II CSK 561/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 561/09

POSTANOWIENIE

Dnia 14 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa R. W.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń na Życie - S.A. w W. Oddział w S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 14 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt VI Ca (…),

1. odrzuca skargę kasacyjną,

2. pozostawia wniosek powoda o zasądzenie od pozwanego kosztów

postępowania kasacyjnego do rozstrzygnięcia w orzeczeniu końcowym.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Z. – po rozpoznaniu sprawy z powództwa R. W. przeciwko

Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. z siedzibą w W. o zasądzenie kwoty

10 001 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15 sierpnia 2006 r. – wyrokiem wstępnym z

dnia 5 listopada 2008 r. ustalił, że pozwany na podstawie umowy z dnia 1 lutego 2002 r.,

zawartej z Komendą Miejską Policji w oparciu o ogólne warunki grupowego

ubezpieczenia pracowniczego typu P dla Funkcjonariuszy i Pracowników Policji

zatwierdzone uchwałą nr (...) zarządu PZU Życie S.A. z dnia 5 października 2001 r.,

ponosi odpowiedzialność za skutki nieszczęśliwego wypadku, któremu powód uległ w

dniu 26 lutego 2006 r.

Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 26 lutego 2006 r. około godz. 16 – tej, podczas

pełnienia przez powoda dyżuru policyjnego na terenie objętym właściwością Komendy

Miejskiej Policji w Z., doszło do wielu kolizji i wypadków drogowych, w tym wypadku ze

skutkiem śmiertelnym. Powód otrzymywał w związku z tym liczne zgłoszenia oraz

prośby o interwencje i zapewnienie patroli policyjnych. Głęboki stres i narastające

zdenerwowanie

wywołane poczuciem odpowiedzialności spowodowały u

niego

drętwienie lewej połowy ciała, problemy z mówieniem oraz niemożność poruszania

lewymi kończynami. Powód został przewieziony do szpitala, gdzie rozpoznano u niego

niedokrwienny udar mózgu z niedowładem połowiczym lewostronnym, naczynioruchowe

bóle głowy oraz zaburzenia lękowo – depresyjne. Przyczyną udaru był stres związany z

przebiegiem dyżuru i niemożnością sprostania oczekiwaniom osób potrzebujących

pomocy.

Orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w Z. z dnia 27

października 2006 r. stwierdzono u powoda w związku z zaistniałym wypadkiem

całkowitą niezdolność do służby w Policji oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji.

W dniu 1 lutego 2002 r. między Komendą Miejską Policji w Z. i pozwanym

Zakładem Ubezpieczeń została zawarta umowa ubezpieczenia na podstawie ogólnych

warunków ubezpieczenia zatwierdzonych uchwałą nr (...) zarządu PZU Życie S.A. z dnia

5 października 2001 r. (dalej: „o.w.u.”). W chwili wypadku powód był objęty grupowym

ubezpieczeniem pracowniczym na życie typu P.

Sąd Rejonowy uznał, że pozwany bezpodstawnie odmówił powodowi wypłaty

odszkodowania z powołaniem się na § 27 ust. 2 o.w.u., zgodnie z którym

odpowiedzialnością

PZU

Życie

S.A.

–

w

ramach

ubezpieczenia

następstw

nieszczęśliwych wypadków – nie są objęte choroby zawodowe i wszelkie inne choroby

lub stany chorobowe, nawet takie które występują nagle (np. zaziębienia, zapalenie

płuc, zakłócenia ciąży i porodu, wypadnięcie jądra miażdżystego). Zdaniem Sądu,

wyłączenie to dotyczy tylko tych chorób, które nie zostały wywołane nagłą przyczyną

zewnętrzną, zgodnie bowiem z § 2 pkt 6 o.w.u., za nieszczęśliwy wypadek w trakcie

pełnienia obowiązków służbowych uznawane jest nagłe zdarzenie wywołane przyczyną

zewnętrzną mające miejsce w czasie pełnienia obowiązków służbowych, w następstwie

którego ubezpieczony, niezależnie od swojej woli, doznał całkowitego trwałego

inwalidztwa, trwałego uszczerbku na zdrowiu lub zmarł. Przyczyną niedokrwiennego

udaru mózgu u powoda był natomiast nagły bodziec zewnętrzny w postaci stresu

spowodowanego natłokiem obowiązków służbowych.

Z tych względów Sąd Rejonowy, z powołaniem się na art. 318 § 1 k.p.c., wydał

wyrok wstępny, przesądzający zasadę odpowiedzialności pozwanego za skutki

wypadku.

Po wniesieniu przez pozwanego apelacji od wyroku wstępnego powód pismem z

dnia 19 lutego 2009 r. rozszerzył powództwo o kwotę 154 999 zł.

Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Z. oddalił apelację

pozwanego, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

Sąd Okręgowy zauważył, że redakcja wyroku wstępnego może sugerować, iż wyrok ten

został wydany na skutek powództwa o ustalenie, uznał jednak, że uchybienie to nie ma

wpływu na wynik sprawy, gdyż „w istocie funkcja wyroku wstępnego i wyroku wydanego

na skutek powództwa o ustalenie, a zwłaszcza redakcja orzeczenia są podobne”.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego pozwany, powołując się na

obie podstawy określone w art. 3983 § 1 k.p.c., wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie

wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania ewentualnie orzeczenie co do istoty sprawy i oddalenie powództwa. W

ramach pierwszej podstawy kasacyjnej wskazał na naruszenie art. 805 § 2 pkt 2 k.c. w

związku z § 2 pkt 6, § 4 i § 27 ust. 2 o.w.u., a w ramach drugiej postawił zarzut obrazy

art. 318 § 1 k.p.c. przez wskazanie w sentencji wyroku, że pozwany ponosi

odpowiedzialność na podstawie umowy z dnia 1 lutego 2002 r. za skutki wypadku

powoda, co jest równoznaczne z rozszerzeniem odpowiedzialności na wszelkie

roszczenia wynikające z tej umowy w związku z wspomnianym wypadkiem. Pozwany

oznaczył wartość zaskarżenia kasacyjnego kwotą 165 000 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ze względu na regulację zawartą w art. 3982 § 1 k.p.c. rozważenia w pierwszej

kolejności wymaga kwestia dopuszczalności skargi kasacyjnej.

Według

powołanego

przepisu,

skarga

kasacyjna

jest

niedopuszczalna

w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa

niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, w sprawach gospodarczych – niższa niż siedemdziesiąt

pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych –

niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Niniejsza sprawa należy do kategorii spraw o prawa

majątkowe, nie jest jednak ani sprawą gospodarczą w rozumieniu art. 479 1 k.p.c., ani

sprawą z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 476 k.p.c.

O dopuszczalności skargi kasacyjnej przesądza zatem wartość przedmiotu zaskarżenia

nie niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych.

W pozwie powód domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 10 001 zł, która –

zgodnie z art. 19 § 1 k.p.c. – stanowiła wartość przedmiotu sporu. Wartością przedmiotu

zaskarżenia wyroku wstępnego – jak niejednokrotnie wyjaśniał Sąd Najwyższy – jest

wartość przedmiotu sporu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia

1970 r., II CZ 103/70, OSNCP 1971, nr 3, poz. 58 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z

dnia 25 kwietnia 1974 r., III CZP 11/74, OSNCP 1974, nr 12, poz. 211). Wartość

przedmiotu sporu jest również wartością przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną

wyroku oddalającego apelację od wyroku wstępnego (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1997 r., I CZ 32/97, nie publ., z dnia 2 czerwca 1997 r., I

PKN 192/97, nie publ. i z dnia 14 września 2000 r., I PZ 55/00, OSNP 2002, nr 7, poz.

164).

Według przytoczonych reguł, wartością zaskarżenia apelacyjnego w niniejszej

sprawie była wartość przedmiotu sporu, czyli kwota 10 001 zł. Prawidłowo więc pozwany

w apelacji od wyroku wstępnego oznaczył wartość przedmiotu zaskarżenia kwotą

10 001 zł, błędnie natomiast oznaczył wartość zaskarżenia kasacyjnego kwotą 165 000

zł.

Wartość przedmiotu zaskarżenia rozstrzygająca o dopuszczalności skargi

kasacyjnej w sprawie o prawa majątkowe nie może być – co do zasady – wyższa od

wartości przedmiotu sporu ani od wartości przedmiotu zaskarżenia określonego w

apelacji. Tylko wyjątkowo, jeżeli powód w ramach uprawnień wynikających z art. 383

k.p.c. rozszerzył żądanie pozwu, albo jeżeli sąd drugiej instancji wykroczył poza granice

apelacji i orzekł o świadczeniu w większym rozmiarze niż zgłoszone w apelacji, wartość

zaskarżenia kasacyjnego może przekraczać wartość przedmiotu zaskarżenia wskazaną

w apelacji. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1996 r., I CKN

21/96, OSNC 1997, nr 4, poz. 42, z dnia 1 czerwca 1999 r., II UZ 63/99, OSNP 2000, nr

22, poz. 835, z dnia 19 stycznia 2006 r., IV CZ 3/06, niepubl., z dnia 9 marca 2006 r., I

CZ 10/06, Biul. SN 2006, nr 9, s. 12, z dnia 25 kwietnia 2007 r., IV CZ 13/07, niepubl., z

dnia 30 maja 2007 r., I CZ 33/07, nie publ. i z dnia 9 stycznia 2008 r., II CZ 103/07,

niepubl.).

Żadna z tych wyjątkowych sytuacji nie dotyczy niniejszej sprawy, ponieważ

skarga kasacyjna została wniesiona od wyroku sądu drugiej instancji oddalającego

apelację od wyroku wstępnego. W takim wypadku wartość zaskarżenia kasacyjnego nie

może być wyższa od wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanej w apelacji, w

niniejszej sprawie nie może więc przekraczać kwoty 10 001 zł.

Oceny tej w niczym nie zmienia fakt rozszerzenia powództwa po wniesieniu przez

pozwanego apelacji od wyroku wstępnego. Zgodnie z art. 318 k.p.c., wyrok wstępny

dotyczy samej zasady odpowiedzialności, co do spornej zaś wysokości żądania sąd

może zarządzić bądź dalszą rozprawę, bądź jej odroczenie. W razie zarządzenia dalszej

rozprawy, wyrok co do wysokości żądania może zapaść dopiero po uprawomocnieniu

się wyroku wstępnego. Postępowanie co do spornej wysokości żądania jest w dalszym

ciągu postępowaniem toczącym się w pierwszej instancji. Powód może tym samym – do

chwili zamknięcia rozprawy poprzedzającej bezpośrednio wydanie przez sąd pierwszej

instancji wyroku ostatecznie rozstrzygającego o przedmiocie sporu – korzystać z

uprawnień wynikających z art. 193 k.p.c. Za dopuszczalne zatem trzeba uznać

rozszerzenie powództwa do kwoty 165 000 zł dokonane po wniesieniu przez pozwanego

apelacji od wyroku wstępnego. Czynność ta pozostaje jednak bez znaczenia dla

oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej wniesionej od

wyroku oddalającego apelację od wyroku wstępnego. Jest tak dlatego, że przedmiotem

procesu przed sądem drugiej instancji może być w całości lub w części tylko to, co było

przedmiotem procesu przed sądem pierwszej instancji albo to, co się z nim stało do

chwili zamknięcia rozprawy w tej instancji. W niniejszej sprawie natomiast przedmiotem

procesu zarówno przed sądem pierwszej, jak i drugiej instancji była kwota 10 001 zł.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 6 § 3 k.p.c. odrzucił skargę

kasacyjną jako niedopuszczalną, pozostawiając wniosek powoda o zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego do rozstrzygnięcia w orzeczeniu końcowym. Wyrok wstępny

bowiem, a także wyroki sądu drugiej instancji i Sądu Najwyższego – oddalające apelację

i skargę kasacyjną od takiego wyroku – nie mogą zawierać rozstrzygnięcia o kosztach

procesu; może ono zapaść dopiero w wyroku końcowym orzekającym o wysokości

żądania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1998 r., I CKN 787/97, nie

publ. oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2003 r., II CK 309/03,

nie publ. i z dnia 26 sierpnia 2009 r., I CZ 36/09, niepubl.).