II CSK 575/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 575/11

POSTANOWIENIE

Dnia 5 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Marian Kocon

w sprawie z wniosku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

Filia Ł.

przy uczestnictwie B. M.

o leczenie psychiatryczne bez wymaganej zgody,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 5 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 12 kwietnia 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2011 r. Sąd Rejonowy w sprawie z

wniosku MOPS Ł. z udziałem B. M. o leczenie w szpitalu psychiatrycznym bez

wymaganej zgody nakazał przyjęcie B. M. do szpitala psychiatrycznego.

Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

uczestniczki postępowania B. M.

W sprawie dokonano następujących ustaleń.

Uczestniczka postępowania B. M. zarejestrowana jest w Poradni Zdrowia

Psychicznego „L.”. z rozpoznaniem wstępnym: obserwacja stanu psychicznego –

podejrzenie zespołu urojeniowego. Korzysta z pomocy finansowej w formie zasiłku

i dodatku mieszkaniowego. Nie pracuje, jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako

bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zamieszkuje samotnie w mieszkaniu, ma 23letnią córkę M. M., która zamieszkuje osobno i odwiedza uczestniczę co dwa dni. B.

M. jest osobą rozwiedzioną. Uczestniczka wykazuje czynne objawy psychotyczne

o znacznym

stopniu

psychotycznych,

nasilenia

pozostaje

objawów

zupełnie

choroby,

działa

po

linii

doznań

bezkrytyczna

wobec

swojej

choroby

psychicznej.

Do wniosku o leczenie psychiatryczne uczestniczki bez jej zgody zostało

dołączone świadectwo lekarza psychiatry szczegółowo uzasadniające potrzebę

leczenia w szpitalu psychiatrycznym, sąd ponadto dopuścił dowód z opinii biegłego

psychiatry. W ocenie Sądu uczestniczka ujawniła zwarty i utrwalony system urojeń

prześladowczych, urojeń oddziaływania, urojeń ksobnych, trucia i omamów

słuchowych. W czasie badań była nieufna, podejrzliwa, początkowo w niechętnym

zdawkowym kontakcie, a w zachowaniu dziwaczna i podejrzliwa. Uczestniczka

wykazała myślenie zaburzone, paralogiczne, z elementami symboliki. Jej

wypowiedzi uznano za niedorzeczne. Stwierdzono, że uczestniczka wykazuje

czynne objawy psychotyczne o znacznym stopniu nasilenia objawów choroby,

działa po linii doznań psychotycznych, pozostaje zupełnie bezkrytyczna wobec

swojej choroby psychicznej.

Sąd ustalił, że ze względu na fakt, że B. M. cierpi na chorobę psychiczną pod

postacią utrwalonego zespołu urojeniowego, wymagane jest jej pilne umieszczenie

w szpitalu psychiatrycznym i poddanie leczeniu. Nieprzyjęcie uczestniczki

postępowania do szpitala psychiatrycznego spowodować może pogorszenie stanu

jej zdrowia psychicznego. Zastosowanie właściwego leczenia prawdopodobnie

może w ocenie Sądu przynieść poprawę jej stanu zdrowia. Sąd Rejonowy doszedł

do przekonania, iż istnieją przesłanki określone w przepisie art. 29 ust. 1 ustawy o

ochronie zdrowia psychicznego, uzasadniające umieszczenie B. M. w szpitalu

psychiatrycznym bez jej zgody.

Sąd drugiej instancji oceniał, czy brak umieszczenia uczestniczki w szpitalu

psychiatrycznym spowoduje znaczne pogorszenie stanu zdrowia w rozumieniu

ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zdaniem Sądu Okręgowego zarówno

załączona do wniosku opinia psychiatryczna, jak i opinie przeprowadzone w toku

postępowania sporządzone zostały z uwzględnieniem zasad profesjonalizmu; są

rzetelne i spójne. W świetle powyższego Sąd Okręgowy uznał, iż w niniejszej

sprawie przesłanki warunkujące przymusową hospitalizację uczestniczki zostały

spełnione. Sąd Okręgowy ocenił, że nieleczenie B. M. spowoduje dalsze znaczne

pogarszanie się jej stanu zdrowia psychicznego, zaś zastosowane leczenie w

warunkach szpitala psychiatrycznego może przynieść poprawę jej stanu zdrowia

psychicznego.

Wskazane

wyżej

postanowienie

uczestniczka

postępowania

B.

M. zaskarżyła skargą kasacyjną w całości.

Jako podstawy skargi kasacyjnej wskazano naruszenie:

-

art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, dalej jako „u.o.z.p.”,

w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c. przez nieustanowienie dla uczestniczki

pełnomocnika z urzędu, mimo że stan jej zdrowia psychicznego uzasadniał

potrzebę reprezentowania jej interesów przez profesjonalnego pełnomocnika;

-

art. 5 k.p.c. przez niepouczenie uczestniczki o możliwości złożenia wniosku

o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu.

Zdaniem skarżącej wskazane naruszenia prawa procesowego mogły mieć

wpływ na wynik postępowania, gdyż gdyby uczestniczka była reprezentowana

przez

profesjonalnego

pełnomocnika

miałaby

rzeczywistą

możliwość

kwestionowania niekorzystnej dla niej opinii biegłego lekarza psychiatry i składania

adekwatnych do przedmiotu sprawy wniosków dowodowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że w sprawie

o przymusowe leczenie psychiatryczne prowadzonej na podstawie art. 29 ust. 1

pkt 1 u.o.z.p. należy przestrzegać dyrektywy, aby wydane orzeczenie było

usprawiedliwione z punktu widzenia dobra i interesu osoby, której dotyczy

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2009 r., I CSK 402/08,

niepubl. i podane tam dalsze judykaty). Jednym z instrumentów pomocnych

w ustaleniu tego rzeczywistego interesu osoby chorej jest przewidziana w art. 48

u.o.z.p. możliwość ustanowienia dla takiej osoby przez sąd adwokata z urzędu,

nawet bez złożenia wniosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia

psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata

w sprawie za potrzebny. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że przewidziana

w tym przepisie możliwość ustanowienia adwokata z urzędu bez wniosku

uczestnika przeradza się w obowiązek, jeżeli okaże się, że uczestnik

postępowania, ze względu na stan swojego zdrowia, nie jest w stanie sam bronić

swoich praw przed sądem (por. postanowienia z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN

299/01, z dnia 22 kwietnia 2010, V CSK 384/09, z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK

234/10 – niepubl., czy z dnia 14 kwietnia 2011 r., IV CSK 483/10, OSNC 2012,

nr 1, poz. 12).

Skarżący trafnie podnosi, że Sąd Odwoławczy nie rozważył w sposób

należyty wynikającej z tego przepisu potrzeby ustanowienia dla uczestnika

adwokata z urzędu. Uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a tym

samym stanowi skuteczną podstawę skargi kasacyjnej przewidzianą w art. 398 3

§ 1 pkt 2 k.p.c., co uzasadnia uwzględnienie skargi (art. 13 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 39815 k.p.c.). Postanowienie o kosztach uzasadnia art. 108 § 2 k.p.c.