek po A. Z. przypada Gminie L. na podstawie art. 935 k.c.

Sąd Okręgowy uznał za prawidłowe.

Wnioskodawczyni

złożyła

skargę

kasacyjną

od

powyższego

postanowienia Sądu Okręgowego, zaskarżając je w części - w zakresie punktu

l zmieniającego postanowienie Sądu Rejonowego co do nabycia spadku po I. Z. i

wniosła o jego uchylenie i zmianę w tej części, przez orzeczenie co do istoty

sprawy i stwierdzenie, że spadek po I. Z. zmarłym dnia 10 stycznia 1954 roku w L.,

ostatnio stale zamieszkałym w L., na podstawie ustawy nabyli: żona A. Z. z domu H. w

wymiarze 1/4 części spadku, oraz syn J. Z. w wymiarze 3/4 części spadku; ewentualnie

o uchylenie tego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, a ponadto o przyznanie od Skarbu

Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu wnioskodawczyni kosztów pomocy

prawnej udzielonej z urzędu.

Podstawą skargi wnioskodawczyni uczyniła naruszenie prawa materialnego

poprzez niezastosowanie art. 17 i art. 22 dekretu prawo spadkowe, w wyniku czego

wadliwie zostały oznaczone udziały spadkowe A. Z. i J. Z. w spadku po I. Z.;

poprzez niezastosowanie art. XXVI oraz art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.

przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94), nakazujących,

co do zasady, do spadków otwartych przed dniem wejścia w życie Kodeksu

cywilnego

stosować

przepisy

dotychczasowe

oraz

poprzez

nieprawidłowe

zastosowanie art. 931 § 1 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Spośród zarzutów podniesionych w skardze uzasadniony jest jedynie zarzut

nieprawidłowego zastosowania art. 17 i art. 22 dekretu prawo spadkowe, ponieważ

bezsporne jest, że Sąd Okręgowy nie orzekał o spadkobraniu po I. Z. w oparciu

przepisy kodeksu cywilnego, lecz stosował prawo obowiązujące w chwili śmierci

tego spadkodawcy, tyle że w wyniku błędu zastosował je niewłaściwie, niezgodnie

z treścią zawartej w nim regulacji. Nie doszło więc do naruszenia art. 961 § 1 k.c.,

ani art. XXVI, ani też art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. przepisy

wprowadzające kodeks cywilny, ponieważ pierwszy z nich nie był podstawą

orzekania, a drugi i trzeci zostały zastosowane prawidłowo, skoro podstawą

prawną orzekania były normy prawne wybrane zgodnie ze wskazówkami w nich

zawartymi.

Artykuł 17 § 1 dekretu prawo spadkowe reguluje dziedziczenie przez dzieci

spadkodawcy, które przede wszystkim powołane są do spadku i dziedziczą

w częściach równych. Artykuł 22 tego dekretu określa natomiast zakres, w jakim

małżonek zmarłego dziedziczy z ustawy. W wypadku, kiedy dziedziczy on

w zbiegu ze zstępnymi spadkodawcy - jego udział wynosi ¼. Błąd Sądu

Okręgowego, do którego przyznał się zresztą w uzasadnieniu zaskarżonego

postanowienia, polegał więc na nieprawidłowym, niezgodnym z ich treścią,

zastosowaniu art. 17 § 1 i art. 22 dekretu prawo spadkowe, co doprowadziło do

zawyżenia udziału spadkowego małżonka spadkodawcy (udział ten prawidłowo

wynosi ¼) kosztem udziału zstępnego tego spadkodawcy (jego udział wynosi ¾).

Ponieważ skarga kasacyjna oparta była jedynie na podstawie naruszenia prawa

materialnego i podstawa ta okazała się częściowo oczywiście uzasadniona,

należało uchylić postanowienie Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i orzec

co do istoty sprawy na podstawie art. 398 16 k.p.c.

Orzeczenie o wynagrodzeniu pełnomocnika wnioskodawczyni z urzędu

uzasadnia art. 22 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn.

Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.), § 2 ust. 1 i 3, § 8 ust. 2, § 12 ust. 4 pkt 2

i § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

przez

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

radcę

prawnego