II CSK 589/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 589/18 POSTANOWIENIE Dnia 28 maja 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Trzaskowski w sprawie z powództwa R. B.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w W.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 maja 2019 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt I ACa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (…) na rzecz adwokata K. S. kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) zł, powiększoną o należny podatek od towarów i usług z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Powód R. B. domagał się zasądzenia od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. kwoty 750.000 zł, obejmującej kwotę 288.000 zł z odsetkami ustawowymi z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę i odszkodowania za utracone korzyści w postaci świadczeń rentowych określonych w art. 57 ust 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jakie mógłby otrzymać w okresie od dnia 15 maja 2000 r. do dnia 18 marca 2009 r., oraz kwotę 462.000 zł z odsetkami ustawowymi z tytułu utraconych korzyści z zysków, jakie mógłby osiągnąć z prowadzonego przedsiębiorstwa, gdyby jego stan zdrowia nie uległ pogorszeniu wskutek zawału oraz zaburzeń psychicznych, których bezpośrednią przyczyną było nieuzyskanie świadczeń rentowych z ZUS.Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2017 r.

Sąd Okręgowy w S. oddalił powództwo, a wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2018 r. Sąd Apelacyjny w (…) uwzględnił apelację powoda jedynie co do rozstrzygnięcia dotyczącego kosztów postępowania i oddalił apelację powoda w pozostałym zakresie.W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, powód wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W jego ocenie, w sprawie pojawia się istotne zagadnienie prawne dotyczące kwestii odpowiedzialności podmiotów wykonujących władzę publiczną za uchybienie w zakresie należytego i wyczerpującego informowania jednostek o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków w sytuacji, w której jednostka zwraca się do takiego podmiotu o informację potrzebą jej do podjęcia decyzji o zainicjowaniu postępowania administracyjnego, które podmiot ten prowadzi w ramach swojej właściwości.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów.

Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa.

Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, nie publ.; z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, nie publ.).

Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2012 r., II CSK 180/12, nie publ. oraz z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, nie publ.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, nie publ.).Z kilku względów zagadnienie przedstawione przez powoda nie czyni zadość przedstawionym wymaganiom.

Przede wszystkim jego uzasadnienie nie wskazuje przepisów prawa, na tle których powstało, ani nie zawiera niezbędnej argumentacji jurydycznej, a ogranicza się w istocie do zwrócenia uwagi na praktykę udzielania przez wyspecjalizowane komórki organizacyjne (np. biura obsługi interesantów), znajdujące się w większości podmiotów wykonujących władzę publiczną, także informacji co do tego, jakie działania powinny zostać podjęte w celu prawidłowego zainicjowania postępowania administracyjnego. Argumentacja ta była konieczna wobec treści art. 9 k.p.a. (w związku z art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ówcześnie Dz.

U. Nr 162, poz. 1118 ze zm., dalej - „Ustawa”), z której wynika, że przewidziany w nim obowiązek informacyjny dotyczy bezpośrednio okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków „będących przedmiotem postępowania administracyjnego”, i obciąża organ względem „osób uczestniczących w postępowaniu”, a zatem aktualizuje się w ramach toczącego się postępowania administracyjnego, jak również przepisów Ustawy, z których wynika, że wszczęcie postępowania i wypłata świadczenia rentowego jest co do zasady uzależniona od złożenia stosownego wniosku (por. art. 116 ust. 1, art. 129), a do wniosku powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokości (por. art. 116 ust. 5, por. też art. 117), co oznacza także, iż inicjatywa dowodowa w znacznej mierze obciąża ubezpieczonego, także co do zdarzeń relewantnych dla ustalenia okresów składkowych i nieskładkowych.

Zwłaszcza w kontekście ustalenia, że powód nie poinformował pracownika ZUS udzielającego mu informacji o swej przybliżonej sytuacji faktycznej, w tym, iż w latach 60-tych XX wieku był uczniem przyzakładowej szkoły stoczniowej, a jedynie sformułował ogólne zapytanie o warunki otrzymania świadczeń rentowych, i stwierdzenia Sądu Apelacyjnego, że obowiązku informacyjnego nie można rozumieć jako powinności przedstawienia petentowi w sposób abstrakcyjny całego systemu ubezpieczeń społecznych w zakresie wszystkich warunków, od których uzależnione jest przyznanie prawa do renty.Ponadto istotność zagadnienia sformułowanego przez skarżącego zasadza się na twierdzeniu, że podczas wizyty powoda w ZUS w maju 2000 r. pozwany wprowadził go w błąd, gdyż nie udzielił mu informacji co do tego, iż to na nim ciąży obowiązek wykazywania okresów składkowych, że ZUS może nie posiadać kompletnych informacji w zakresie okresów jego zatrudnienia oraz co do tego, że aby mógł wykazywać okresy składkowe, musi złożyć wniosek o przyznanie świadczenia.

Jest to sprzeczne z ustaleniami Sądu Apelacyjnego, który przyjął, że wprowadzenie w błąd nie miało miejsca, gdyż pozwany wskazał powodowi, jakie są warunki skutecznego wniesienia wniosku o przyznanie świadczenia rentowego, jaki okres składkowy jest wymagany dla jego uzyskania i jaki okres składkowy ma udowodniony. Na tej podstawie uznał, że powód musiał mieć świadomość, iż ZUS nie posiadania innych informacji o okresach składkowych, że nie będzie ich poszukiwać z urzędu i że to na powodzie ciąży obowiązek inicjatywy w zakresie wykazania innych okresów składkowych.

Stwierdził też, że powód uzyskałby pożądaną informacje, gdyby wskazał, iż w latach 60-tych XX wieku był uczniem przyzakładowej szkoły stoczniowej i zapytał, czy w związku z tym przysługują mu jakiekolwiek uprawnienia. Zwrócił też uwagę, że informacje w zakresie zasad postępowania przed ZUS były i są powszechnie dostępne, a powód był osobą doświadczoną życiowo, gdyż od wielu lat prowadził działalność gospodarczą, korzystając w tym zakresie z usług osób trzecich. Wprawdzie w ramach zarzutu naruszenia art. 231 k.p.c. skarżący kwestionuje ustalenie, że powód miał świadomość obowiązku inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania posiadania innych okresów składkowych niż te, o których został poinformowany, jednakże zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego (por. wyroki z dnia 11 stycznia 2007 r., II CSK 400/06, nie publ., z dnia 13 sierpnia 2008 r., I CSK 83/08, nie publ., z dnia 6 listopada 2013 r., IV CSK 119/13, nie publ., z dnia 9 stycznia 2014 r., V CSK 87/13, niepubl., z dnia 5 lutego 2014 r., V CSK 140/13, nie publ., z dnia 9 października 2014 r., I CSK 544/14, OSNC-ZD 2016, z.

A, poz. 4, z dnia 28 stycznia 2016 r., I CSK 94/15, nie publ. i z dnia 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17, nie publ.) zarzut naruszenia art. 231 k.p.c. w ogóle nie może być podstawą skargi kasacyjnej, ponieważ jako dotyczący ustalenia faktów objęty jest wyłączeniem przewidzianym w art. 3983 § 3 k.p.c.Przedstawione przez powoda zagadnienie prawne nie może być uznane za istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy także z tego względu, że Sądy obu instancji uznały jego roszczenie za przedawnione, a Sąd Apelacyjny uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 5 k.c. przez nieuwzględnienie, iż powołanie się przez pozwanego na przedawnienie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

W skardze powód nie sformułował zaś żadnej podstawy kasacyjnej, która mogłaby skutkować podważeniem tego stanowiska (por. art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym orzeczono, na podstawie § 2 ust. 1, w związku z § 4 ust. 1 i 3, § 8 pkt 7 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2017 r., poz. 1714).jw