II CSK 593/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 593/07

POSTANOWIENIE

Dnia 11 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z wniosku Szpitala im. B.(...) w Ł. - Oddział Terapii dla Uzależnionych od

Substancji Psychoaktywnych (...)

przy uczestnictwie R. D. i Z. K.

o umieszczenie w domu pomocy społecznej bez zgody uczestnika postępowania R. D.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 marca 2008 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania R. D.

od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 18 czerwca 2007 r., sygn. akt XII Ca

(…),

1. oddala skargę kasacyjną.

2. przyznaje adw. M. E. kwotę 120 zł tytułem wynagrodzenia za udzieloną

uczestnikowi pomoc prawną z urzędu, płatną przez Sąd Okręgowy w Ł.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. postanowieniem z dnia 18 czerwca 2007 r. oddalił apelację

uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. stwierdzającego, że

zachodzą przesłanki do umieszczenia uczestnika postępowania w domu pomocy

społecznej.

Rozstrzygnięcie to oparł na następujących aprobowanych ustaleniach Sądu

Rejonowego uzupełnionych w postępowaniu apelacyjnym.

Uczestnik

postępowania

od

dzieciństwa

leczy

się

w

Poradni

Zdrowia

Psychicznego, a w późniejszym okresie także w poradni odwykowej. Był wielokrotnie

hospitalizowany na oddziale psychiatrycznym i odwykowym z powodu nadużywania

alkoholu i środków odurzających, dokąd zawsze był przywożony w bardzo złym stanie

somatycznym. W styczniu 2007 r. został przyjęty na Oddział Intensywnej Terapii

Szpitala im. dr B.(...) z powodu śpiączki po nadużyciu substancji psychoaktywnych oraz

niewydolności oddechowej związanej z zapaleniem płuc.

Podzielając opinię biegłego lekarza psychiatry Sąd ten ustalił, że uczestnik nie

jest zdolny do samodzielnej egzystencji, podejmuje błędne decyzje zagrażające zdrowiu

a nawet życiu, dlatego nie można go pozostawić bez opieki. Nie zdaje sobie sprawy z

sytuacji w jakiej się znajduje, jest bezkrytyczny wobec swojego stanu zdrowia, nie może

zerwać z nałogiem pomimo wielokrotnych przyrzeczeń i obietnic. Choroba jest silniejsza

od jego woli.

Mieszka w mieszkaniu bez okien, prądu i ogrzewania, nikt z rodziny nie deklaruje

mu pomocy, matka odwiedza go w szpitalu i wychodzi z nim jedynie na spacery. Powrót

do dotychczasowego miejsca zamieszkania może zagrażać jego bezpieczeństwu, a

najwłaściwszym sposobem zabezpieczenia jego zdrowia i życia oraz potrzeb życiowych

jest umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej.

Orzeczenie to uczestnik postępowania zaskarżył skargą kasacyjną, w której

zarzucił nieważność postępowania polegającą na pozbawieniu go możności obrony

swoich praw przez nieustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 379 pkt 5 k.p.c.) oraz

naruszenie:

-

art. 386 § 2 k.p.c. w związku z art. 42 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r.

o ochronie zdrowia psychicznego w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez

nieuchylenie orzeczenia Sądu pierwszej instancji i niezniesienie (omyłkowo ujęte

w skardze kasacyjnej jako zniesienie) postępowania w zakresie dotkniętym

nieważnością;

-

art. 385 k.p.c. w związku z art. 42 powołanej ustawy i art. 13 § 2 k.p.c. przez

oddalenie apelacji mimo, że była zasadna;

-

art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. i art. 42 powołanej ustawy przez

nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do zarzucanej

nieważności postępowania;

-

art. 42 w związku z art. 38 i 39 powołanej ustawy oraz art.13 § 2 k.p.c. przez ich

niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia Sądu pierwszej

instancji

orzekającego

najbardziej

uciążliwy

środek

mimo

braku

takiej

konieczności. W konkluzji wniósł o uchylenie orzeczeń Sądów obu instancji i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozważony w pierwszej kolejności jako najdalej idący zarzut nieważności

postępowania nie może odnieść zamierzonego skutku. Według ugruntowanego

orzecznictwa, pozbawienie możności obrony należy oceniać przy uwzględnieniu

konkretnych okoliczności sprawy, bowiem „pojęcie niemożności obrony” może

obejmować różne stany faktyczne, jednakże w grę wchodzą tylko wypadki, gdy strona

rzeczywiście była pozbawiona możności obrony i nie działała w postępowaniu, a nie gdy

mimo naruszenia przepisów procesowych podjęła czynności w postępowaniu.

Zgodnie z art. 48 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia

psychicznego (Dz. U. Nr 111 poz. 535), sąd może ustanowić dla osoby, której

postępowanie dotyczy adwokata z urzędu, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia

psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata w

sprawie za potrzebny.

Taka sytuacja nie występuje w przedmiotowej sprawie. Uczestnik postępowania

zarówno w czasie badania przez biegłego lekarza psychiatrę, jak i postępowania przed

Sądem Okręgowym, był prawidłowo zorientowany, co do miejsca, czasu i otoczenia,

przed Sądem złożył dorzeczne zeznania, a w domu pomocy społecznej, jak podał, nie

chce być umieszczony „ponieważ straciłby mieszkanie”. W tej sytuacji Sąd Okręgowy

słusznie uznał, że w świetle art. 48 powołanej ustawy nie istniała potrzeba ustanowienia

adwokata z urzędu, i na taką potrzebę nie wskazywała opinia biegłej, ani kontakt z

uczestnikiem na rozprawie przed tym Sądem. Dlatego ustanowił dla niego adwokata

dopiero do postępowania kasacyjnego. W tym stanie faktycznym nie można przyjąć, by

skarżący był pozbawiony obrony swoich praw, a tym samym by zachodziła nieważność

postępowania z przyczyny określonej w art. 379 pkt 5 k.p.c.

W

konsekwencji

prawidłowo

Sąd

Okręgowy oddalił apelację,

nie naruszając

zarzucanych w skardze kasacyjnej przepisów art. 386 § 2 i art. 385 k.p.c. w związku z

art. 13 § 2 k.p.c. i art. 42 powołanej ustawy.

Powołane przez skarżącego orzeczenia Sądu Najwyższego, mające uzasadniać

trafność zarzutu naruszenia art. 48 powołanej ustawy, zostały wydane w odmiennych

stanach faktycznych. Przykładowo w sprawie II CKN 399/01 uczestniczka postępowania

cierpiała na chorobę psychiczną w postaci zespołu maniakalnego, w ogóle nie

odpowiadała na pytania Sądu, zeznawała chaotycznie, zatem istniała potrzeba

ustanowienia dla niej adwokata z urzędu.

Bezzasadny okazał się też zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art.

391 k.p.c. Przepis art. 328 § 2 k.p.c. zastosowany odpowiednio do uzasadnienia

orzeczenia Sądu drugiej instancji oznacza, że uzasadnienie to nie musi zawierać

wszystkich elementów uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji, ale takie

elementy, które ze względu na treść apelacji i na zakres rozpoznania sprawy,

wyznaczony przepisami ustawy są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy przez sąd

drugiej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1998 r. I CKN

899/98,

niepubl.).

Uzasadnienie

zaskarżonego

postanowienia

odpowiada

tak

określonym wymaganiom, bowiem Sąd Okręgowy jasno i w sposób nie budzący

wątpliwości, po uzupełnieniu postępowania dowodowego, zaaprobował pogląd Sądu

Rejonowego o spełnieniu przesłanek z art. 38 i 39 powołanej ustawy o ochronie zdrowia

psychicznego do umieszczenia uczestnika w domu pomocy społecznej. Oddalając

apelację tym samym dał wyraz temu, że nie dopatrzył się w postępowaniu przed Sądem

pierwszej instancji, branej z urzędu pod rozwagę, nieważności postępowania.

Nietrafny jest wreszcie zarzut naruszenia przepisów art. 38, 39 i 42 wymienionej

ustawy o ochronie zdrowia psychicznego przez ich niewłaściwe zastosowanie. Dla

oceny naruszenia prawa materialnego decydujący jest stan faktyczny sprawy, będący

podstawą wydania zaskarżonego orzeczenia. Kontroli kasacyjnej nie podlegają

ustalenia faktyczne dokonane przez sąd drugiej instancji. Wprawdzie skarżący nie

kwestionuje dokonanych ustaleń, a naruszenia tych przepisów dopatruje się w

wyprowadzeniu z zebranego materiału błędnego wniosku o spełnieniu przesłanek do

umieszczenia go w domu pomocy społecznej, argumentując tym, że aktualnie własnym

staraniem wstawił szyby w mieszkaniu, zawarł umowę o dostawę energii i stara się o

pomoc finansową w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej na pomalowanie mieszkania.

Te nowe elementy wprowadzone w skardze kasacyjnej do stanu faktycznego sprawy,

niezależnie od tego że zaistniały po wydaniu zaskarżonego orzeczenia, nie mogły być

wzięte pod uwagę przy rozpoznawaniu skargi. Sąd Najwyższy bowiem nie może czynić

własnych ustaleń odmiennych od przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Z tych względów skargę kasacyjną, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw,

oddalono (art. 39814 k.p.c.), orzekając o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za

udzieloną uczestnikowi postępowania pomoc prawną na podstawie § 19 i 20 w związku

z § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).