II CSK 58/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 58/08

POSTANOWIENIE

Dnia 29 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Koncernu Energetycznego "E.(...)" Spółki Akcyjnej w G. Oddział

E.(...) obecnie "E.(...) O.(...)" Spółka Akcyjna w G. Oddział w K.

przy uczestnictwie I. N., R. N., K. N., E. P. oraz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K.

o zasiedzenie ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 maja 2008 r.,

skargi kasacyjnej uczestników postępowania: I. N., R. N., K. N. i E. P.

od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla

zaskarżone

rozpoznania

Sądowi

postanowienie

Okręgowemu

i

przekazuje

w

K. sprawę

pozostawiając

do

ponownego

temu

Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2007 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił wniosek

spółki E.(...) S.A. o stwierdzenie, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie udział

wynoszący 2/8 części we własności zabudowanej nieruchomości miejskiej położonej w

K. przy ul. A.

Według ustaleń tego sądu, przedmiotowy udział należał do zmarłego J. B. Całą

nieruchomość wojnie objął w posiadanie Zakład Energetyczny w K., który do 1951 r.

płacił czynsz spadkobiercom J. B.. Na wniosek Zakładu Energetycznego Sąd Powiatowy

w K. postanowieniem z dnia 2 grudnia 1972 r. stwierdził, że Skarb Państwa nabył

udziały J. B. i D. B. w trybie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach

opuszczonych i poniemieckich. Na skutek skarg N. N. wznowiono postępowanie w tej

sprawie i oddalono powództwa Skarbu Państwa. Zakład Energetyczny od 1958 r.

figuruje jako właściciel nieruchomości i jest jej posiadaczem. Poczynił na niej rozległe

nakłady. Nie może jednak liczyć biegu zasiedzenia od 1958 r., kiedy decyzją

Wojewódzkiej

Rady

Narodowej

Zakład

Energetyczny

otrzymał

we

władanie

nieruchomość, albowiem do objęcia nieruchomości doszło w ramach wypełniania przez

państwo zadań publicznych. Dla wzmocnienia tego argumentu Sąd Rejonowy przytoczył

uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r. (III CZP

72/93, OSNC 1994/3/49).

Na skutek apelacji wnioskodawcy Sąd Okręgowy w K. zmienił zaskarżone

postanowienie i stwierdził, że Skarb Państwa nabył z dniem 2 grudnia 1982 r. przez

zasiedzenie udział 2/8 części we własności nieruchomości położonej w K. przy ul. A.,

objętej księgą wieczystą kw (...)2 Sądu Rejonowego w K.

Sąd Okręgowy podkreślił, że w orzecznictwie odchodzi się od poglądu

wyrażonego w wymienionej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1003 r. i

okoliczności uzyskania władania rzeczą nie mają znaczenia dla oceny władania jako

posiadania

samoistnego.

Jeżeli

jednak

budzi

wątpliwości

znaczenie

decyzji

b. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 17 stycznia 1958 r. przekazującej

poprzednikowi

wnioskodawcy

władanie

nieruchomością,

to

należy

uwzględnić

postanowienie Sądu Powiatowego w K. z dnia 2 grudnia 1972 r. stwierdzające, że Skarb

Państwa nabył przez przemilczenie m.in. udział J. B.. W dniu tego orzeczenia Skarb

Państwa uzyskał tytuł prawny do władania nieruchomością. Stał się posiadaczem

samoistnym i to w dobrej wierze legitymując się dowodem własności pochodzącym od

Sądu. Spadkobiercy J. B. nie podejmowali prawnych działań w celu odzyskania

własności a brak podstaw do uznania, że ówczesne uwarunkowania ustrojowe

wyłączały możliwość dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych. W tej sytuacji istniały

zdaniem sądu podstawy do przyjęcia, że po upływie 10 – u lat od daty wspomnianego

postanowienia Skarb Państwa nabył udział w nieruchomości przez zasiedzenie.

Od tego postanowienia skargę kasacyjną wniosła uczestniczka I. N. Skarga

została oparta na obu podstawach wymienionych w art. 398 3 § 1 k.p.c. Naruszenie

prawa materialnego miało polegać na niewłaściwym zastosowaniu art. 5, 7, 172 § 1 i art.

336 k.c. oraz niezastosowaniu art. 123 § 1, 175, 337, 338 oraz 339 k.c. Naruszenie

przepisów postępowania polegało na niewskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego

postanowienia w jakim zakresie Sąd Okręgowy przyjął jako własne ustalenia faktyczne

poczynione przez Sąd Rejonowy oraz braku własnych ustaleń podstawy faktycznej (art.

233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 382

k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Ponadto wytknięto w skardze kasacyjnej

naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 i w związku z art. 13 § 2 k.p.c. a

także art. 234 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. między

innymi przez brak określenia faktycznej postanowienia, co uniemożliwia kontrolę

kasacyjną orzeczenia.

Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.

ewentualnie orzeczenie co do istoty przez oddalenie apelacji wnioskodawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak wynika z treści art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. uzasadnienie

wyroku Sądu drugiej instancji powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia. Jak przyjmuje się w judykaturze, jeśli ten Sąd akceptuje dotychczasowe

wyniki postępowania dowodowego, powinien dać temu wyraz w pisemnych motywach

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, niepubl.; z dnia 10

listopada 1998 III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83). Wówczas zbędne byłoby

powtarzanie jakie fakty istotne dla rozstrzygnięcia zostały udowodnione, na jakich

dowodach sąd się oparł i z jakich przyczyn innym dowodom odmówił wiarygodności i

mocy dowodowej.

Żadnego z tych wymagań nie spełnia zaskarżone orzeczenie, co trafnie zarzuca

się w skardze kasacyjnej. W judykaturze utrwalony jest pogląd, że sporządzenie

uzasadnienia w sposób nie w pełni odpowiadający stawianym mu wymaganiom może

stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej wtedy, gdy uzasadnienie

zaskarżonego

wyroku

nie

posiada

wszystkich

koniecznych

elementów,

bądź

przedstawione w nim motywy nie pozwalają na przeprowadzenie kontroli kasacyjnej

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2007 r., sygn. akt V CSK 115/07, Mon.

Praw. 2007/17/930 i cytowane w nim orzecznictwo). Ponieważ takie są skutki

stwierdzonego na wstępie uchybienia Sądu drugiej instancji, już tylko z tej przyczyny

zaskarżone

postanowienie

podlega

uchyleniu

a

sprawa

wymaga

ponownego

rozpoznania w drugiej instancji.

Po wydaniu wyroku przez Sąd Okręgowy w K., Sąd Najwyższy w pełnym składzie

sędziów Izby Cywilnej podjął dnia 26 października 2007 r. uchwałę rozstrzygającą

zagadnienie

prawne

dotyczące

charakteru

władania

przez

Skarb

Państwa

nieruchomością uzyskaną w ramach sprawowania władztwa publicznego (sygn. akt III

CZP 30/07, OSNC 2008, nr 5, poz. 43). Według treści przyjętej uchwały, władanie przez

Skarb Państwa nieruchomością uzyskaną w ramach władztwa publicznego (imperium)

może być posiadaniem samoistnym prowadzącym do zasiedzenia.

Wymieniona uchwała wyjaśnia jedynie część z podnoszonych dotychczas

w sprawie wątpliwości. Nie zwalnia to sądu od ustalenia, czy zostały spełnione

ustawowe przesłanki zasiedzenia własności nieruchomości, a zatem, czy osoba na

rzecz, której ma być stwierdzone zasiedzenie, objęła nieruchomość w samoistne

posiadanie i czy uczyniła to w dobrej wierze. Uzyskanie formalnego orzeczenia Sądu

potwierdzającego prawo własności przedmiotu zasiedzenia ma niewątpliwie wpływ na

ocenę dobrej wiary, ale nie przesądza jej bez żadnych zastrzeżeń jak również nie

przesądza o objęciu nieruchomości w samoistne posiadanie. Należy bowiem mieć na

uwadze, że dobra czy zła wiara, mająca wpływ na wymagany okres zasiedzenia istotna

jest w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie samoistne. Późniejsza zmiana

świadomości posiadacza w złej wierze na posiadanie w dobrej wierze i odwrotnie, nie

ma wpływu na ocenę charakteru i długości okresu potrzebnego do nabycia własności

przez zasiedzenie. Podkreślenie to jest istotne albowiem nie można wykluczyć, iż do

objęcia nieruchomości przez Skarb Państwa w samoistne posiadanie mogło dojść przed

wydaniem postanowienia z dnia 2 grudnia 1972 r. Sąd drugiej instancji nie rozważał tej

kwestii mając wątpliwości, co do charakteru posiadania nieruchomości przez Skarb

Państwa jeśli została objęta we władanie w ramach imperium, a to stanowisko pozostaje

w sprzeczności z wiążącym skład orzekający Sądu Najwyższego stanowiskiem

wyrażonym w wymienionej uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

(art. 61 § 6, 62 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym Dz. U. Nr

240, poz. 2052 ze zm.).

W tej samej uchwale Sąd Najwyższy wskazał, że zasiedzenie na rzecz Skarbu

Państwa nie biegło, jeżeli właściciel nie mógł skutecznie dochodzić wydania

nieruchomości. Sąd drugiej instancji stwierdził wprawdzie w pisemnych motywach, że

spadkobiercy J. B. nie podejmowali w przeszłości prawnych działań w celu odzyskania

własności ale brak jest - ze względu z dostrzeżoną na wstępie wadliwość uzasadnienia

zaskarżonego orzeczenia – wskazania, czy jest to wynik własnych ustaleń Sądu drugiej

instancji i jaka jest podstawa dowodowa tych ustaleń.

Brak jednoznacznych ustaleń, co do chwili objęcia nieruchomości przez jednostkę

organizacyjną Skarbu Państwa w posiadanie samoistne pozbawia możliwości oceny

pozostałych, sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów zarówno tych dotyczących

spełnienia warunków zasiedzenia z art. 172 k.c., jak i związanych z długością i biegiem

terminu zasiedzenia.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. w związku z

art. 13 § 2 k.p.c. oraz na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i

art. 39821 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi drugiej instancji.