Supreme Court allows mortgage entry despite land registry discrepancy by permitting court interpretation of the request.

Sygn. akt II CSK 570/12

POSTANOWIENIE

Dnia 26 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z wniosku G. - Spółki Akcyjnej w W.

przy uczestnictwie "B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" Spółki komandytowej w S.

o wpis hipoteki umownej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt [..],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w S. postanowieniem z dnia 2 marca 2012 r. - uwzględniając

skargę uczestnika postępowania B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki

komandytowej - uchylił wpis hipoteki umownej do kwoty 1.261.450,26 zł, dokonany

w dniu 13 stycznia 2012 r. przez referendarza sądowego w księdze wieczystej

nr […] na rzecz wnioskodawczyni G. Spółki Akcyjnej i oddalił wniosek.

Sąd Okręgowy w S. postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił

apelację wnioskodawczyni od powyższego orzeczenia, podzielając ocenę Sądu

Rejonowego, że dokonaniu wpisu sprzeciwia się rozbieżność między treścią

wniosku i oświadczeń wnioskodawcy oraz właściciela nieruchomości objętej księgą

wieczystą nr […], złożonych na podstawie art. 95 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 29

sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze

zm., dalej: „pr. bank.”), a treścią wymienionej księgi. Żądanie dokonania wpisu

hipoteki oraz wzmiankowane oświadczenia dotyczą nieruchomości - mającej

urządzoną księgę wieczystą nr […] - o powierzchni 11462 m2, składającej się z

dziesięciu działek oznaczonych konkretnymi numerami geodezyjnymi. Tymczasem

w chwili złożenia wniosku nieruchomość objęta tą księgą miała powierzchnię

0,9795 ha i składała się z ośmiu działek, gdyż działki oznaczone numerami 24/51 i

24/52 zostały odłączone do innych ksiąg wieczystych. W takiej sytuacji - w ocenie

Sądu Okręgowego - błędna treść żądania wniosku uniemożliwia jego uwzględnienie

(art. 6269 k.p.c.).

W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie określonej w art. 398 3 § 1 pkt 1

k.p.c., wnioskodawczyni zarzuciła Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 65 § 1 k.c.

w związku z art. 6268§ 1, 2 i 5 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie

polegające na uznaniu, że między treścią wniosku oraz załączonych do nich

dokumentów a treścią księgi wieczystej zachodzi niezgodność uniemożliwiająca

dokonanie wpisu.

Powołując się na tak ujętą podstawę kasacyjną, skarżąca wniosła

o uchylenie

postanowienia

Sądu

Okręgowego

oraz

poprzedzającego

go

postanowienia Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji

do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie obu tych orzeczeń

i utrzymanie w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 stycznia

2012 r. w przedmiocie wpisu hipoteki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skardze kasacyjnej nie można odmówić słuszności.

Zgodnie z art. 6268 § 1 k.p.c., wpis do księgi wieczystej dokonywany jest

jedynie na wniosek i w jego granicach. Stosownie zaś do art. 626 8 § 2 k.p.c.,

rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych

do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Sąd Okręgowy, odwołując się

do tych zasad, prawidłowo uznał, że sąd wieczystoksięgowy nie może dokonać

wpisu z urzędu, jak też nie może wyjść poza granice wniosku. Trafnie też zauważył,

że rozbieżność między treścią wniosku o wpis i załączonych do niego dokumentów

a treścią księgi wieczystej może stanowić przeszkodę do wpisu (art. 626 9 k.p.c.).

Dokonana przez Sąd Okręgowy ocena zasadności rozpoznanego wniosku o wpis

hipoteki przez pryzmat przytoczonych przepisów budzi jednak - co trafnie zarzuciła

skarżąca - istotne zastrzeżenia.

Punktem wyjścia do przeprowadzenia takiej oceny musi być prawidłowe

zidentyfikowanie

żądania

wskazała, że domaga

się

zawartego

wpisu

we

hipoteki

wniosku.

na

Wnioskodawczyni

nieruchomości

objętej

księgą wieczystą nr […]. Do wniosku załączyła dokumenty przewidziane w art. 95

pr. bank.,

w

tym

oświadczenie

jedynego

właściciela

nieruchomości o ustanowieniu hipoteki na rzecz wnioskodawczyni. Wynikało

z nich, że nieruchomość została opisana według stanu faktycznego z

ustanowienia hipoteki; w chwili złożenia

daty

wniosku wymieniona nieruchomość

miała już mniejszą powierzchnię i nie obejmowała dwóch działek przeniesionych

do innej księgi wieczystej. Nie ulega wątpliwości, że w takiej sytuacji sąd

wieczystoksięgowy powinien

na podstawie

dokonać

wykładni treści

całokształtu okoliczności

i

zgłoszonego

przedstawionych

żądania

dokumentów.

Jeśli stwierdzona rozbieżność istotnie wzbudziła wątpliwości sądu co do

tożsamości nieruchomości opisanej w księdze wieczystej ze wskazaną we wniosku,

to nie było przeszkód do ich usunięcia na podstawie art. 130 § 1 zdanie drugie

k.p.c., gdyż przepis ten w związku z art. 13 § 2 k.p.c., znajduje zastosowanie

w postępowaniu wieczystoksięgowym (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:

z dnia 15 marca 2007 r., II CSK 517/06, niepubl. oraz z dnia 4 marca 2011 r., I CSK

453/10, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że

nie może być rozumiany w sposób

art. 6268 § 2 k.p.c.

sprowadzający rolę sądu w postępowaniu

wieczystoksięgowym do realizacji wyłącznie funkcji rejestracyjno-ewidencyjnych.

Określony

w

nim

zakres

kognicji

wyklucza

wprawdzie

przeprowadzanie

jakichkolwiek własnych dowodów i dokonywania na ich podstawie własnych

ustaleń, nie stoi to jednak na przeszkodzie wyjaśnieniu i sprawdzeniu poprawności

danych pochodzących z ewidencji gruntów i budynków (zob. postanowienie SN

z dnia 2 lipca 2004 r., II CK 265/04, niepubl.). Wskazuje się również, że sąd

wieczystoksięgowy jest uprawniony do przeprowadzenia oceny skuteczności

materialnoprawnej umowy stanowiącej podstawę żądania dokonania wpisu (zob.

m.in. postanowienia: z dnia 30 września 2009 r., V CSK 63/09, niepubl. i z dnia

23 listopada 2011 r., IV CSK 123/11, niepubl.) oraz że nie ma przeszkód do

częściowego uwzględnienia wniosku w sytuacji, w której jego zasadność została

wykazana dokumentami nie w pełnym zakresie (zob. postanowienie z dnia

2 grudnia 2009 r., I CSK 132/09, niepubl.).

Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości, co do skuteczności ustanowienia

hipoteki objętej wnioskiem. Gdyby zatem - po dokonaniu

prawidłowej wykładni

żądania wnioskodawczyni - okazało się, że zmierza ono do obciążenia hipoteką

działek nie wchodzących w skład nieruchomości objętej księgą wieczystą nr […],

wskazaną we wniosku i załączonych do niego dokumentach, to okoliczność ta nie

sprzeciwiałaby się częściowemu uwzględnieniu wniosku.

Na marginesie należy zauważyć, że zapatrywanie Sądu Okręgowego,

które legło u podstaw zaskarżonego postanowienia, w istocie uniemożliwia

wnioskodawczyni uzyskanie wpisu do księgi wieczystej skutecznie ustanowionej

hipoteki. Gdyby we wniosku o wpis nieruchomość została opisana w sposób

odpowiadający stanowi (opisowi) ujawnionemu w księdze wieczystej, to - kierując

się tokiem rozumowania Sądu Okręgowego - należałoby stwierdzić, że między

treścią wniosku a dokumentami mającymi stanowić podstawę wpisu istnieje

rozbieżność uniemożliwiająca jego dokonanie.

Z tych przyczyn, nie mogąc skutecznie odeprzeć zarzutu podniesionego

w skardze kasacyjnej, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 w związku

z art. 13 § 2 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

jw