II CSK 537/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 537/08

POSTANOWIENIE

Dnia 13 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku R.K.

przy uczestnictwie B.Z.

o zniesienie współwłasności nieruchomości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 marca 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 26 maja 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia 26 marca 2008 r. zniósł

współwłasność nieruchomości położonej w R. przy ul. K. 7 stanowiącej działkę

gruntu oznaczoną nr 254 o powierzchni 3 arów 7 m 2, objętej księgą wieczystą Kw

[...], zabudowaną budynkiem usługowo-mieszkalnym, w którym aktem notarialnym

z dnia 25 sierpnia 2000 r. Nr Rep. [...], ustanowiono odrębną własność dwóch lokali

mieszkalnych położonych na drugiej kondygnacji z pomieszczeniami przynależnymi

i udziałami po ½ we współwłasności gruntu, murów konstrukcyjnych, i części

budynku nie służących do wyłącznego użytku właścicieli lokali - przez ustanowienie

odrębnej własności lokali mieszkalno-użytkowych, położonych na parterze

budynku, a to lokalu nr 1 składającego się z sali sprzedaży i łazienki z w.c. o

powierzchni 64,80m2 przyznanego na wyłączną własność wnioskodawcy i lokalu nr

2 składającego się z sali obsługi, pomieszczenia socjalnego i w.c. o powierzchni

61,50 m2 na wyłączną własność uczestniczki postępowania, z przyznaniem na

współwłasność działkę oznaczoną w ewidencji nr 254 o powierzchni 3 arów 7 m2

objętą wymienioną księgą wieczystą, w 15340/29780 części wnioskodawcy i w

1440/29780 części uczestniczce. Jednocześnie zasądził od wnioskodawcy na rzecz

uczestniczki kwotę 26.645,50 zł tytułem wyrównania udziałów i nakazał

uczestniczce

wydanie

na

rzecz

wnioskodawcy

zajmowanej

części

lokalu

użytkowego nr 1.

Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 26 maja 2008 r. zmienił

postanowienie Sądu Rejonowego w ten sposób, że udziały we współwłasności

działki nr 254 oraz w częściach budynku, które nie służą do wyłącznego użytku

poszczególnych współwłaścicieli, związane z przyznanymi na wyłączną własność

lokalami, położonymi na parterze określił: wnioskodawcy na 6490/29780, a

uczestniczki na 6150/29780, oraz odroczył termin wydania przez uczestniczkę

zajmowanej części lokalu do dnia 30 września 2008 r. Poza tym apelację

uczestniczki, a w całości apelację wnioskodawcy oddalił.

Uczestniczka zaskarżyła to orzeczenie skargą kasacyjną opartą na obu

podstawach wymienionych w art. 3983 k.p.c. i zarzuciła naruszenie:

- art. 3 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U.

z 200 r. Nr 80, poz. 903) przez niewłaściwe zastosowanie, wobec dopuszczenia

przez Sąd drugiej instancji możliwości zniesienia współwłasności nieruchomości

wspólnej, w sytuacji, gdy w akcie notarialnym z dnia 25 sierpnia 2000 r. została ona

wskazana jako przedmiot prawa własności związanego z lokalami oznaczonymi

przez biegłego nr 3 i 4 po ½ części prawa własności gruntu i części wspólnych

budynku;

- art. 3 w związku z art. 11 u.w.l. przez niewłaściwe zastosowanie wobec określenia

w zaskarżonym postanowieniu wielkości udziałów w nieruchomości wspólnej w taki

sposób, że suma przewyższa jedność, w sytuacji gdy Sąd trafnie przyjął, iż

ustalenie sumy udziałów w nieruchomości wspólnej ponad jedność jest sprzeczne

z art. 3 u.w.l.;

- art. 2 w związku z art. 11 u.w.l. przez jego błędną wykładnię, wobec przyjęcia iż

przydzielenie lokalu nr 1 uczestniczce, jako właścicielce lokalu 4 będzie wymagało

poczynienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych, np. wykonania odrębnego

centralnego ogrzewania, która to konieczność odpadnie w przypadku przydzielenia

go wnioskodawcy, jako właścicielowi lokalu nr 3 w sytuacji, gdy dla wydzielenia

lokalu jako przedmiotu odrębnej własności wystarczy jego samodzielność,

a przebieg instalacji jest bez znaczenia, zaś lokale 1 i 3 nawet gdy będą stanowić

przedmiot prawa własności jednego podmiotu nie staną się jedną nieruchomością

i brak będzie przeszkód, aby oddzielnie stanowiły przedmiot obrotu;

- art. 3 ust. 1 zd. 2 u.w.l. przez błędną wykładnię, wobec nierozważenia, iż

zniesienie współwłasności spornej nieruchomości mogło polegać na fizycznym

podziale budynku, w sytuacji, gdy z uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wynika,

iż zdaniem sądu zastosowany sposób zniesienia współwłasności stworzy niejako

dwa odrębne budynki.

W ramach drugiej podstawy zarzuciła naruszenie:

- art. 232 zd. 2 w związku z art. 13 § 2 i art. 607 k.p.c. wobec zniesienia

współwłasności nieruchomości bez załączenia do akt odpisu z księgi wieczystej

nieruchomości będącej przedmiotem podziału, w sytuacji, gdy prowadzona jest

księga wieczysta;

- art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 zd. 1 i art. 13 § 2 k.p.c. wobec nieodniesienia

się przez sąd do zarzutów apelacyjnych za wyjątkiem dotyczącego naruszenia

przez sąd pierwszej instancji art. 624 zd. 2 in fine k.p.c. oraz częściowo art. 3

u.w.l., co w istocie eliminuje możliwość dokonania kontroli kasacyjnej;

- art. 227, art. 233 § 1, art. 316 § 1 i art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 zd.1

w związku z art. 13 § 2 oraz art. 11 ust. 2 u.w.l. a przede wszystkim art. 623 zd. 1

in fine w związku z art. 391 § 1 zd.1 w związku z art. 13 § 2 wobec nieuwzględnienia

przez sąd przy dokonywaniu zniesienia współwłasności wszelkich okoliczności

sprawy, celem doprowadzenia rozstrzygnięcia zgodnego z interesem społecznogospodarczym, w szczególności przez zaniechanie ustalenia wartości prac

adaptacyjnych związanych z podziałem lokalu nr 1 na 1a i b oraz lokalu nr 2 na 2a

i 2b, w sytuacji, gdy ta okoliczność czyni wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego

orzeczenia pogląd sądu, iż wariant II jest „nieracjonalny” czysto apriorycznym;

- dowolne przyjęcie, iż podział lokali 1 i 2 na lokale o powierzchni około 30 m2 jest

niecelowy, w sytuacji, gdy z opinii biegłego wynika, iż wartość lokalu nr 2 jest

mniejsza od łącznej wartości lokali 2a i 2b, które mogłyby zostać utworzone na

skutek jego podziału, a uczestniczka nie chce aby przydzielono jej lokal nr 2

i gotowa jest ponieść stosowne nakłady celem podziału lokali;

- niedostrzeżenie przez sąd w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia charakteru

działalności

gospodarczej

prowadzonej

przez

uczestniczkę,

sytuacji,

gdy

prowadzenie sklepu jubilerskiego związane jest z koniecznością zapewnienia mu

monitoringu

także

poza

godzinami

pracy,

którego

wykonanie

byłoby

problematyczne;

- art. 212 § 1 zd. 1 k.c. i art. 623 zd. 2 k.p.c., wobec określenia dopłaty wyłącznie

w odniesieniu do wartości lokali z pominięciem wartości gruntu i części wspólnych

budynku, w sytuacji gdy uczestnikom przyznano nie tylko własność lokali, lecz

różne udziały w nieruchomości wspólnej.

W konkluzji wniosła o uchylenie orzeczeń sądów obu instancji i przekazanie

sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wymagają rozważenia zarzuty skargi kasacyjnej

dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz kwestionujące dokonane

ustalenia faktyczne. W tym przedmiocie należy przede wszystkim stwierdzić, że

skarga kasacyjna w ramach drugiej podstawy została oparta między innymi na

niedopuszczalnym zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który w art. 3983 § 3

k.p.c. został wyłączony z podstaw kasacyjnych. Oznacza to, że Sąd Najwyższy jest

związany stanem faktycznym sprawy przyjętym przez Sąd drugiej instancji za

podstawę

rozstrzygnięcia

i

ustalenia

te

nie

mogą

podlegać

weryfikacji

w postępowaniu kasacyjnym.

Z tej samej przyczyny nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia:

- „art. 2 w związku z art. 11 ust. 1 u.w.l. przez błędną wykładnię wobec przyjęcia, że

przydzielenie lokalu nr 1 uczestniczce jako właścicielce lokalu nr 4 będzie

wymagało poczynienia nakładów,” bowiem w istocie kwestionuje ustalenia

poczynione na podstawie opinii biegłego Z.K., z której wynika, że taki sposób

przydzielenia lokali w zaskarżonym postanowieniu nie wymaga poczynienia

dodatkowych nakładów inwestycyjnych, gdyż są położone nad sobą.

- art. 212 § 1 zd. 1 k.c. i art. 623 zd. 2 k.p.c. bowiem kwestionuje ustalenie na

podstawie opinii biegłego wartości przedmiotu zniesienia współwłasności na kwotę

540.419,00 zł i wartości każdego z

udziałów wnioskodawcy i skarżącej na

270.209,50 zł.

Nie mogą również odnieść zamierzonego skutku pozostałe zarzuty

naruszenia przepisów prawa procesowego. Co do zarzucanego naruszenia art. 328

§ 2 k.p.c. trzeba zauważyć, że przepis ten zastosowany odpowiednio do

uzasadnienia orzeczeń sądu drugiej instancji (art. 391 k.p.c.) oznacza, że

uzasadnienie to nie musi zawierać wszystkich elementów uzasadnienia wyroku

sądu pierwszej instancji, ale takie elementy, które ze względu na treść apelacji i na

zakres rozpoznania sprawy wyznaczony przepisami ustawy są potrzebne do

rozstrzygnięcia

sprawy

przez

sąd

drugiej

instancji.

Wbrew

odmiennemu

stanowisku skarżącej, uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia odpowiada tak

określonym wymaganiom. W uzasadnieniu tym Sąd Okręgowy jasno i w sposób nie

budzący wątpliwości zajął konkretne umotywowane stanowisko, wskazał przyczyny

dla których zaaprobował pogląd Sądu Rejonowego. Zatem w konfrontacji z treścią

uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie daje się obronić teza skarżącej, jakoby

nie zawierało ono odniesienia się do zarzutów apelacyjnych.

Bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 232 w związku z art. 13 § 2

i art. 607 k.p.c., bowiem stan prawny nieruchomości objętej przedmiotem

postępowania wynika z załączonej do sprawy umowy o ustanowieniu odrębnej

własności lokali na piętrze budynku.

Nie może też odnieść skutku zarzut naruszenia powołanych w skardze

kasacyjnej przepisów prawa materialnego. Sąd Okręgowy nie naruszył przepisów

art. 3 w związku z art. 11 ustawy o własności lokali przez podzielenie oceny

jurydycznej sądu pierwszej instancji o dopuszczalności zniesienia współwłasności

i uznanie zasadności apelacji skarżącej jedynie co do zmiany wielkości udziałów

właścicieli lokali we współwłasności działki gruntu i wspólnych częściach budynku

tak, by stanowiły one jedność. Rację ma wprawdzie skarżąca, że art. 3 ustawy

o własności

lokali

ustanawia

absolutny

zakaz

zniesienia

współwłasności

nieruchomości wspólnej dopóty, dopóki istnieje odrębna własność lokali, i taki

pogląd można uznać za utrwalony w orzecznictwie. Rzecz jednak w tym, że art. 3

ust. 2 u.w.l. ustanawia przymus pozostawania w stosunku współwłasności tylko

w zakresie tzw. współwłasności koniecznej, a więc co do tych elementów budynku

i gruntu pod budynkiem, które pozostają w ścisłym związku funkcjonalnym

z lokalami na piętrze, a więc, które są niezbędne do korzystania przez właścicieli

z tych lokali. Takiemu stanowisku dał wyraz Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

uchwały z dnia 3 października 2003 r., III CZP 65/03 (OSNC 2004, nr 12, poz. 189).

W przedstawionym rozumieniu współwłasności przymusowej nie były nią objęte

lokale użytkowe na parterze i z tej przyczyny nie może być podważana trafność

rozstrzygnięcia

Sądu

Okręgowego,

co

do

dopuszczalności

zniesienia

współwłasności.

Nie został również naruszony art. 3 w związku z art. 11 ust. 1 u.w.l., bowiem

art. 11 ust. 1 w ogóle nie dotyczy wielkości udziałów w nieruchomości wspólnej, zaś

art. 3 u.w.l. nie został naruszony, gdyż suma udziałów w nieruchomości wspólnej

tworzy jedność (6150+6490+8290+8850=29780), do czego właśnie doprowadziła

dokonana przez Sąd Okręgowy zmiana postanowienia sądu pierwszej instancji.

Nie może też skarżąca skutecznie zwalczać trafności stanowiska Sądu

Okręgowego o nieracjonalności podziału lokali nr 1 i 2 na cztery lokale

o powierzchni po około 30 m2, z przyczyn jasno wymienionych w uzasadnieniu

zaskarżonego orzeczenia. Sąd Okręgowy podzielił w tej materii konkretne

umotywowane stanowisko sądu pierwszej instancji. W konfrontacji zatem z treścią

uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie może się ostać ten zarzut.

Wreszcie bezzasadnie skarżąca zarzuca naruszenie art. 3 ust. 1 zd. 2 u.w.l. przez

nie rozważenie możliwości zniesienia współwłasności przez fizyczny podział

budynku. Powołana przez nią uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2006 r.,

III CZP 53/06 (OSNC 2007, nr 4, poz. 58), dotyczy bowiem odmiennego stanu

faktycznego o tyle, że w sprawie tej była zniesiona współwłasność nieruchomości

przez ustanowienie odrębnej własności dwóch lokali, a wniosek dotyczył zniesienia

odrębnej

własności

lokali

w

postępowaniu

o

zniesienie

współwłasności

nieruchomości przez podział fizyczny budynku. Tymczasem w przedmiotowej

sprawie postępowanie dotyczy zniesienia współwłasności przez ustanowienie

odrębnej własności lokali użytkowych na parterze.

Z tych przyczyn skargę kasacyjną oddalono (art. 398 14 w związku z art. 13

§ 2 k.p.c.).