Supreme Court quashes appeal decision for procedural error regarding expired expert valuation reports under Civil Procedure Code.

Sygn. akt II CSK 546/12

POSTANOWIENIE

Dnia 26 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z wniosku M. S.

przy uczestnictwie M. S.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 23 kwietnia 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 27 września 2011 r. dokonał

podziału majątku wspólnego wnioskodawczyni i uczestnika postępowania w ten

sposób, że przyznał wnioskodawczyni

na wyłączną własność zabudowaną

nieruchomość o powierzchni 897 m , położoną w T. przy ulicy Ł., oznaczoną w

ewidencji gruntów numerem 144, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę

wieczysta KW nr […], o wartości 387.081 zł, zaś uczestnikowi postępowania –

wierzytelność w kwocie 619.920 zł z tytułu sprzedaży nieruchomości położonej

w K., oznaczonej numerami 106, 109, 436 i 540, mającej urządzoną w Sądzie

Rejonowym w P. księgą wieczystą KW […] oraz szczegółowo opisane narzędzia do

posadzkarstwa, wartość przedmiotu podziału ustalił na kwotę 992.632 zł i zasądził

od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni tytułem dopłaty kwotę 84.284,50 zł płatną

w terminie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi

odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności,

umorzył postępowanie w

pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach postępowania.

Sąd Okręgowy w P., po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni i uczestnika

postepowania,

postanowieniem

zaskarżonym

skargą

kasacyjną

zmienił

postanowienie Sądu Rejonowego w ten sposób, że wartość przedmiotu podziału

ustalił na sumę 1.009.828 zł, a zasadzoną dopłatę podwyższył do kwoty 143.017 zł,

oddalił obie apelacje w pozostałej części i orzekł o kosztach postępowania.

Sąd Okręgowy zaaprobował wniosek Sądu Rejonowego, że nieruchomość

położona w K. stanowiła składnik majątku wspólnego, a jej sprzedaż dokonana

przez uczestnika w dniu 21 lutego 2001 r. (przed ustaniem wspólności majątkowej)

na rzecz siostry M. S., będąca deliktem uszczuplającym dorobek, uzasadnia

żądanie wnioskodawczyni rozliczenia wartości zbytego prawa; żądanie to - tak jak

roszczenie o podział majątku wspólnego - nie ulega przedawnieniu. Uszczuplenie

przez uczestnika postępowania majątku wspólnego można również ocenić jako

prowadzące do zubożenia powódki (art. 405 k.c.), co nakazywałoby uznać, że

dziesięcioletni termin przedawnienia jeszcze nie upłynął.

Według Sądu

Okręgowego, ewentualnemu uwzględnieniu zarzutu przedawnienia sprzeciwiałyby

się także zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.).

Odnosząc się do zarzutów podważających wartość nieruchomości przyjętą

za podstawę ostatecznych rozliczeń z tytułu dokonanego podziału, Sąd Okręgowy

podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie ustaleń dotyczących

nieruchomości położonej w K., dokonanych w oparciu o opinię biegłego Z. K.,

sporządzoną w marcu 2009 r. W odniesieniu do nieruchomości położonej w T.

uznał natomiast, że podstawę określenia jej wartości (na kwotę 336.073 zł) winna

stanowić opinia biegłej D. P.,

sporządzona w lipcu 2010 r., co uzasadnia

dokonanie zmiany zaskarżonego postanowienia, uwzgledniającej wskazaną wyżej

rzeczywistą wartość tej nieruchomości.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c., uczestnik postepowania wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, zarzucając naruszenie art.

244 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o

gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze

zm.; dalej: „u.g.n.”) oraz art. 220 i art. 1035 k.c. w związku z art. 46 k.r.o. przez ich

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W

pierwszej

kolejności

wymaga

rozważenia

podstawa

kasacyjna

naruszenia przepisów postępowania, gdyż - zgodnie z utrwalonym stanowiskiem

Sądu Najwyższego - ocena zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego

wchodzi

zasadniczo

w

rachubę

dopiero

wówczas,

gdy

ustalenia

faktyczne przyjęte za podstawę zaskarżonego orzeczenia nie budzą zastrzeżeń.

skarżący

Wprawdzie w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej

zarzucił

naruszenie wskazanych konkretnie przepisów prawa materialnego w celu

wykazania, że - wbrew odmiennemu zapatrywaniu Sądu Okręgowego - roszczenie

z

tytułu

niezgodnego

z prawem

trwania wspólności ustawowej

zbycia

przedmiotu

przez

małżonka

wchodzącego

w

w

trakcie

skład

majątku

wspólnego podlega przedawnieniu, jednakże zarzut ten został podniesiony tylko

w odniesieniu do rozliczenia równowartości nieruchomości położonej w K., którą

uczestnik postępowania sprzedał swojej siostrze. Tymczasem zarzut naruszenia

prawa procesowego został skierowany przeciwko prawidłowości przeprowadzenia

dowodu z

operatów

szacunkowych

dotyczących

zarówno

wymienionej

nieruchomości, jak i nieruchomości położonej w T. Nie ma zatem podstaw do

uznania, że ewentualne uwzględnienie zarzutu wypełniającego pierwszą podstawę

kasacyjną

eliminowałoby potrzebę rozważenia zarzutu naruszenia przepisów

postępowania.

Według skarżącego, Sąd Okręgowy ustalając wartość nieruchomości

wchodzących w skład majątku wspólnego, a więc zasadniczych składników

tego majątku, oparł się – z naruszeniem art. 156 ust. 3 u.g.n. - na opiniach biegłych

Z. K. oraz D. P. mimo, że upłynął termin, w którym mogły zostać one wykorzystane.

Zarzutowi temu nie można częściowo odmówić słuszności.

Zgodnie

z

art.

u.g.n.,

przepisy

dotyczące

ustalenia

wartości

nieruchomości (rozdziału I działu IV tej regulacji) stosuje się do wszystkich

nieruchomości bez względu na ich rodzaj, położenie, przeznaczenie, a także bez

względu na podmiot własności i - poza przypadkami określenia wartości

nieruchomości dla potrzeb scalania i wymiany gruntów - cel wyceny. Nie ulega

wątpliwości, że zasadę tę stosuje się do nieruchomości będących przedmiotem

sądowego

postępowania

postępowania

nie

o

uzgodnią

podział

majątku

wartości

tego

wspólnego,

składnika

jeżeli

uczestnicy

majątku

wspólnego

samodzielnie. W postepowaniu tym oszacowania nieruchomości powinien dokonać

rzeczoznawca majątkowy legitymujący się uprawnieniem nadanym zgodnie

z przepisami z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2005 r., IV CK 106/05, OSNC

2006, nr 7-8, poz. 128 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 maja

2010 r., V CSK 13/10, OSNC 2011, nr 1, poz. 9 i z dnia 20 października 2011 r.,

IV CSK 12/11, niepubl.).

Stosownie do art. 156 ust. 1 i 3 u.g.n., opinia o wartości nieruchomości,

sporządzona przez rzeczoznawcę majątkowego na piśmie w formie operatu

szacunkowego, może być wykorzystywana do celu, dla którego została

sporządzona, przez okres rzez 12 miesięcy od daty jej sporządzenia, chyba

że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników,

o których mowa w art. 154 u.g.n. Operat może być wykorzystywany po upływie

powyższego okresu tylko po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę

majątkowego; potwierdzenie aktualności operatu następuje przez umieszczenie

stosownej klauzuli w operacie szacunkowym przez rzeczoznawcę, który go

sporządził (art. 156 ust. 4 u.g.n.).

Z pisemnych motywów zaskarżonego postanowienia wynika, że podstawę

ustaleń zarówno Sądu pierwszej instancji, jak i Sądu Okręgowego stanowiły

opinie (operaty szacunkowe) rzeczoznawców majątkowych Z. K. i D. P.

sporządzone - odpowiednio - w marcu 2009 r. oraz w lipcu 2010 r. (str. 17-18

uzasadnienia).

Trafnie zatem zarzucił skarżący, że operaty te wymagały

zaktualizowania przez wymienionych biegłych w sposób określony w art. 156 ust.

4. u.g.n., gdyż dwunastomiesięczny termin do ich wykorzystania upłynął jeszcze

przed wydaniem orzeczenia przez Sąd pierwszej instancji. Wprawdzie w apelacjach

skarżący kwestionowali operaty szacunkowe z innych przyczyn, jednakże

podniesione przez nich zarzuty procesowe winny skłonić

dokonania kontroli

Sąd Okręgowy do

prawidłowości przeprowadzenia tych dowodów przez Sąd

pierwszej instancji; nie dostrzegając takiej potrzeby, Sąd Okręgowy naruszył art.

156 ust. 3 u.g.n., przy czym uchybienie to nie pozostaje bez wpływu na wynik

sprawy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 8 grudnia 2010 r.,

V CSK 171/10, niepubl. oraz z dnia 19 lipca 2012 r., II CSK 660/11, niepubl.).

Uznanie za usprawiedliwioną podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów

postępowania powoduje, że przedwczesne byłoby dokonywanie oceny zarzutu

naruszenia prawa materialnego.

W związku z powyższym tylko na marginesie

wypada zauważyć, że zarzut ten nie mógłby wywrzeć zamierzonego skutku, gdyż

wskazane przez skarżącego przepisy nie stanowią wystarczającej podstawy do

podważenia stanowiska Sądu Okręgowego, wedle którego zarzut przedawnienia

roszczenia wnioskodawczyni o rozliczenie równowartości nieruchomości zbytej

przez uczestnika postępowania w celu uszczuplenia majątku wspólnego nie

zasługiwał na uwzględnienie. Umknęło uwadze skarżącego, że u podstaw

tej konstatacji legł nie tylko pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w uzasadnieniu

uchwały z dnia 22 listopada 1972 r., III CZP 83/72 (OSNCP 1973, nr 7-8, poz. 124),

zgodnie z którym roszczenie o podział majątku wspólnego – w świetle art. 220 1035

k.c. w związku z art. 46 k.r.o. - nie ulega przedawnieniu, lecz również ocena, że nawet w wypadku uznania, że roszczenie to jednak przedawnia się - uwzględnieniu

podniesionego w tym zakresie zarzutu sprzeciwiają się zasady współżycia

społecznego. Sąd Okręgowy wskazał również, że w konkretnym stanie faktycznym

uszczuplenie majątku wspólnego można oceniać jako działanie prowadzące

do bezpodstawnego zubożenia wnioskodawczyni (art. 405 k.c.), w związku z czym

dziesięcioletni termin przedawnienia przysługującego jej roszczenia jeszcze nie

upłynął. Chcąc skutecznie podważyć trafność oceny zarzutu przedawnienia,

dokonanej przez Sąd Okręgowy, skarżący winien zatem podnieść również zarzuty

naruszenia art. 5 i art. 405 k.c., czego jednak nie uczynił.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 398 15 § 1 oraz

art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.).

jw