II CSK 604/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 604/10

POSTANOWIENIE

Dnia 7 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku Tomasza Piotra K. i Moniki K.

przy uczestnictwie Gospodarczego Banku Wielkopolskiego Spółki Akcyjnej

oraz Spółdzielni Mieszkaniowej "Osiedle Młodych"

o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu

wraz z wpisem tego prawa oraz o wpis hipoteki zwykłej i hipoteki kaucyjnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 11 maja 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 30 listopada 2009 r. oddalił wniosek

Tomasza K. i Moniki K. o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr 41 w budynku nr 3 na Osiedlu T.

wraz z wpisem tego prawa na rzecz wnioskodawców na prawach wspólności

ustawowej oraz oddalił wniosek o wpis hipoteki zwykłej i kaucyjnej obciążających to

prawo na rzecz Gospodarczego Banku Wielkopolskiego S.A.

Sąd Rejonowy ustalił, że rzeczony lokal znajduje się w budynku

posadowionym na nieruchomości, której własność Spółdzielnia Mieszkaniowa

„Osiedle Młodych” nabyła aktem notarialnym z dnia 3 lipca 2008 r. i dla której Sąd

Rejonowy prowadzi księgę wieczystą Kw /.../. Umową z dnia 16 października 2009

r. zawartą w formie aktu notarialnego wnioskodawcy nabyli od Romana F. i Gabrieli

F. spółdzielcze własnościowe prawo do przedmiotowego lokalu, które powstało

z przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na podstawie

umowy z dnia 8 lipca 2009 r. zawartej w formie aktu notarialnego.

Sąd Rejonowy stwierdził, że z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r.

o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 873, dalej: „ustawa nowelizująca”) wynika, że od

dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. od dnia 31 lipca 2007 r., umowa przekształcenia

spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawo własnościowe mogła być

zawarta tylko wtedy, gdy jej przedmiotem było spółdzielcze lokatorskie prawo do

lokalu położonego w budynku wybudowanym na gruncie, którego spółdzielnia nie

jest właścicielem ani użytkownikiem wieczystym. Umowa przekształcenia prawa do

lokalu z dnia 8 lipca 2009 r. jest zatem nieważna z mocy art. 58 § 1 k.c.,

a w konsekwencji bezskuteczna jest umowa sprzedaży z dnia 16 października

2009 r. Tym samym nie było podstaw do założenia księgi wieczystej oraz

dokonania żądanych wpisów.

Postanowieniem z dnia 11 maja 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

wnioskodawców.

Sąd

drugiej

dokonanego umową

instancji

podkreślił,

z

dnia

lipca

że

dla

2009

r.

oceny

oraz

przekształcenia

ważności

umowy

sprzedaży z dnia 16 października 2009 r. decydujące znaczenia ma pojęcie

nieruchomości w rozumieniu wieczystoksięgowym. Z treści księgi wieczystej Kw

/.../ wynika, że budynek nr 3 na Osiedlu T., w którym znajduje się lokal nr 41

posadowiony jest na działce nr 9/8, obręb C., stanowiącej własność Spółdzielni

Mieszkaniowej „Osiedle Młodych”. Wyłącza to zastosowanie w sprawie art. 7 ust. 2

ustawy nowelizującej, a tym samym przesądza o nieważności umowy z dnia 8 lipca

2009 r. i w konsekwencji nieważności umowy z dnia 16 października 2009 r.

Za bezzasadny Sąd Okręgowy uznał także zarzut naruszenia art. 41 i 42

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r.

Nr 119, poz. 1116 ze zm., dalej: „u.s.m.”), stwierdzając, że uchwała Zarządu

Spółdzielni Mieszkaniowej „Osiedle Młodych” nr 32 z dnia 27 lutego 2003 r., z której

- zdaniem wnioskodawców – wynika, że budynek nr 3 na Osiedlu T. posadowiony

jest na nieruchomości wielobudynkowej obejmującej działkę, do której Spółdzielnia

nie ma tytułu prawnego, nie może prowadzić do wniosków przeciwnych, nie

uwzględnia bowiem, dokonanej z dniem 31 lipca 2007 r., zmiany art. 42 ust. 3 pkt 1

u.s.m., powinna zatem być dostosowana do obowiązującego stanu prawnego.

Wnioskodawcy w skardze kasacyjnej zaskarżyli postanowienie Sądu

Okręgowego w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego,

mianowicie art. 7 ust. 2 ustawy nowelizującej poprzez niewłaściwą jego wykładnię

skutkującą uznaniem umowy z dnia 8 lipca 2009 r. za nieważną, oraz art. 41 i 42

u.s.m. przez przyjęcie, że przepisy te wraz ze stosowanymi przepisami

wewnątrzspółdzielczymi nie tworzą podstawy do przekształcenia spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w prawo własnościowe, a także

naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 626 8 § 2 k.p.c. przez

pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego części materiału dowodowego

w postaci uchwały Zebrania Przedstawicieli z dnia 27 czerwca 2002 r. i uchwały

Zarządu Spółdzielni z dnia 8 maja 2003 r. oraz umowy z dnia 8 lipca 2009 r., a

ponadto naruszenie art. 6269 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie o założenie księgi wieczystej objęte jest regulacją zawartą

w art. 6268 § 10 k.p.c., zgodnie z którym założenie księgi wieczystej następuje

z chwilą dokonania pierwszego wpisu a także art. 626 8 k.p.c. określającą granice

kognicji sądu wieczystoksięgowego. Zarzut naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c., który

skarżący wiążą z nieuwzględnieniem przez Sąd Okręgowy przy ustalaniu podstawy

faktycznej zaskarżonego orzeczenia

dokumentów w postaci uchwały Zebrania

Przedstawicieli z dnia 27 czerwca 2002 r. oraz uchwały Zarządu Spółdzielni z dnia

8 maja 2003 r., a także postanowienia umowy zawartego w § 7 umowy o

przekształceniu lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze własnościowe prawo

do lokalu, nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Sąd Okręgowy zasadnie uznał,

że przy ocenie dopuszczalności przekształcenia dokonanego umową z dnia 8 lipca

2009 r. oraz ważności mowy sprzedaży z dnia 16 października 2009 r. należy mieć

na względzie pojęcie nieruchomości w rozumieniu wieczystoksięgowym. Z ustaleń

dokonanych na podstawie treści księgi wieczystej KW nr /.../oraz dołączonych do

wniosku dokumentów wynika, że nieruchomość, na której posadowiony jest

budynek, w którym znajduje się lokal spółdzielczy należący do wnioskodawców,

stanowi własność Spółdzielni.

W

postępowaniu

o

wpis,

kontroli

sądu

podlega

skuteczność

materialnoprawna czynności prawnej, na podstawie której doszło do ustanowienia

prawa podlegającego ujawnieniu w księdze wieczystej (por. orzeczenie Sądu

Najwyższego z dnia 22 marca 1955 r., II CO 116/54, OSN 1956, nr 1, poz. 15,

z dnia 25 lutego 1963 r., III CR 177/62, OSN II, 1964, poz. 36, postanowienie z dnia

16 lipca 2009 r., I CSK 497/2008, Lex Polonica nr 2353126). Dotyczy to także

postępowania o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego

prawa do lokalu. Z tej przyczyny, dokumenty stanowiące podstawę wpisu tego

prawa powinny wykazywać spełnienie - określonych we właściwych przepisach warunków materialnoprawnych skutecznego ustanowienia w drodze czynności

prawnej spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Jeżeli dokumenty takie –

wbrew deklarowanym oświadczeniom w treści czynności prawnej - nie potwierdzają

tych warunków, zachodzi podstawa do oddalenia wniosku o wpis (art. 626 9 k.p.c.).

Sąd Okręgowy zasadnie przyjął, że załączone do wniosku dokumenty,

tj. wypis aktu notarialnego z dnia 16 października 2009 r. wraz z zaświadczeniami

Spółdzielni,

nie

mogą

stanowić

podstawy

założenia

księgi

wieczystej

dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu i wpisu tego prawa na rzecz

wnioskodawców, gdyż nie wykazują one spełnienia przesłanki, o której mowa w art.

7 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. ustawy zmieniającej, zawierającej

wymaganie, aby lokal spółdzielczy, będący przedmiotem umowy z dnia 8 lipca

2009 r., znajdował się na nieruchomości, do której Spółdzielni nie przysługiwało

prawo

własności albo

prawo

użytkowania

wieczystego. W

szczególności

okoliczności wskazanej w § 7 umowy z dnia 8 lipca 2009 r. nie potwierdza treść

zaświadczenia Spółdzielni załączonego do wniosku o wpis oraz treść księgi

wieczystej KW nr /.../. W konsekwencji uzasadnione było stanowisko Sądu

Okręgowego, że umowa ta była nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c., naruszała

bowiem normę zawartą w art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 14 czerwca 2007

r., zakazującą ustanawiania spółdzielczych własnościowych praw do lokali

położonych w budynkach wybudowanych na gruncie, do którego spółdzielni

przysługuje prawo własności lub użytkowania wieczystego (por. postanowienie

siedmiu sędziów SN z dnia 16 listopada 2011 r., II CSK 538/10, dotychczas nie

publ.).

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego:

art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. ustawy zmieniającej oraz 41 i 42

u.s.m., odnoszą się do innego niż ustalony stanu faktycznego i z tego powodu są

bezzasadne. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego

(por. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 1954 r., I CO.

21/54, OSN 1948, III, poz. 50, wyrok z dnia 29 lipca 1999 r., II UKN 56/99,

OSNAPiUS 2000, nr 22, poz. 829, wyrok z dnia 24 lipca 2006 r., I PK 299/2005,

OSNP 2007, nr 15-16, poz. 214, wyrok z dnia 17 czerwca 2009 r., IV CSK 48/2009,

Lex Polonica nr 2044472), zarzut naruszenia prawa materialnego może być

odnoszony tylko do stanu faktycznego stanowiącego podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Wprawdzie Sąd Okręgowy przedstawił również ocenę prawną

okoliczności deklarowanych w § 7 umowy z dnia 8 lipca 2009 r., ale rozważania

te miały charakter jedynie hipotetyczny. Ocenę prawną Sądu drugiej instancji w tym

zakresie należało więc uznać za bezprzedmiotową, skoro wykraczała poza przyjętą

przez ten Sąd podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art.

jw

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.